સુશ્રુતસંહિતા · અધ્યાય 4.9

અથાતઃ કુષ્ઠચિકિત્સિતં વ્યાખ્યાસ્યામઃ॥

યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ॥

વિરુદ્ધાધ્યશનાસાત્મ્યવેગવિઘાતૈઃ સ્નેહાદીનં ચાયથારમ્ભૈઃ પાપક્રિયયા પુરાકૃતકર્મયોગાચ્ચ ત્વગ્દોષા ભવન્તિ॥

તત્ર ત્વગ્દોષી માંસવસાદુગ્ધદધિતૈલકુલત્થમાષનિષ્પાવેક્ષુપિષ્ટવિકારામ્લવિરુદ્ધાધ્યશનાજીર્ણવિદાહ્યભિષ્યન્દીનિ દિવાસ્વપ્નં વ્યવાયં ચ પરિહરેત્॥

તતઃ શાલિષષ્ટિકયવગોધૂમકોરદૂષશ્યામાકોદ્દાલકાદીનનવાન્ ભુઞ્જીત મુદ્ગાઢક્યોરન્યતરસ્ય યૂષેણ સૂપેન વા નિમ્બપત્રારુષ્કરવ્યામિશ્રેણ, મણ્ડૂકપર્ણ્યવલ્ગુજાટરૂપિકાપુષ્પૈઃ સર્પિઃસિદ્ધૈઃ સર્ષપતૈલસિદ્ધૈર્વા, તિક્તવર્ગેણ વાભિહિતેન; માંસસાત્મ્યાય વા જાઙ્ગલમાંસમમેદસ્કં વિતરેત્; તૈલં વજ્રકમભ્યઙ્ગાર્થે; આરગ્વધાદિકષાયમુત્સાદનાર્થે; પાનપરિષેકાવગાહાદિષુ ચ ખદિરકષાયમ્; ઇત્યેષ આહારાચારવિભાગઃ॥

તત્ર પૂર્વરૂપેષૂભયતઃ સંશોધનમાસેવેત। તત્ર ત્વક્સંપ્રાપ્તે શોધનાલેપનાનિ, શોણિતપ્રાપ્તે સંશોધનાલેપનકષાયપાનશોણિતાવસેચનાનિ, માંસપ્રાપ્તે શોધનાલેપનકષાયપાનશોણિતાવસેચનારિષ્ટમન્થપ્રાશાઃ, ચતુર્થકર્મગુણપ્રાપ્તં યાપ્યમાત્મવતઃ સંવિધાનવતશ્ચ, તત્ર સંશોધનાચ્છોણિતાવસેચનાચ્ચોર્ધ્વં ભલ્લાતશિલાજતુધાતુમાક્ષીકગુગ્ગુલ્વગુરુતુવરકખદિરાસનાયસ્કૃતિવિધાનમાસેવેત; પઞ્ચમં નૈવોપક્રમેત્॥

તત્ર પ્રથમમેવ કુષ્ઠિનં સ્નેહપાનવિધાનેનોપપાદયેત્। મેષશૃઙ્ગીશ્વદંષ્ટ્રાશાર્ઙ્ગેષ્ટાગુદૂચીદ્વિપઞ્ચમૂલીસિદ્ધં તૈલં ઘૃતં વા વાતકુષ્ટિનાં પાનાભ્યઙ્ગયોર્વિદધ્યાત્, ધવાશ્વકર્ણકકુભપલાશપિચુમર્દપર્પટકમધુકરોધ્રસમઙ્ગાસિદ્ધં સર્પિઃ પિત્તકુષ્ઠિનાં, પ્રિયાલશાલારગ્વધનિમ્બસપ્તપર્ણચિત્રકમરિચવચાકુષ્ઠસિદ્ધં શ્લેષ્મકુષ્ઠિનાં ભલ્લાતકાભયાવિડઙ્ગસિદ્ધં વા, સર્વેષાં તુવરકતૈલં ભલ્લાતકતૈલં વેતિ॥

