સુભાષિતાવલિ · શ્લોક 0907-0926

દૂરે કસ્યચિદેષ કોપ્યકૃતધીર્નૈવાસ્ય વેત્ત્યન્તરં
માની કોપિ ન યાચતે મૃગયતે કોપ્યલ્પમલ્પાશયઃ ।
ઇત્થં પ્રાર્થિતદાનદુર્વ્યસનિનો નૌદાર્યરેખોજ્જ્વલા
જાતા નૈપુણદુસ્તરેષુ નિકષા સ્થાનેષુ ચિન્તામણેઃ ॥

યે ગૃહ્ણન્તિ હઠાત્તૃણાનિ મણયો યે વાપ્યયઃપિણ્ડિકાં
તે દૃષ્ટાઃ પ્રતિધામ દગ્ધમણયો વિચ્છિન્નસંખ્યાશ્ચિરમ્ ।
નો જાને કિમભાવતઃ કિમથવા દૈવાદિહ શ્રૂયતે
નામાપ્યત્ર ન તાદૃશસ્ય તુ મણે રત્નાનિ ગૃહ્ણાતિ યઃ ॥

યન્મુક્તામણયોમ્બુધેરુદરતઃ ક્ષિપ્તા મહાવીચિભિઃ
પર્યન્તેષુ લુઠન્તિ નિર્મલરુચા સ્પષ્ટાટ્ટહાસા ઇવ ।
તત્તસ્યૈવ પરિક્ષયાજ્જલનિધેર્દ્વીપાન્તરાલમ્બિનાં
રત્નાનાં તુ પરિગ્રહવ્યસનિનઃ સન્ત્યેવ સાંયાત્રિકાઃ ॥

માણિક્યોયં મહાર્ઘઃ ક્ષિતિતલમહિતો દીપ્તિમાનુચ્ચજન્મા
દૃષ્ટ્વૈનં નૂનમારાદ્વ્યપસરતિતરાં કાપિ દૌર્ગત્યનીતિઃ ।
ઇત્થં ભ્રાન્તિપ્રપઞ્ચૈર્વિપદપહૃતયે કેનચિત્સ્થાપિતઃ સ-
ન્નન્તે દૃષ્ટઃ સ એવ વ્રણશતપરુષઃ કોપિ પાષાણખણ્ડઃ ॥

યામઃ સ્વસ્તિ તવાસ્તુ રોહણગિરે મત્તઃ સ્થિતિપ્રચ્યુતા
વર્તિષ્યન્ત ઇમે કથં કથમિતિ સ્વપ્નેપિ મૈવં કૃથાઃ ।
શ્રીમંસ્તે મણયો વયં યદિ ભવલ્લબ્ધપ્રતિષ્ઠાસ્તદા
તે શૃઙ્ગારપરાયણાઃ ક્ષિતિભુજો મૌલૌ કરિષ્યન્તિ નઃ ॥

ઉચ્ચૈરુચ્ચરતુ ચિરં ચીરી વર્ત્મનિ તરું સમારુહ્ય ।
દિગ્વ્યાપિનિ શબ્દગુણે શઙ્ખઃ સંભાવનાભૂમિઃ ॥

શઙ્ખોસ્થિશેષઃ સ્ફુટિતો મૃતો યદ્-
ઉચ્છ્વાસિતેનોચ્છ્વસતે નુ સત્યમ્ ।
કિં તૂચ્ચરત્યેવ ન સોસ્ય શબ્દઃ
શ્રવ્યો ન યો યો ન સદર્થશંસી ॥

પ્રાણાન્વિહાય ધવલત્વગુણોચિતાનિ
પ્રાપ્તાનિ યજ્જગતિવક્ત્રવિશેષયોગાત્ ।
શઙ્ખૈર્મહાવિભવશબ્દવિજૃમ્ભિતાનિ
તજ્જીવિતં સહૃદયાઃ પ્રભવન્તિ યેષામ્ ॥

