સુભાષિતાવલિ · શ્લોક 0927-0946

નિત્યં તથા શૃણુ કુશેશય મદ્વચાંસિ
સ્નેહેન યાનિ ભવતઃ કથયામિ કિંચિત્ ।
કાન્ત્યાનયા વિમલયા ભ્રમરૈર્ગુણૈર્વા
કિં યાસિ રમ્યતમતામુત કણ્ટકર્દ્ધેઃ ॥

સંકોચમેહિ બિસપુષ્પ જહીહિ શોભાં
દોષાકરોયમધુના સમુદેતિ પશ્ય ।
વક્રાત્મનિ પ્રભવતિ ક્રમશો વિચિન્ત્ય
પ્રચ્છન્નતા ગુણવતાં સ્વયમેવ યોગ્યા ॥

ત્રુટ્યદ્ગુણોપિ બહુકણ્ટકતાં ગતોપિ
રન્ધ્રાન્વિતોપિ હતકર્દમસંભવોપિ ।
ભૃઙ્ગોપભોગ્યવિભવોપિ તથાપિ પદ્મો
મિત્રોદયે વિકસનં લભતે સદૈવ ॥

કામં ભવન્તુ મધુલમ્પટષટ્પદૌઘ-
સંઘટ્ટઘુંઘુમઘનધ્વનયોબ્જખણ્ડાઃ ।
ગાયન્નતિશ્રુતિસુખં વિધિરેવ યત્ર
ભૃઙ્ગઃ સ કોપિ ધરણિધરનાભિપદ્મઃ ॥

તાપાપહે સહૃદયે રુચિરે પ્રબુદ્ધે
મિત્રાનુરાગનિરતે ધૃતસદ્ગુણૌઘે ।
સ્વાઙ્ગપ્રદાનપરિતોષિતષટ્પદેસ્મિન્-
યુક્તં તવેહ કમલે કમલે સ્થિતિર્યત્ ॥

ન પઙ્કાદુદ્ભૂતિર્ન જડસહવાસવ્યસનિતા
વપુર્દિગ્ધં કાન્ત્યા સ્થલનલિન રત્નદ્યુતિમુષા ।
વ્યધાસ્યદ્દુર્વેધા હૃદયલઘિમાનં યદિ ન તે
ત્વમેવૈકં લક્ષ્મ્યાઃ પરમમભવિષ્યઃ પદમિહ ॥

ઉત્પન્ના બહવસ્તલેષુ સરસામમ્ભોરુહાણાં ચયા
યે યામિન્યધિપાનુકારિરમણીવક્ત્રોપમાનં ગતાઃ ।
નાભૌ ભૌમરિપોરજાયત મહાપદ્મઃ સ કોપ્યેકકો
યસ્ત્રૈલોક્યસમુદ્ભવપ્રભવિતુર્જન્માવનિત્વં ગતઃ ॥

પુષ્યેન્યત્રાવકાશો નિપુણમપહૃતઃ સૌરભાલોભનાભિઃ
સ્વાભોગેન્તઃપ્રવેશોપ્યશિથિલનિવિડઃ કોશભાવાન્ન દત્તઃ ।
નીત્વા નૈરાશ્યમિત્થં ગલિતગતિરસૌ મુગ્ધબુદ્ધિઃ પ્રદોષે
પદ્મેન શ્રીમતાપિ પ્રસભમુભયતો ભ્રંશિતઃ પશ્ય ભૃઙ્ગઃ ॥

ભ્રાતઃ પઙ્કજ સંકોચઃ કંચિત્કાલં વિષહ્યતામ્ ।
સૈવ પ્રભાતે શોભા તે ભાતે દિનકરે ભવેત્ ॥

અધોગતિં ચ સંપ્રાપ્ય બિસાઃ પઙ્કકલઙ્કિતાઃ ।
ગુણિનો નિર્ગુણૈર્દાશૈઃ કૃષ્ટાઃ સ્વાઙ્કુરદર્શિતાઃ ॥

તદઙ્કુરાણિ પદ્માનિ ગુણૈર્યુક્તાનિ માનિભિઃ ।
શિરસા ધાર્યમાણાનિ મીલિતાનિ જડાત્મના ॥

મરૌ નાસ્ત્યેવ સલિલં કૃછ્રાદ્યદ્યપિ લભ્યતે ।
તત્કટુ સ્તોકમુષ્ણં ચ ન કરોતિ વિતૃષ્ણતામ્ ॥

ચટુલચાતકચઞ્ચુપુટાત્પત-
ઞ્જલકણોપિ મરોરતિગોચરઃ ।
સ પુનરદ્ય ઘનાગમબન્ધુના
જલધરેણ જલૈરપરઃ કૃતઃ ॥

કિં પાન્થ નિર્મથનસિદ્ધ્યુપયોગિવસ્તુ-
સંભારશાલિનિ મરૌ સુગૃહીતનામ્નિ ।
સંદૃશ્યતેતિવિપરીતમિદં હિ તત્ર
કૂપોસ્તિ તત્ર ચ જલં યદયત્નલભ્યમ્ ॥

અસ્મિન્મરૌ કિમપરં વચસામવાચ્યં
મા મુઞ્ચ પાન્થ મુહુરાશ્રિતવત્સલો ભૂઃ ।
એતત્ત્વયા જલલવામિષલાલસેન
દૃષ્ટં જ્વલત્પરિકરં સિકતાવિતાનમ્ ॥

સત્પાદપાન્વિપુલપલ્લવપુષ્પભાર-
સંપત્પરીતવપુષઃ ફલભારનભ્રાન્ ।
યો મુઞ્જુશિઞ્જિતશકુન્તશતાશ્રિતોરુ-
શાખાન્મરૌ મૃગયતે ન તતોસ્તિ મુગ્ધઃ ॥

જલતરુતૃણશૂન્યઃ શ્રામ્યતામધ્વગાનાં
કિમપિ કિલ બતાહં નોપકર્તું સમર્થઃ ।
ઇતિ ન પરમભીક્ષ્ણં નાનુશેતે ન યાવચ્-
છઠમરુરનૃતામ્ભઃપ્રાપ્તયે તાન્પ્રયુઙ્ક્તે ॥

ગતમતિજવાદ્ભ્રાન્તં ભ્રાન્તં સમુત્કષિતા ચ ભૂશ્-
ચિરતરમથો નિઃશ્વસ્યાથો સદૈન્યમવસ્થિતમ્ ।
કિમિવ ન કૃતં પાન્થેનેત્થં તથાપિ શઠો મરુઃ
પ્રકૃતિવિરસઃ કષ્ટં યાતો મનાગપિ નાર્દ્રતામ્ ॥

ઇતઃ કાકાનીકં પ્રતિભયમિતઃ કૌશિકકૃતા-
દિતોમી ગૃધ્રાદ્યાઃ કુલમિદમિતઃ કઙ્કવયસામ્ ।
શ્મશાનસ્થાનેસ્મિન્નખિલગુણવન્ધ્યે હતતરાવ્-
અપિ દ્વિત્રાઃ કેચિન્ન ખલુ કલવાચઃ શકુનયઃ ॥

કિમસિ વિમતિઃ કિં વોબ્માદી ક્ષણાદભિલક્ષ્યસે
પુનરપિ પુનઃ પ્રેક્ષાપૂર્વા ન કાચન તે ક્રિયા ।
સ્વયમજલકાં જાનાનોપિ પ્રવિશ્ય મરુસ્થલીં
શિશિરમધુરં વારિ પ્રાપ્તું યદધ્વગ વાઞ્છસિ ॥