સપ્તપર્ણારગ્વધાતિવિષેક્ષુરપાઠાકટુરોહિણ્યમૃતાત્રિફલાપટોલપિચુમર્દપર્પટકદુરાલભાત્રાયમાણામુસ્તાચન્દનપદ્મકહરિદ્રોપકુલ્યાવિશાલામૂર્વાશતાવરીસારિવેન્દ્રયવાટરૂષકષટ્ગ્રન્થામધુકભૂનિમ્બગૃષ્ટિકા ઇતિ સમભાગાઃ કલ્કઃ સ્યાત્, કલ્કાચ્ચતુર્ગુણં સર્પિઃ પ્રક્ષિપ્ય તદ્દ્વિગુણો ધાત્રીફલરસસ્તચ્ચતુર્ગુણા આપાસ્તદૈકધ્યં સમાલોડ્ય વિપચેત્, એતન્મહાતિક્તકં નામ સર્પિઃ કુષ્ઠવિષમજ્વરરક્તપિત્તહૃદ્રોગોન્માદાપસ્મારગુલ્મપિડાકાસૃગ્દરગલગણ્ડગણ્ડમાલાશ્લીપદપાણ્ડુરોગવિસર્પાર્શઃષાણ્ઢ્યકણ્ડૂપામાદીઞ્છમયેદિતિ॥

ત્રિફલાપટોલપિચુમન્દાટરૂષકકટુરોહિણીદુરાલભાત્રાયમાણાઃ પર્પટકશ્ચૈતેષાં દ્વિપલિકાન્ ભાગાઞ્જલદ્રોણે પ્રક્ષિપ્ય પાદાવશેષં કષાયમાદાય કલ્કપેષ્યાણીમાનિ ભેષજાન્યર્ધપલિકાનિ ત્રાયમાણામુસ્તેન્દ્રયવચન્દનકિરાતતિક્તાનિ પિપ્પલ્યશ્ચૈતાનિ ઘૃતપ્રસ્થે સમાવાપ્ય વિપચેત્, એતત્તિક્તકં નામ સર્પિઃ કુષ્ઠવિષમજ્વરગુલ્માર્શોગ્રહણીદોષશોફપાણ્ડુરોગવિસર્પષાણ્ઢ્યશમનમૂર્ધ્વજત્રુગતરોગઘ્નં ચેતિ॥

અતોઽન્યતમેન ઘૃતેન સ્નિગ્ધસ્વિન્નસ્યૈકાં દ્વે તિસ્રશ્ચતસ્રઃ પઞ્ચ વા સિરા વિધ્યેત્; મણ્ડલાનિ ચોત્સન્નાન્યવલિખેદભીષ્ણં, પ્રચ્છયેદ્વા, સમુદ્રફેનશાકગોજીકાકોદુમ્બરિકાપત્રૈર્વાવઘૃષ્યાલેપયેલ્લાક્ષાસર્જરસરસાઞ્જનપ્રપુન્નાડાવલ્ગુજતેજોવત્યશ્વમારકાર્કકુટજારેવતમૂલકલ્કૈર્મૂત્રપિષ્ટૈઃ પિત્તપિષ્ટૈર્વા, સ્વર્જિકાતુત્થકાસીસવિડઙ્ગાગારધૂમચિત્રકકટુકસુધાહરિદ્રાસૈન્ધવકલ્કૈર્વા, એતાન્યેવાવાપ્ય ક્ષારકલ્પેન નિઃસ્રુતે પાલાશે ક્ષારે તતો વિપાચ્ય ફાણીતમિવ સંજાતમવતાર્ય લેપયેત્, જ્યોતિષ્કફલલાક્ષામરિચપ્પિલીસુમનઃપત્રૈર્વા, હરિતાલમનઃશિલાર્કક્ષીરતિલશિગ્રુમરિચકલ્કૈર્વા, સ્વર્જિકાકુષ્ઠતુત્થકુટજચિત્રકવિડઙ્ગમરિચરોધ્રમનઃશિલાકલૈર્વા, હરીતકીકરઞ્જિકાવિડઙ્ગસિદ્ધાર્થકલવણરોચનાવલ્ગુજહરિદ્રાકલ્કૈર્વા॥

સર્વે કુષ્ઠાપહાઃ સિદ્ધા લેપાઃ સપ્ત પ્રકીર્તિતાઃ। વૈશેષિકાનતસ્તૂર્ધ્વં દદ્રૂશ્વિત્રેષુ મે શૃણુ॥

લાક્ષા કુષ્ઠં સર્ષપાઃ શ્રીનિકેતં રાત્રિર્વ્યેષં ચક્રમર્દસ્ય બીજમ્। કૃત્વૈકસ્થં તક્રપિષ્ટઃ પ્રલેપો દદ્રૂષૂક્તો મૂલકાદ્બીજયુક્તઃ॥

