સુમાગધાવદાન · શ્લોક 241-260

યદા ભગવતૈતત્ સૂત્રં ભાષિતં, તદા ભિક્ષવો ભગવન્તમ્ એવમ્ આહુઃ: આશ્ચર્યં ભગવન્ન્, આશ્ચર્યં સુગત, યત્ સુમાગધયા ભગવન્તં કલ્યાણમિત્રમ્ આગમ્ય બુદ્ધકાર્યં કૃતમ્ ઇતિ.

ભગવાન્ આહ: ન ભિક્ષવ એતર્હ્ય્ એવ યથાતીતે ઽપ્ય્ અધ્વનિ બુદ્ધં ભગવન્તં કલ્યાણમિત્રમ્ આગમ્ય કાઞ્ચનમાલયા યદ્ બુદ્ધકાર્યં કૃતં, તચ્ છૃણુત, સાધુ ચ સુષ્ઠુ ચ મનસિ કુરુતે, ભાષિષ્યે.

ભૂતપૂર્વં, ભિક્ષવો, ઽતીતે ઽધ્વનિ વિંશતિવર્ષસહસ્રાયુષિ પ્રજાયાં કાશ્યપો નામ શાસ્તા લોક ઉદપાદિ, તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ બુદ્ધો ભગવાન્, સ બારાણસીં નગરીમ્ ઉપનિશ્રિત્ય વિહરતિ ઋષિવદને મૃગદાવે.

તેન ખલુ પુનઃ સમયેન કૃકી નામ રાજા બભૂવ.

તસ્ય દુહિતા કાઞ્ચનમાલયા શિરસિ બદ્ધયા જાતા, તસ્યા માતાપિતૃભ્યાં કાઞ્ચનમાલેતિ નામ કૃતમ્.

સા ઉન્નીતા વર્ધિતા મહતી સંવૃત્તા, રાજ્ઞઃ કૃકિન ઇષ્ટા કાન્તા પ્રિયા મનાપા સંવૃત્તા.

સા પઞ્ચશતપરિવારા ભગવતો દર્શનાયોપસંક્રાન્તા, તસ્યા ભગવતા ધર્મો દેશિતઃ.

તયા તં ધર્મં શ્રુત્વા ભગવતો ઽનિતિકે મહાન્ ચિત્તપ્રસાદ ઉત્પન્નો, ભગવાંશ્ ચ તયા યાવજ્જીવં ચીવરપિણ્ડપાત્રશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારઃ પ્રચારિતહ્.

તેન ખલુ પુનઃ સમયેન રાજ્ઞા કૃકિના દશ સ્વપ્ના દૃષ્ટાઃ:
(1) વાતાયનેન હસ્તી નિર્ગતસ્, પુચ્છો લગ્નઃ.
(2) તૃષિતય પૃષ્ઠતઃ કૂપો ધાવતિ.
(3) મુક્તાપ્રસ્થં શક્તુપ્રસ્થેન વિક્રીયમાણં.
(4) ચન્દનં કાષ્ઠાર્ઘેણ સમીક્રિયમાણં.
(5) ગન્ધહસ્તિનં કલભૈર્ વિત્રાસ્યમાનં.
(6) આરમં પુષ્પફલસંપન્નમ્ અદત્તદાયિભિર્ અપહ્રિયમાણમ્.
(7) અશુચિના મ્રક્ષિતો મર્કટઃ પરાન્ ઉપલિંપ્યમાનઃ.
(8) મર્કટસ્ય રાજ્યાભિષેકઃ.
(9) પટો ઽષ્ટાદશભિર્ જનૈર્ આકૃષ્યતે, ન શીર્યતે.
(10) મહાજનકાયશ્ ચૈકત્ર સંનિપત્ય કલહભણ્ડનવિગ્રહવિવાદે નાતિનામયતિ.

તં દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ ભીતશ્ ત્રસ્તશ્ ચિન્તયતિ: મા મે ઇતોનિદાનં રાજ્યાચ્ ચ્યુતિર્ ભવિષ્યતિ જીવિતસ્ય ચાન્તરાય ઇતિ.

તતો રાજ્ઞા સ્વપ્નાધ્યાયવિદો બ્રાહ્મણાન્ આહૂય સ્વપ્નાન્ નિવેદિતવાન્.

તે કાઞ્ચનમાલાં દૃષ્ટ્વા કથયન્તિ: રાજન્, યા તે સર્વજનપ્રિયા તસ્યા રુધિરેણ યજ્ઞો યષ્ટવ્યઃ, અન્ત્રૈર્ નગરં વેષ્ટવ્યમ્, એવં દેવસ્ય શ્રેયો ભવિષ્યતિ, સ્વપ્નાન્ દારુણાન્ દૃષ્ટ્વા રાજ્યજીવિતહારિણો ઽનેનોપાયેન સ્વસ્તિર્ દેવસ્ય ભવિષ્યતિ.

