સુશ્રુતસંહિતા · અધ્યાય 6.10

અથાતઃ પિત્તાભિષ્યન્દપ્રતિષેધં વ્યાખ્યાસ્યામઃ॥

યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ॥

પિત્તસ્યન્દે પૈત્તિકે ચાધિમન્થે રક્તાસ્રાવઃ સ્રંસનં ચાપિ કાર્યમ્।
અક્ષ્ણોઃ સેકાલેપનસ્યાઞ્જનાનિ પૈત્તે ચ સ્યાદ્યદ્વિસર્પે વિધાનમ્॥

ગુન્દ્રાં શાલિં શૈવલં શૈલભેદં દાર્વીમેલામુત્પલં રોધ્રમભ્રમ્।
પદ્માત્પત્રં શર્કરા દર્ભમિક્ષું તાલં રોધ્રં વેતસં પદ્મકં ચ॥

દ્રાક્ષાં ક્ષૌદ્રં ચન્દનં યષ્ટિકાહ્વં યોષિત્ક્ષીરં રાત્ર્યનન્તે ચ પિષ્ટ્વા।
સર્પિઃસિદ્ધં તર્પણે સેકનસ્યે શસ્તં ક્ષીરં સિદ્ધમેતેષુ ચાજમ્॥

યોજ્યો વર્ગો વ્યસ્ત એષોઽન્યથા વા સમ્યઙ્નસ્યેઽષ્ટાર્ધસંખ્યેઽપિ નિત્યમ્।
ક્રિયાઃ સર્વાઃ પિત્તહર્યઃ પ્રશસ્તાસ્ત્ર્યહાચ્ચોર્ધ્વં ક્ષીરસર્પિશ્ચ નસ્યમ્॥

પાલાશં સ્યાચ્છોણિતં ચાઞ્જનાર્થે શલ્લક્યા વા શર્કરાક્ષૌદ્રયુક્તમ્।
રસક્રિયાં શર્કરાક્ષૌદ્રયુક્તાં પાલિન્દ્યાં વા મધુકે વાપિ કુર્યાત્॥

મુસ્તા ફેનઃ સાગરસ્યોત્પલં ચ કૃમિઘ્નૈલાધાત્રિબીજાદ્રસશ્ચ।
તાલીશૈલાગૈરિકોશીરશઙ્ખૈરેવં યુઞ્જ્યાદઞ્જનં સ્તન્યપિષ્ટૈઃ॥

ચૂર્ણં કુર્યાદઞ્જનાર્થે રસો વા સ્તન્યોપેતો ધાતકીસ્યન્દનાભ્યામ્।
યોષિત્સ્તન્યં શાતકુમ્ભં વિઘૃષ્ટં ક્ષૌદ્રોપેતં કૈશુકં ચાપિ પુષ્પમ્॥

રોધ્રં દ્રાક્ષાં શર્કરામુત્પલં ચ નાર્યાઃ ક્ષીરે યષ્ટિકાહ્વં વચાં ચ।
પિષ્ટ્વા ક્ષીરે વર્ણકસ્ય ત્વચં ચ તોયોન્મિશ્રે ચન્દનોદુમ્બરે ચ॥

કાર્યઃ ફેનઃ સાગરસ્યાઞ્જનાર્થે નારીસ્તન્યે માક્ષિકે ચાપિ ઘૃષ્ટઃ।
યોષિત્સ્તન્યે સ્થાપિતં યષ્ટિકાહ્વં રોધ્રં દ્રાક્ષાં શર્કરામુત્પલં ચ॥

ક્ષૌમાબદ્ધં પથ્યમાશ્ચ્યોતને વા સર્પિર્ઘૃષ્ટં યષ્ટિકાહ્વં સરોધ્રમ્।
તોયોન્મિશ્રાઃ કાશ્મરીધાત્રિપથ્યાસ્તદ્વચ્ચાહુઃ કટ્ફલં ચામ્બુનૈવ॥

એષોઽમ્લાખ્યેઽનુક્રમશ્ચાપિ શુક્તૌ કાર્યઃ સર્વઃ સ્યાત્સિરામોક્ષવર્જ્યઃ॥

સર્પિઃ પેયં ત્રૈફલં તૈલ્વકં વા પેયં વા સ્યાત્ કેવલં યત્ પુરાણમ્।
દોષેઽધસ્તાચ્છુક્તિકાયામપાસ્તે શીતૈર્દ્રવ્યૈરઞ્જનં કાર્યમાશુ॥

વૈદૂર્યં યત્ સ્ફાટિકં વૈદ્રુમં ચ મૌક્તં શાઙ્ખં રાજતં શાતકુમ્ભમ્।
ચૂર્ણં સૂક્ષ્મં શર્કરાક્ષૌદ્રયુક્તં શુક્તિં હન્યાદઞ્જનં ચૈતદાશુ॥

યુઞ્જ્યાત્ સર્પિર્ધૂમદર્શી નરસ્તુ શેષં કુર્યાદ્રક્તપિત્તે વિધાનમ્।
યચ્ચૈવાન્યત્ પિત્તહૃચ્ચાપિ સર્વં યદ્વીસર્પે પૈત્તિકે વૈ વિધાનમ્॥