સિન્ધૂદ્ભૂતં ચક્રમર્દસ્ય બીજમિક્ષૂદ્ભૂતં કેશરં તાર્ક્ષ્યશૈલમ્। પિષ્ટો લેપોઽયં કપિત્થાદ્રસેન દદ્રૂસ્તૂર્ણં નાશયત્યેષ યોગઃ॥

હેમક્ષીરી વ્યાધિઘાતઃ શિરીષો નિમ્બઃ સર્જો વત્સકઃ સાજકર્ણઃ। શીઘ્રં તીવ્રા નાશયન્તીહ દદ્રૂઃ સ્નાનાલેપોદ્ઘર્ષણેષૂપયુક્તાઃ॥

ભદ્રાસંજ્ઞોદુમ્બરીમૂલતુલ્યં દત્ત્વા મૂલં ક્ષોદયિત્વા મલપ્વાઃ। સિદ્ધં તોયં પીતમુષ્ણે સુખોષ્ણં સ્ફોટાઞ્છ્વિત્રે પુણ્ડરીકે ચ કુર્યાત્॥

દ્વૈપં દગ્ધં ચર્મ માતઙ્ગજં વા ભિન્ને સ્ફોટે તૈલયુક્તં પ્રલેપઃ। પૂતિઃ કીટો રાજવૃક્ષોદ્ભવેન ક્ષારેણાક્તઃ શ્વિત્રમેકો નિહન્તિ॥

કૃષ્ણસ્ય સર્પસ્ય મસી સુદગ્ધા બૈભીતકં તૈલમથ દ્વિતીયમ્। એતત્ સમસ્તં મૃદિતં પ્રલેપાચ્છ્વિત્રાણિ સર્વાણ્યપહન્તિ શીઘ્રમ્॥

અધ્યર્ધતોયે સુમતિસ્રુતસ્ય ક્ષારસ્ય કલ્પેન તુ સપ્તકૃત્વઃ। તૈલં શૃતં તેન ચતુર્ગુણેન શ્વિત્રાપહં મ્રક્ષણમેતદગ્ર્યમ્॥

ઘૃતેન યુક્તં પ્રપુનાડબીજં કુષ્ઠં ચ યષ્ટીમધુકં ચ પિષ્ટ્વા। શ્વેતાય દદ્યાદ્ગૃહકુક્કુટાય ચતુર્થભક્તાય બુભુક્ષિતાય॥

તસ્યોપસંગૃહ્ય ચ તત્ પુરીષમુત્પાચિતં સર્વત એવ લોમ્પેત્। અભ્યન્તરં માસમિમં પ્રયોગં પ્રયોજયેચ્છ્વિત્રમથો નિહન્તિ॥

ક્ષારે સુદગ્ધે જલગણ્ડજે તુ ગજસ્ય મૂત્રેણ બહુસ્રુતે ચ। દ્રોણપ્રમાણે દશભાગયુક્તં દત્ત્વા પચેદ્બીજમવલ્ગુજસ્ય॥

એતદ્યદા ચિક્કણતામુપૈતિ તદા સમસ્તં ગુટિકા વિદધ્યાત્। શ્વિત્રં પ્રલિમ્પેદથ સંપ્રઘૃષ્ય તયા વ્રજેદાશુ સવર્ણભાવમ્॥

કષાયકલ્પેન સુભાવિતાં તુ જલં ત્વચા ચૂતહરીતકીનામ્। તાં તામ્રદીપે પ્રણિધાય ધીમાન્ વર્તિં વટક્ષીરસુભાવિતાં તુ॥

આદીપ્ય તજ્જાતમસીં ગૃહીત્વા તાં ચાપિ પથ્યામ્ભસિ ભગ્વયિત્વા। સંપ્રચ્છિતં તદ્બહુશઃ કિલાસં તૈલેન સિક્તં કટુના પ્રયાતિ॥

આવલ્ગુજં બીજમગ્ર્યં નદીજં કાકાહ્વાનોદુમ્બરી યા ચ લાક્ષા। લૌહં ચૂર્ણં માગધી તાર્ક્ષ્યશૈલં તુલ્યાઃ કાર્યાઃ કૃષ્ણવર્ણાસ્તિલાશ્ચ॥

વર્તિં કૃત્વા તાં ગવાં પિત્તપિષ્ટાં લેપઃ કાર્યઃ શ્વિત્રિણાં શ્વિત્રહારી। લેપાત્ પિત્તં શૈખિનં શ્વિત્રહારિ હ્રીબેરં વા દગ્ધમેતેન યુક્તમ્॥