રાજા સંલક્ષયતિ: સર્વજનપ્રિયા મે કાઞ્ચનમાલા, તાં વ્યાપાદયિતુકામા બ્રાહ્મણા એવમ્ આહુઃ. વરં મમૈવ મરણં, ન તુ કાઞ્ચનમાલાં વ્યાપાદયિષ્યામીતિ.

કરે કપોલં દત્ત્વા ચિન્તાપરો વ્યવસ્થિતઃ, કાઞ્ચનમાલયા દૃષ્ટઃ. સા કથયતિ: કિમ્ એવં ચિન્તાપરો, દેવ, ઇતિ. તેન સ વૃત્તાન્તો વિસ્તરેણ નિવેદિતઃ. સા કથયતિ: એષ ભગવાન્ કાશ્યપઃ સમ્યક્સંબુદ્ધો બારાણસીમ્ ઉપનિશ્રિત્ય વિહરતિ ઋષિવદને મૃગદાવે, તં ભગવન્તં ગત્વા પૃચ્છથ. યથા તે ભગવાન્ વ્યાકરોતિ તથૈવં ધારય.

તતો રાજા મહતા શ્રીસમુદાયેન કાઞ્ચનમાલયા સાર્ધં બરાણસ્યા નિર્ગત્ય યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ, ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈકાન્તે નિષણ્ણઃ, કાઞ્ચનમાલાપિ, અન્યાનિ ચ બ્રાહ્મણગૃહપતિશતસહસ્રાણિ.

અથ ભગવાન્ કૃકિનં રાજાનં ધર્મયા કથયા સંદર્શયતિ સમાદાપયતિ સમુત્તેજયતિ સંપ્રહર્ષયતિ. અનેકપર્યાયેણ ધર્મયા કથયા સંદર્શ્ય સમાદાપ્ય સમુત્તેજ્ય સંપ્રહર્ષ્ય તૂષ્ણીં બભૂવ.

અથ કૃકી રાજા દશ સ્વપ્નાન્ નિવેદ્યૈવમ્ આહ: મા મે, ભગવંસ્, તતોનિદાનં રાજ્યાચ્ ચ્યુતિર્ ભવિષ્યતિ જીવિતસ્ય ચાન્તરાય ઇતિ.

