સુશ્રુતસંહિતા · અધ્યાય 6.16

અથાતઃ પક્ષ્મકોપપ્રતિષેધં વ્યાખ્યાસ્યામઃ॥

યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ॥

યાપ્યસ્તુ યો વર્ત્મભવો વિકારઃ પક્ષ્મપ્રકોપોઽભિહિતઃ પુરસ્તાત્।
તત્રોપવિષ્ટસ્ય નરસ્ય ચર્મ વર્ત્મોપરિષ્ટાદનુતિર્યગેવ॥

ભ્રુવોરધસ્તાત્ પરિમુચ્ય ભાગૌ પક્ષ્માશ્રિતં ચૈકમતોઽવકૃન્તેત્।
કનીનકાપાઙ્ગસમં સમન્તાદ્યવાકૃતિ સ્નિગ્ધતનોર્નરસ્ય॥

ઉત્કૃત્ય શસ્ત્રેણ યવપ્રમાણં બાલેન સીવ્યોદ્ભિષગપ્રમત્તઃ।
દત્ત્વા ચ સર્પિર્મધુનાવશેષં કુર્યાદ્વિધાનં વિહિતં વ્રણે યત્॥

લલાટદેશે ચ નિબદ્ધપટ્ટં પ્રાક્સ્યૂતમત્રાપ્યપરં ચ બદ્ધ્વા।
સ્થૈર્યં ગતે ચાપ્યથ શસ્ત્રમાર્ગે બાલાન્ વિમુઞ્ચેત્ કુશલોઽભિવીક્ષ્ય॥

એવં ન ચેચ્છામ્યતિ તસ્ય વર્ત્મ નિર્ભુજ્ય દોષોપહતાં વલિં ચ।
તતોઽગ્નિના વા પ્રતિસારયેત્તાં ક્ષારેણ વા સમ્યગવેક્ષ્ય ધીરઃ॥

છિત્ત્વા સમં વાપ્યુપપક્ષ્મમાલાં સમ્યગ્ગૃહીત્વા બડિશૈસ્ત્રિભિસ્તુ।
પથ્યાફલેન પ્રતિસારયેત્તુ ઘૃષ્ટેન વા તૌવરકેણ સમ્યક્॥

ચત્વાર એતે વિધયો વિહન્તું પક્ષ્મોપરોધં પૃથગેવ શસ્તાઃ।
વિરેચનાશ્ચ્યોતનધૂમનસ્યલેપાઞ્જનસ્નેહરસક્રિયાશ્ચ॥