સુશ્રુતસંહિતા · અધ્યાય 6.11

અથાતઃ શ્લેષ્માભિષ્યન્દપ્રતિષેધં વ્યાખ્યાસ્યામઃ॥

યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ॥

સ્યન્દાધિમન્થૌ કફજૌ પ્રવૃદ્ધૌ જયેત્ સિરાણામથ મોક્ષણેન।
સ્વેદાવપીડાઞ્જનધૂમસેકપ્રલેપયોગૈઃ કવલગ્રહૈશ્ચ॥

રૂક્ષૈસ્તથાઆશ્ચ્યોતનસંવિધાનૈસ્તથૈવ રૂક્સૈઃ પુટપાકયોગૈઃ।
ત્ર્યહાત્ત્ર્યહાચ્ચાપ્યપતર્પણાન્તે પ્રાતસ્તયોસ્તિક્તઘૃતં પ્રશસ્તમ્॥

તદન્નપાનં ચ સમાચરેદ્ધિ યચ્છ્લેષ્મણો નૈવ કરોતિ વૃદ્ધિમ્।
કુટન્નટાસ્ફોટફણિજ્જ્ઞબિલ્વપત્તૂરપિલ્વર્કકપિત્થભઙ્ગૈઃ॥

સ્વેદં વિદધ્યાત્ અથવાનુલેપં બર્હિષ્ઠશુણ્ઠીસુરકાષ્ઠકુષ્ઠૈઃ।
સિન્ધૂત્થહિઙ્ગુત્રિફલામધૂકપ્રપૌણ્ડરીકાઞ્જનતુત્થતામ્રૈઃ॥

પિષ્ટૈર્જલેનાઞ્જનવર્તયઃ સ્યુઃ પથ્યાહરિદ્રામધુકાઞ્જનૈર્વા।
ત્રીણ્યૂષણાનિ ત્રિફલા હરિદ્રા વિડઙ્ગસારશ્ચ સમાનિ ચ સ્યુઃ॥

બર્હિષ્ઠકુષ્ઠામરકાષ્ઠશઙ્ખપાઠામલવ્યોષમનઃશિલાશ્ચ।
પિષ્ટ્વામ્બુના વા કુસુમાનિ જાતિકરઞ્જશોભાઞ્જનજાનિ યુઞ્જ્યાત્॥

ફલં પ્રકીર્યાદથવાપિ શિગ્રોઃ પુષ્પં ચ તુલ્યં બૃહતીદ્વયસ્ય।
રસાઞ્જનં સૈન્ધવચન્દનં ચ મનઃશિલાલે લશુનં ચ તુલ્યમ્॥

પિષ્ટ્વાઞ્જનાર્થે કફજેષુ ધીમાન્ વર્તીર્વિદધ્યાન્નયનામયેષુ।
રોગે બલાસગ્રથિતેઽઞ્જનં જ્ઞૈઃ કર્તવ્યમેતત્ સુવિશુદ્ધકાયે॥

નીલાન્ યવાન્ ગવ્યપયોઽનુપીતાન્ શલાકિનઃ શુષ્કતનૂન્ વિદહ્ય।
તથાર્જકાસ્ફોતકપિત્થબિલ્વનિર્ગુણ્ડિજાતીકુસુમાનિ ચૈવ॥

તત્ક્ષારવત્સૈન્ધવતુત્થરોચનં પક્વં વિદધ્યાદથ લોહનાડ્યામ્।
એતદ્બલાસગ્રથિતેઽઞ્જનં સ્યાદેષોઽનુકલ્પસ્તુ ફણિજ્જ્ઞકાદૌ॥

મહૌષધં માગધિકાં ચ મુસ્તાં સસૈન્ધવં યન્મરિચં ચ શુક્લમ્।
તન્માતુલુઙ્ગસ્વરસેન પિષ્ટં નેત્રાઞ્જનં પિષ્ટકમાશુ હન્યાત્॥

ફલે બૃહત્યા મગધોદ્ભવાના નિધાય કલ્કં ફલપાકકાલે।
સ્રોતોજયુક્તં ચ તદુદ્ધૃતં સ્યાત્તદ્વત્તુ પિષ્ટે વિધિરેષ ચાપિ॥

વાર્તાકશિગ્ર્વિન્દ્રસુરાપટોલકિરાતતિક્તામલકીફલેષુ।
કાસીસસામુદ્રરસાઞ્જનાનિ જાત્યાસ્તથા ક્ષારકમ્(કોરકમ્)એવ ચાપિ॥

પ્રક્લિન્નવર્ત્મન્યુપદિશ્યતે તુ યોગાઞ્જનં તન્મધુનાવઘૃષ્ટમ્।
નાદેયમગ્ર્યં મરિચં ચ શુક્લં નેપાલજાતા ચ સમપ્રમાણા॥

સમાતુલુઙ્ગદ્રવ એષ યોગઃ કણ્ડૂં નિહન્યાત્ સકૃદઞ્જનેન।
સશૃઙ્ગવેરં સુરદારુ મુસ્તં સિન્ધુપ્રભૂતં(પ્રસૂતં) મુકુલાનિ જાત્યાઃ॥

સુરાપ્રપિષ્ટં ત્વિદમઞ્જનં હિ કણ્ડ્વાં ચ શોફે ચ હિતં વદન્તિ।
સ્યન્દાધિમન્થક્રમમાચરેચ્ચ સર્વેષુ ચૈતેષુ સદાપ્રમત્તઃ॥ (વિશેષતો નાવનમેવ કાર્યં સંસર્જનં ચાપિ યથોપદિષ્ટમ્)