તુત્થાલકટુકાવ્યોષસિંહાર્કહયમારકાઃ। કુષ્ઠાવલ્ગુજભલ્લાતક્ષીરિણીસર્ષપાઃ સ્રુહી॥

તિલ્વકારિષ્ટપીલૂનાં પત્રાણ્યારગ્વધસ્ય ચ। બીજં વિડઙ્ગાશ્વહન્ત્રોર્હરિદ્રે બૃહતીદ્વયમ્॥

આભ્યાં શ્વિત્રાણિ યોગાભ્યાં લેપાન્નશ્યન્ત્યશેષતઃ। વાયસીફલ્ગુતિક્તાનાં શતં દત્ત્વા પૃથક્ પૃથક્॥

દ્વે લોહરજસઃ પ્રસ્થે ત્રિફલાત્ર્યાઢકં તથા। ત્રિદ્રોણેઽપાં પચેદ્યાવદ્ભાગૌ દ્વાવસનાદપિ॥

શિષ્ટૌ ચ વિપચેદ્ભૂય એતૈઃ શ્લક્ષ્ણપ્રપેષિતૈઃ। કલ્કૈરિન્દ્રયવબ્યોષત્વગ્દારુચતુરઙ્ગુલૈઃ॥

પારાવતપદીદમ્તીબાકુચીકેશરાહ્વયૈઃ। કણ્ટકાર્યા ચ તત્પ્ક્વં ઘૃતં કુષ્ઠિષુ યોજયેત્॥

દોષધાત્વાશ્રિતં પાનાદભ્યઙ્ગાત્ત્વગ્ગતં તથા। અપ્યસાધ્યં નૃણાં કુષ્ઠં નામ્ના નીલં નિયચ્છતિ॥

ત્રિફલાત્વક્ ત્રિકટુકં સુરસા મદયન્તિકા। વાયસ્યારગ્વધશ્ચૈષાં તુલાં કુર્યાત્ પૃથક્ પૃથક્॥

કાકમાચ્યર્કવરુણદન્તીકુટજચિત્રકાત્। દાર્વીનિદિગ્ધિકાભ્યાં તુ પૃથગ્દશપલં તથા॥

ત્રિદ્રોણેઽપાં પચેદ્યાવત્ ષટ્પ્રસ્થં પરિશેષિતમ્। શકૃદ્રસદધિક્ષીરમૂત્રાણાં પૃથગાઢકમ્॥

તદ્વદ્ઘૃતસ્ય તત્સાધ્યં ભૂનિમ્બવ્યોષચિત્રકૈઃ। કરઞ્જફલનીલિકાશ્યામાવલ્ગુજપીલુભિઃ॥

નીલિનીનિમ્બકુસુમૈઃ સિદ્ધં કુષ્ઠાપહં ઘૃતમ્। મ્રક્ષણાદઙ્ગસાવર્ણ્યં શ્વિત્રિણાં જનયેન્નૃણામ્। ભગન્દરં કૃમીનર્શો મહાનીલં નિયચ્છતિ॥

મૂત્રં ગવ્યં ચિત્રકવ્યોષયુક્તં સર્પિઃકુમ્ભે ક્ષૌદ્રયુક્તં સ્થિતં હિ। પક્ષાદૂર્ધ્વં શ્વિત્રિભિઃ પેયમેતત્ કુર્યાચ્ચાસ્મિન્ કુષ્ઠદિષ્ટં વિધાનમ્॥

પૂતીકાર્કસ્રુઙ્નરેન્દ્રદ્રુમાણાં મૂત્રૈઃ પિષ્ટાઃ પલ્લવાઃ સૌમનાશ્ચ। લેપઃ શ્વિત્રં હન્તિ દદ્રૂર્વ્રણાંશ્ચ દુષ્ટાન્યર્શાંસ્યેષ નાડીવ્રણાંશ્ચ॥

અસ્માદૂર્ધ્વં નિઃસ્રુતે દુષ્ટરક્તે જાતપ્રાણં સર્પિષા સ્નેહયિત્વા। તીક્ષ્ણૈર્યોગૈશ્છર્દયિત્વા પ્રાગાઢં પશ્ચાદ્દોષં નિર્હરેચ્ચાપ્રમત્તઃ॥