ભગવાન્ આહ: મા ભૈષીસ્ ત્વં, મહારજ, ન તવેતોનિદાનં રાજ્યાચ્ ચ્યુતિર્ ભવિષ્યતીતિ જીવિતસ્ય ચાન્તરાયઃ.
(1) યત્ ત્વં, મહારાજ, સ્વપ્નમ્ અદ્રાક્ષીર્, વાતાયનેન હસ્તી નિર્ગચ્છન્ પુચ્છો લગ્ન ઇતિ, ભવિષ્યત્ય્ અનાગતે ઽધ્વનિ વર્ષશતાયુષિ પ્રજાયાં શાક્યમુનિર્ નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ, સ સકલં બુદ્ધકાર્યં કૃત્વેન્ધનક્ષયાદ્ ઇવાગ્નિર્ અનુપધિશેષે નિર્વાણધાતૌ પરિનિર્વાસ્યતીતિ. તસ્ય પરિનિર્વૃતસ્ય પશ્ચિમે કાલે અશ્રાદ્ધા બ્રાહ્મણગૃહપતયસ્, તે રુદન્તો ઽશ્રુમુખાન્ બન્ધૂન્ ઉત્સૃજ્ય પ્રવ્રજ્ય વિહારેષુ ગૃહસંજ્ઞામ્ ઉત્પાદયિષ્યન્તિ, તસ્યૈતત્ પૂર્વનિમિત્તમ્.
(2) યત્ ત્વં પુનઃ સ્વપ્નમ્ અદ્રાક્ષીસ્, તૃષિતસ્ય પૃષ્ઠતઃ કૂપો ધાવતિ, તસ્યૈવ શ્રવકા ધર્મં દેશયિષ્યન્તિ શ્રદ્ધાનાં ગૃહપતીનાં, તે સતૃષ્ણા એવ પ્રક્રમિષ્યન્તિ, તસ્યૈતત્ પૂર્વનિમિત્તમ્.
(3) યત્ ત્વં સ્વપ્નમ્ અદ્રાક્ષીર્, મુક્તાપ્રસ્થેન શક્તુપ્રસ્થં ક્રીયમાણમ્ ઇતિ, તસ્યૈવ શ્રાવકાઃ શક્તુપ્રસ્થસ્ય હેતોર્ ઇન્દ્રિયબલબોધ્યઙ્ગાનિ સંપ્રકાશયિષ્યન્તિ, તસ્યૈતત્ પૂર્વનિમિત્તમ્.
(4) યત્ ત્વં સ્વપ્નમ્ અદ્રાક્ષીશ્, ચન્દનં કાષ્ઠાર્ઘેણ સમીક્રિયમાણં, તસ્યૈવ શ્રાવકાસ્ તં તીર્થિકવાક્યમ્ અનુગૃહ્ય સદ્ધર્મેણ સમીકરિષ્યન્તિ, તસ્યૈતત્ પૂર્વનિમિત્તમ્.
(5) યત્ ત્વં સ્વપ્નમ્ અદ્રાક્ષીર્, ગન્ધહસ્તી કલભૈર્ વિત્રાસ્યત ઇતિ, તસ્યૈવ શ્રાવકા અસંયતાસ્ તે શીલવન્તો ભિક્ષૂન્ નિષ્કાશયિષ્યન્તિ, તસ્યૈતત્ પૂર્વનિમિત્તમ્.
(6) યત્ ત્વં સ્વપ્નમ્ અદ્રાક્ષીર્, આરામાં પુષ્પફલસંપન્નં અદત્તાદાયિભિર્ અપહ્રિયમાણં, તસ્યૈવ શ્રાવકા આર્યસંઘસ્ય પ્રતિપાદિતમ્ આરામં સંઘમ્ આલંબીકૃત્ય કેચિદ્ અભાવિતકાયા અભાવિતચિત્તા અભાવિતપ્રજ્ઞાઃ સંઘાદ્ આચ્છિદ્ય પુષ્પફલં સ્વજનેભ્યો દાસ્યન્તિ, તસ્યૈતત્ પૂર્વનિમિત્તમ્.
(7) યત્ ત્વં સ્વપ્નમ્ અદ્રાક્ષીર્, અશુચિમ્રક્ષિતો મર્કટઃ પરાન્ ઉપલિંપ્યતીતિ, તસ્યૈવ શ્રાવકા અભાવિતકાયા અભાવિતચિત્તા અભાવિતપ્રજ્ઞા આત્મનાપત્તિમ્ આપન્નાઃ શ્રાદ્ધાનામ્ અપિ ભિક્ષૂણામ્ આપત્તિં વ્યવસ્થાપયિષ્યન્તિ, તસ્યૈતત્ પૂર્વનિમિત્તમ્.
(8) યત્ ત્વં સ્વપ્નમ્ અદ્રાક્ષીર્, મર્કટસ્ય રાજ્યાભિષેકઃ, તસ્મિન્ સમયે વિકલેન્દ્રિયા અપિ રાજાનો ભવિષ્યન્તિ, તસ્યૈતત્ પૂર્વનિમિત્તમ્.
(9) યત્ ત્વં સ્વપ્નમ્ અદ્રાક્ષીઃ, પટો ઽષ્ટાદશભિર્ જનૈર્ આકૃષ્યતે ન ચ શીર્યત ઇતિ, તસ્ય પરિનિર્વૃતસ્ય શાસનમ્ અષ્ટાદશભેદભિન્નં ભવિષ્યતિ, ન ચ શક્યતિ વિમુક્તિપટં પાટયિતું, તસ્યૈતત્ પૂર્વનિમિત્તમ્.
(10) યત્ ત્વં સ્વપ્નમ્ અદ્રાક્ષીર્, મહાજનકાયશ્ ચૈકત્ર સંનિપત્ય કલહભણ્ડેન વિવાદવિગ્રહેનાતિનામયન્તિ, તસ્ય શાસને અસંયતા ભિક્ષવઃ કલહભણ્ડનવિગ્રહવિવાદેનાન્તર્ધાપયિષ્યન્તિ, તસ્યૈતત્ પૂર્વનિમિત્તમ્.
મા ભૈષીસ્ ત્વં, મહારાજ, ન તવેતોનિદાનં રાજ્યાચ્ ચ્યુતિર્ ભવિષ્યતિ જીવિતાન્તરાયો વા.

તતો ભગવતા તસ્ય રાજ્ઞસ્ તસ્ય ચ મહાજનકાયસ્ય તાદૃશી ચતુરાર્યસત્યસંપ્રતિવેધિકી ધર્મદેશના કૃતા, યાં શ્રુત્વા ચતુરશીત્યા પ્રાણિશતસહસ્રૈઃ સત્યદર્શનં કૃતમ્.

કાઞ્ચનમાલયા ભગવન્તં કલ્યાણમિત્રમ્ આગમ્ય બુદ્ધકાર્યં કૃતમ્.