સુશ્રુતસંહિતા · અધ્યાય 6.23

અથાતો નાસાગતરોગપ્રતિષેધં વ્યાખ્યાસ્યામઃ॥

અથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ॥

પૂર્વોદ્દિષ્ટે પૂતિનસ્યે ચ જન્તોઃ સ્નેહસ્વેદૌ છર્દનં સ્રંસનં ચ।
યુક્તં ભક્તં તીક્ષ્ણમલ્પં લઘુ સ્યાદુષ્ણં તોયં ધૂમપાનં ચ કાલે॥

હિઙ્ગુ વ્યોષં વત્સકાખ્યં શિવાટી લાક્ષા બીજં સૌરભં કટ્ફલં ચ।
ઉગ્રા કુષ્ઠં તીક્ષ્ણગન્ધા વિડઙ્ગં શ્રેષ્ઠં નિત્યં ચાવપીડે કરઞ્જમ્॥

એતૈર્દ્રવ્યૈઃ સાર્ષપં મૂત્રયુક્તં તૈલં ધીમાન્નસ્યહેતોઃ પચેત।
નાસાપાકે પિત્તહૃત્સંવિધાનં કાર્યં સર્વં બાહ્યમાભ્યન્તરં ચ॥

હૃત્વા રક્તં ક્ષીરવૃક્ષત્વચશ્ચ સાજ્યાઃ સેકા યોજનીયાશ્ચ લેપાઃ।
વક્ષ્યામ્યૂર્ધ્વં રક્તપીતોપશાન્તિં નાડીવત્સ્યાત્ પૂયરક્તે ચિકિત્સા॥

વાન્તે સમ્યક્ ચાવપીડં વદન્તિ તીક્ષ્ણં ધૂમં શોધનં ચાત્ર નસ્યમ્।
ક્ષેપ્યં નસ્યં મૂર્ધવૈરેચનીયૈર્નાડ્યા ચૂર્ણં ક્ષવથૌ ભ્રંશથૌ ચ॥

કુર્યાત્ સ્વેદાન્ મૂર્ધ્નિ વાતામયઘ્નાન્ સ્નિગ્ધાન્ ધૂમાન્ યદ્યન્યદ્ધિતં ચ।
દીપ્તે રોગે પૈત્તિકં સંવિધાનં કુર્યાત્ સર્વં સ્વાદુ યચ્છીતલં ચ॥

નાસાનાહે સ્નેહપાનં પ્રધાનં સ્નિગ્ધા ધૂમા મૂર્ધબસ્તિશ્ચ નિત્યમ્।
બલાતૈલં સર્વથૈવોપયોજ્યં વાતવ્યાધાવન્યદુક્તં ચ યદ્યત્॥

નાસાસ્રાવે ઘ્રાણતશ્ચૂર્ણમુક્તં નાડ્યા દેયં યોઽવપીડશ્ચ તીક્ષ્ણઃ।
તીક્ષ્ણં ધૂમં દેવદાર્વગ્નિકાભ્યાં માંસં વાઆજં યુક્તમત્રાદિશન્તિ॥

નાસાશોષે ક્ષીરસર્પિઃ પ્રધાનં સિદ્ધં તૈલં ચાણુકલ્પેન નસ્યમ્।
સર્પિઃપાનં ભોજનં જાઙ્ગલૈશ્ચ સ્નેહઃ સ્વેદઃ સ્નૈહિકશ્ચાપિ ધૂમઃ॥

શેષાન્ રોગાન્ ઘ્રાણજાન્ સન્નિયચ્છેદુક્તં તેષાં યદ્યથા સંવિધાનમ્॥