ધીરઃ શ્રોત્રસુખાવહોપિ સદૃશઃ સત્યં પરં મઙ્ગલં
ક્વાપિ ગ્રામસુરાઙ્ગણે સ તુ લસન્સંધ્યાસુ શઙ્ખધ્વનિઃ ।
માદ્યન્મેદુરસારમેયસરલગ્રીવાગ્રદીર્ઘીભવન્-
નાદો નામ કૃતાનુકારમુદિતગ્રામ્યાટ્ટહાસાહતઃ ॥

રત્નાકરાજ્જનિભુવોપ્યપચાયમાનઃ
શુષ્કાસ્થિશેષતનુતામપિ લમ્બમાનઃ ।
શ્વાસૈઃ સફૂત્કૃતિભિરપ્યુપહન્યમાનઃ
શુદ્ધાશયો વદતિ મઙ્ગલમેવ શઙ્ખઃ ॥

શઙ્ખાઃ સન્તિ સહસ્રશો જલનિધેર્વીચિચ્છટાઘટ્ટિતાઃ
પર્યન્તેષુ લુઠન્તિ યે દલશતૈઃ કલ્માષિતક્ષ્માતલાઃ ।
એકઃ કોપિ સ પાઞ્ચજન્ય ઉદભૂદાશ્ચર્યભૂતઃ સતાં
યઃ સંવર્તભરક્ષમૈર્મધુરિપોઃ શ્વાસાનિલૈઃ પૂર્યતે ॥

સર્વાશાપરિપૂરિ હુંકૃતમદો જન્માપિ દુગ્ધોદધેર્-
ગોવિન્દાનનચુમ્બિ સુનદરતરં પૂર્ણેન્દુબિમ્બાદ્વપુઃ ।
શ્રીરેષા સહજા ગુણાઃ કિમપરં ભણ્યન્ત એતે હિ યત્-
કૌટિલ્યં હૃદિ પાઞ્ચજન્ય ભવતસ્તેનાતિલજ્જામહે ॥

વરમશ્રીકતૈવાસ્તુ નેતરશ્રીસમાનતા ।
ઇતિ કૈરવકોદ્ભેદે કમલં મુકુલાયતે ॥

લક્ષ્મીસંપર્કરૂપોયં દોષઃ પદ્મસ્ય નિશ્ચિતમ્ ।
યદયં ગુણસંદોહધામનીન્દૌ પરાઙ્મુખઃ ॥

અન્તશ્છિદ્રાણિ ભૂયાંસિ કણ્ટકા બહવો બહિઃ ।
કથં કમલનાલસ્ય મા ભૂવન્ભઙ્ગુરા ગુણાઃ ॥

કિં દીર્ઘદીર્ઘેષુ ગુણેષુ પદ્મ
સિતેષ્વવચ્છાદનકારણં તે ।
અસ્ત્યેવ તાન્પશ્યતિ ચેદનાર્યા
ત્રસ્તેવ લક્ષ્મીર્ન પદં વિધત્તે ॥

સ્થલકુશેશય સંચિનુ કણ્ટકાન્-
પ્રથય પઙ્કકુલોદ્ભવતાં મુદા ।
અપિ બધાન ધૃતિં જલસંગમે
વ્રજસિ યેન પરાસ્પદતાં શ્રિયઃ ॥

અક્ષેષ્વિયં વ્યસનિતા હૃદયે યદેતે
રાગો ઘનો મધુમદોત્કટમાનનં ચ ।
પદ્મસ્તથાપિ પરમાસ્પદમેવ લક્ષ્મ્યાસ્-
તદ્દૈન્યમેવ કિલ દુર્ભગતા યદેભિઃ ॥

પદ્માદયો બહુગુણા અપિ યન્નિશાસુ
નાશં ન યાન્તિ વિરહેણ દિવાકરસ્ય ।
તત્પઙ્કસંકરજલાશયજન્મજાડ્ય-
જ્યાયોવિજૃમ્ભિતમિદં ત્રિજગત્પ્રતીતમ્ ॥

લક્ષ્મીં વિશેષય કુશેશય કૌશલાઙ્કાં
જૃમ્ભા જહીહિ ચલતાં ચ વિમુઞ્ચ કિંચિત્ ।
આશાગતાન્યલિકુલાનિ મુદં નયેહ
મિત્ત્રે વિધૌ સતિ વિધત્સ યથેષ્ટમેતત્ ॥