દુર્વાન્તો વા દુર્વિરિક્તોઽપિ વા સ્યાત્ કુષ્ઠી દોષૈરુદ્ધતૈર્વ્યાપ્તદેહઃ। નિઃસન્દિગ્ધં યાત્યસાધ્યત્વમાશુ તસ્માત્ કૃત્સ્નાન્નિર્હરેત્તસ્ય દોષાન્॥

પક્ષાત્ પક્ષાચ્છર્દનાન્યભ્યુપેયાન્માસાન્માસાત્ સ્રંસનં ચાપિ દેયમ્। સ્રાવ્યં રક્તં વત્સરે હિ દ્વિરલ્પં નસ્યં દદ્યાચ્ચ ત્રિરાત્રાત્ત્રિરાત્રાત્॥

પથ્યા વ્યોષં સેક્ષુજાતં સતૈલં લીઢ્વા શીઘ્રં મુચ્યતે કુષ્ઠરોગાત્। ધાત્રીપથ્યાક્ષોપકુલ્યાવિડઙ્ગાન્ ક્ષૌદ્રાજ્યાભ્યામેકતો વાવલિહ્યાત્॥

પીત્વા માસં વા પલાંશાં હરિદ્રાં મૂત્રેણાન્તં પાપરોગસ્ય ગચ્છેત્। એવં પેયશ્ચિત્રકઃ શ્લક્ષ્ણપિષ્ટઃ પિપ્પલ્યો વા પૂર્વવન્મૂત્રયુક્તાઃ॥

તદ્વત્તાર્ક્ષ્યં માસમાત્રં ચ પેયં તેનાજસ્રં દેહમાલેપયેચ્ચ। આરિષ્ટીત્વક્ સાપ્તપર્ણી ચ તુલ્યા લાક્ષા મુસ્તં પઞ્ચમૂલ્યૌ હરિદ્રે॥

મઞ્જિષ્ઠાક્ષૌ વાસકો દેવદારુ પથ્યાવહ્ની વ્યોષધાત્રીવિડઙ્ગાઃ। સામાન્યાંશં યોજયિત્વા વિડઙ્ગૈશ્ચૂર્ણં કૃત્વા તત્પલોન્માનમશ્નન્॥

કુષ્ઠાજ્જન્તુર્મુચ્યતે ત્રૈફલં વા સર્પિર્દ્રોણં વ્યોષયુક્તં ચ યુઞ્જન્। ગોમૂત્રામ્બુદ્રોણસિદ્ધેઽક્ષપીડે સિદ્ધં સર્પિર્નાશયેચ્ચાપિ કુષ્ઠમ્॥

આરગ્વધે સપ્તપર્ણે પટોલે સવૃક્ષકે નક્તમાલે સનિમ્બે જીર્ણં પક્વં તદ્ધરિદ્રાદ્વયેન હન્યાત્ કુષ્ઠં મુષ્કકે ચાપિ સર્પિઃ॥

રોધ્રારિષ્ટં પદ્મકં રક્તસારઃ સપ્તાહ્વાક્ષૌ વૃક્ષકો બીજકશ્ચ। યોજ્યાઃ સ્નાને દહ્યમાનસ્ય જન્તોઃ પેયા વા સ્યાત્ ક્ષૌદ્રયુક્તા ત્રિભણ્ડી॥

ખાદેત્ કુષ્ઠી માંસશા(પા)તે પુરાણાન્ મુદ્ગાન્ સિદ્ધાન્નિમ્બતોયે સતૈલાન્। નિમ્બક્વાથં જાતસત્ત્વઃ પિબેદ્વા ક્વાથં વાર્કાલર્કસપ્તચ્છદાનામ્॥

જગ્ધેષ્વઙ્ગેષ્વશ્વમારસ્ય મૂલં લેપો યુક્તઃ સ્યાદ્વિડઙ્ગૈઃ સમૂત્રૈઃ। મૂત્રૈશ્ચૈનં સેચયેદ્ભોજયેચ્ચ સર્વાહારાન્ સંપ્રયુક્તાન્ વિડઙ્ગૈઃ॥

કારઞ્જં વા સાર્ષપં વા ક્ષતેષુ ક્ષેપ્યં તૈલં શિગ્રુકોશામ્રયોર્વા। પક્વં સર્વૈર્વા કટૂષ્ણૈઃ સતિકૈઃ શેષં ચ સ્યાદ્દુષ્ટવત્ સંવિધાનમ્॥

