સુશ્રુતસંહિતા · અધ્યાય 1.33
અથાતોઽવારણીયમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ॥
યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ॥
ઉપદ્રવૈસ્તુ યે જુષ્ટા વ્યાધયો યાન્ત્યવાર્યતામ્ ।
રસાયનાદ્વિના વત્સ તાન્ શૃણ્વેકમના મમ ॥
વાતવ્યાધિઃ પ્રમેહશ્ચ કુષ્ઠમર્શો ભગન્દરમ્ ।
અશ્મરી મૂઢગર્ભશ્ચ તથૈવોદરમષ્ટમમ્ ॥
અષ્ટાવેતે પ્રકૃત્યૈવ દુશ્ચિકિત્સ્યા મહાગદાઃ ।
પ્રાણમાંસક્ષયશ્વાસતૃષ્નાશોષવમીજ્વરૈઃ ॥
મૂર્ચ્છાતિસારહિક્કાભિઃ પુનશ્ચૈતૈરુપદ્રુતાઃ ।
વર્જનીયા વિશેષેણ ભિષજા સિદ્ધિમિચ્છતા ॥
શૂનં સુપ્તત્વચં ભગ્નં કમ્પાધ્માનનિપીડિતમ્ ।
નરં રુજાર્તમન્તશ્ચ વાતવ્યાધિર્વિનાશયેત્ ॥
યથોક્તોપદ્રવાવિષ્ટમતિપ્રસ્રુતમેવ વા ।
પિડકાપીડિતં ગાઢં પ્રમેહો હન્તિ માનવમ્ ॥
પ્રભિન્નં પ્રસ્રુતાઙ્ગં ચ રક્તનેત્રં હતસ્વરમ્ ।
પઞ્ચકર્મગુણાતીતં કુષ્ઠં હન્તીહ કુષ્ઠિનમ્ ॥
તૃષ્ણારોચકશૂલાર્તમતિપ્રસ્રુતશોણિતમ્ ।
શોફાતીસારસંયુક્તમર્શોવ્યાધિર્વિનાશયેત્ ॥
વાતમૂત્રપુરીષાણિ ક્રિમયઃ શુક્રમેવ ચ ।
ભગન્દરાત્ પ્રસ્રવન્તિ યસ્ય તં પરિવર્જયેત્ ॥
પ્રશૂનનાભિવૃષણં રુદ્ધમૂત્રં રુગન્વિતમ્ ।
અશ્મરી ક્ષપયત્યાશુ સિકતાશર્કરાન્વિતા ॥
ગર્ભકોષપરાસઙ્ગો મક્કલ્લો યોનિસંવૃતિઃ ।
હન્યાત્ સ્ત્રિયં મૂઢગર્ભે યથોક્તાશ્ચાપ્યુપદ્રવાઃ ॥
પાર્શ્વભઙ્ગાન્નવિદ્વેષશોફાતીસારપીડિતમ્ ।
વિરિક્તં પૂર્યમાણં ચ વર્જયેદુદરાર્દિતમ્ ॥
યસ્તામ્યતિ વિસંજ્ઞશ્ચ શેતે નિપતિતોઽપિ વા ।
શીતાર્દિતોઽન્તરુષ્ણશ્ચ જ્વરેણ મ્રિયતે નરઃ ॥
યો હૃષ્ટરોમા રક્તાક્ષો હૃદિ સંઘાતશૂલવાન્ ।
નિત્યં વક્ત્રેણ ચોચ્છ્વસ્યાત્તં જ્વરો હન્તિ માનવમ્ ॥
હિક્કાશ્વાસપિપાસાર્તં મૂઢં વિભ્રાન્તલોચનમ્ ।
સન્તતોચ્છ્વાસિનં ક્ષીણં નરં ક્ષપયતિ જ્વરઃ ॥
આવિલાક્ષં પ્રતામ્યન્તં નિદ્રાયુક્તમતીવ ચ ।
ક્ષીણશોણિતમાંસં ચ નરં નાશયતિ જ્વરઃ ॥
શ્વાસશૂલપિપાસાર્તં ક્ષીણં જ્વરનિપીડિતમ્ ।
વિશેષેણ નરં વૃદ્ધમતીસારો વિનાશયેત્ ॥
શુક્લાક્ષમન્નદ્વેષ્ટારમૂર્ધ્વશ્વાસનિપીડિતમ્ ।
કૃચ્છ્રેણ બહુ મેહન્તં યક્ષ્મા હન્તીહ માનવમ્ ॥
શ્વાસશૂલપિપાસાન્નવિદ્વેષગ્રન્થિમૂઢતાઃ ।
ભવન્તિ દુર્બલત્વં ચ ગુલ્મિનો મૃત્યુમેષ્યતઃ ॥
આધ્માતં બદ્ધનિષ્યન્દં છર્દિહિક્કાતૃડન્વિતમ્ ।
રુજાશ્વાસસમાવિષ્ટં વિદ્રધિર્નાશયેન્નરમ્ ॥
પાણ્ડુદન્તનખો યશ્ચ પાણ્ડુનેત્રશ્ચ માનવઃ ।
પાણ્ડુસંઘાતદર્શી ચ પાણ્ડુરોગી વિનશ્યતિ ॥
લોહિતં છર્દયેદ્યસ્તુ બહુશો લોહિતેક્ષણઃ ।
રક્તાનાં ચ દિશાં દ્રષ્ટા રક્તપિત્તી વિનશ્યતિ ॥
અવાઙ્નુખસ્તૂન્મુખો વા ક્ષીણમાંસબલો નરઃ ।
જાગરિષ્ણુરસન્દેહમુન્માદેન વિનશ્યતિ ॥
બહુશોઽપસ્મરન્તં તુ પ્રક્ષીણં ચલિતભ્રુવમ્ ।
નેત્રાભ્યાં ચ વિકુર્વાણમપસ્મારો વિનાશયેત્ ॥
મૂળ પાઠ: Suśrutasaṃhitā · Edition: ed. Yādavaśarman Trivikrama Ācārya (Nirnaya Sagar Press); e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0