સુશ્રુતસંહિતા · અધ્યાય 1.34

અથાતો યુક્તસેનીયમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ॥

યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ॥

યુક્તસેનસ્ય નૃપતેઃ પરાનભિજિગીષતઃ ।

ભિષજા રક્ષણં કાર્યં યથા તદુપદેક્ષ્યતે ॥

વિજિગીષુઃ સહામાત્યૈર્યાત્રાયુક્તઃ પ્રયત્નતઃ ।

રક્ષિતવ્યો વિશેષેણ વિષાદેવ નરાધિપઃ ॥

પન્થાનમુદકં છાયાં ભક્તં યવસમિન્ધનમ્ ।

દૂષયન્ત્યરયસ્તચ્ચ જાનીયાચ્છોધયેત્તથા । ^

તસ્ય લિઙ્ગં ચિકિત્સા ચ કલ્પસ્થાને પ્રવક્ષ્યતે ॥

એકોત્તરં મૃત્યુશતમથર્વાણઃ પ્રચક્ષતે ।

તત્રૈકઃ કાલસંયુક્તઃ શેષા આગન્તવઃ સ્મૃતાઃ ॥

દોષાગન્તુજમૃત્યુભ્યો રસમન્ત્રવિશારદૌ ।

રક્ષેતાં નૃપતિં નિત્યં યત્તૌ વૈદ્યપુરોહિતૌ ॥

બ્રહ્મા વેદાઙ્ગમષ્ટાઙ્ગમાયુર્વેદમભાષત ।

પુરોહિતમતે તસ્માદ્વર્તેત ભિષગાત્મવાન્ ॥

સંકરઃ સર્વવર્ણાનાં પ્રણાશો ધર્મકર્મણામ્ ।

પ્રજાનામપિ ચોચ્છિત્તિર્નૃપવ્યસનહેતુતઃ ॥

પુરુષાણાં નૃપાણાં ચ કેવલં તુલ્યમૂર્તિતા ।

આજ્ઞા ત્યાગઃ ક્ષમા ધૈર્યં વિક્રમશ્ચાપ્યમાનુષઃ ॥

તસ્માદ્દેવમિવાભીક્ષ્ણં વાઙ્નનઃકર્મભિઃ શુભૈઃ ।

ચિન્તયેન્નૃપતિં વૈદ્યઃ શ્રેયાંસીચ્છન્ વિચક્ષણઃ ॥

સ્કન્ધાવારે ચ મહતિ રાજગેહાદનન્તરમ્ ।

ભવેત્સન્નિહિતો નિત્યં સર્વોપકરણાન્વિતઃ ॥

તત્રસ્થમેનં ધ્વજવદ્યશઃખ્યાતિસમુચ્છ્રિતમ્ ।

ઉપસર્પન્ત્યમોહેન વિષશલ્યામયાર્દિતાઃ ॥

સ્વતન્ત્રકુશલોઽન્યેષુ શાસ્ત્રાર્થેષ્વબહિષ્કૃતઃ ।

વૈદ્યો ધ્વજ ઇવાભાતિ નૃપતદ્વિદ્યપૂજિતઃ ॥

વૈદ્યો વ્યાધ્યુપસૃષ્ટશ્ચ ભેષજં પરિચારકઃ ।

એતે પાદાશ્ચિકિત્સાયાઃ કર્મસાધનહેતવઃ ॥

ગુણવદ્ભિસ્ત્રિભિઃ પાદૈશ્ચતુર્થો ગુણવાન્ ભિષક્ ।

વ્યાધિમલ્પેન કાલેન મહાન્તમપિ સાધયેત્ ॥

વૈદ્યહીનાસ્ત્રયઃ પાદા ગુણવન્તોઽપ્યપાર્થકાઃ ।

ઉદ્ગાતૃહોતૃબ્રહ્માણો યથાધ્વર્યું વિનાધ્વરે ॥

વૈદ્યસ્તુ ગુણવાનેકસ્તારયેદાતુરાન્ સદા ।

પ્લવં પ્રતિતરૈર્હીનં કર્ણધાર ઇવામ્ભસિ ॥

તત્ત્વાધિગતશાસ્ત્રાર્થો દૃષ્ટકર્મા સ્વયંકૃતી ।

લઘુહસ્તઃ શુચિઃ શૂરઃ સજ્જોપસ્કરભેષજઃ ॥

પ્રત્યુત્પન્નમદ્તિર્ધીમાન્ વ્યવસાયી વિશારદઃ ।

સત્યધર્મપરો યશ્ચ સ ભિષક્ પાદ ઉચ્યતે ॥

આયુષ્માન્ સત્ત્વવાન્ સાધ્યો દ્રવ્યવાનાત્મવાનપિ ।

આસ્તિકો વૈદ્યવાક્યસ્થો વ્યાધિતઃ પાદ ઉચ્યતે ॥

પ્રશસ્તદેશસંભૂતં પ્રશસ્તેઽહનિ ચોદ્ધૃતમ્ ।

યુક્તમાત્રં મનસ્કાન્તં ગન્ધવર્ણરસાન્વિતમ્ ॥

દોષઘ્નમગ્લાનિકરમવિકારિ વિપર્યયે ।

સમીક્ષ્ય દત્તં કાલે ચ ભેષજં પાદ ઉચ્યતે ॥

સ્નિગ્ધોઽજુગુપ્સુર્બલવાન્ યુક્તો વ્યાધિતરક્ષણે ।

વૈદ્યવાક્યકૃદશ્રાન્તઃ પાદઃ પરિચરઃ સ્મૃતઃ ॥