સપ્તપર્ણકરઞ્જાર્કમાલતીકરવીરજમ્। સ્નુહીશિરીષયોર્મૂલં ચિત્રકાસ્ફોતયોરપિ॥

વિષલાઙ્ગલવજ્રાખ્યકાસીસાલમનઃશિલાઃ। કરઞ્જબીજં ત્રિકટુ ત્રિફલાં રજનીદ્વયમ્॥

સિદ્ધાર્થકાન્ વિડઙ્ગાનિ પ્રપુન્નાડં ચ સંહરેત્। મૂત્રપિષ્ટૈઃ પચેદેતૈસ્તૈલં કુષ્ઠવિનાશનમ્॥

એતદ્વજ્રકમભ્યઙ્ગાન્નાડીદુષ્ટવ્રણાપહમ્। સિદ્ધાર્થકઃ કરઞ્જૌ દ્વૌ દ્વે હરિદ્રે રસાઞ્જનમ્॥

કુટજશ્ચ પ્રપુન્નાડસપ્તપર્ણૌ મૃગાદની। લાક્ષા સર્જરસોઽર્કશ્ચ સાસ્ફોતારગ્વધૌ સ્નુહી॥

શિરીષસ્તુવરાખ્યસ્તુ કુટજારુષ્કરૌ વચા। કુષ્ઠં કૃમિઘ્નં મઞ્જિષ્ઠા લાઙ્ગલી ચિત્રકં તથા॥

માલતી કટુતુમ્બી ચ ગન્ધાહ્વા મૂલકં તથા। સૈન્ધવં કરવીરશ્ચ ગૃહધૂમં વિષં તથા॥

કમ્પિલ્લકં સસિન્દૂરં તેજોહ્વાતુત્થકાહ્વયે। સમભાગાનિ સર્વાણિ કલ્કપેષ્યાણિ કારયેત્॥

ગોમૂત્રં દ્વિગુણં દદ્યાત્તિલતૈલાચ્ચતુર્ગુણમ્। કારઞ્જં યા મહાવીર્યં સાર્ષપં વા મહાગુણમ્॥

અભ્યઙ્ગાત્ સર્વકુષ્ઠાનિ ગણ્ડમાલાભગન્દરાન્। નાડીદુષ્ટવ્રણાન્ ઘોરાન્ નાશયેન્નાત્ર સંશયઃ॥

મહાવજ્રકમિત્યેતન્નામ્ના તૈલં મહાગુણમ્। પિત્તાવાપૈર્મૂત્રપિષ્ટસ્તૈલં લાક્ષાદિકૈઃ કૃતમ્॥

સપ્તાહં કટુકાલાબ્વાં નિદધીત ચિકિત્સકઃ। પીતવન્તં તતો માત્રાં તેનાભ્યક્તં ચ માનવમ્॥

શાયયેદાતપે તસ્ય દોષા ગચ્છન્તિ સર્વશઃ। સ્રુતદોષં સમુત્થાપ્ય સ્નાતં ખદિરવારિણા॥

યવાગૂં પાયયેદેનં સાધિતાં ખદિરામ્બુના। એવં સંશોધને વર્ગે કુષ્ઠઘ્નેષ્વૌષધેષુ ચ॥

કુર્યાત્તૈલાનિ સર્પીષિ પ્રદેહોદ્ઘર્ષણાનિ ચ। પ્રાતઃ પ્રાતશ્ચ સેવેત યોગાન્ વૈરેચનાઞ્ શુભાન્। પઞ્ચ ષટ્ સપ્ત ચાષ્ટૌ વા યૈરુત્થાનં ન ગચ્છતિ॥

કારભં વા પિબેન્મૂત્રં જીર્ણે તત્ક્ષીરભોજનમ્। જાતસત્ત્વાનિ કુષ્ઠાનિ માસૈઃ ષડ્ભિરપોહતિ॥

દિદૃક્ષુરન્તં કુષ્ઠસ્ય ખદિરં કુષ્ઠપીડિતઃ। સર્વથૈવ પ્રયુઞ્જીત સ્નાનપાનાશનાદિષુ॥

યથા હન્તિ પ્રવૃદ્ધત્વાત્ કુષ્ઠમાતુરમોજસા। તથા હન્ત્યુપયુક્તસ્તુ ખદિરઃ કુષ્ઠમોજસા॥

નીચરોમનખઃ શ્રાન્તો હિતાશ્યૌષધતત્પરઃ। યોષિન્માંસસુરાવર્જી કુષ્ઠી કુષ્ઠમપોહતિ॥