સુભાષિતાવલિ · શ્લોક 0786-0806

સાધ્વેવ તદ્વિધાવસ્ય વેધાઃ ક્લિષ્ટો ન યન્મુધા ।
સ્વરૂપાનનુરૂપેણ ચન્દનસ્ય ફલેન કિમ્ ॥

મયા બદરલુબ્ધેન વૃક્ષાણામનભિજ્ઞયા
વને કણ્ટકસાદૃશ્યાત્ખદિરઃ પર્યુપાસિતઃ ॥

મહાતરુર્વા ભવતિ સમૂલો વા વિનશ્યતિ ।
નાઙ્કુરપ્રક્રિયામેતિ ન્યગ્રોધકણિકાઙ્કુરઃ ॥

પુષ્પપત્ત્રફલચ્છાયામૂલવલ્કલદારુભિઃ ।
ધન્યા મહીરુહા યેષાં વિમુખા યાન્તિ નાર્થિનઃ ॥

પતત્યઙ્ગારવર્ષે વા વાતિ વા પ્રલયાનિલે ।
તાલઃ સ્તબ્ધતયારબ્ધસ્તયૈવ સહ નશ્યતિ ॥

છાયાવન્તો ગતવ્યાલાઃ સ્વારોહાઃ ફલદાયિનઃ ।
માર્ગદ્રુમા મહાન્તશ્ચ પરેષામેવ ભૂતયે ॥

અગતીનાં ખલીકારાદ્દુઃખં નૈવોપજાયતે ।
ભવન્ત્યશોકાઃ પ્રાયેણ સાઙ્કુરાઃ પાદતાડિતાઃ ॥

યદ્યપિ ચન્દનવિટપી વિધિના ફલકુસુમવર્જિતો વિહિતઃ ।
નિજવપુષૈવ પરેષાં તથાપિ સંતાપમપહરતિ ॥

પ્રાપ્તે વસન્તમાસે વૃદ્ધિં પ્રાપ્નોતિ સકલવનરાજિનઃ ।
યન્ન કરીરે પત્ત્રં તત્કિં દોષો વસન્તસ્ય ॥

ફલિતઘનવિટપવિઘટિતપટુદિનકરમહસિ લસતિ કલ્પતરૌ ।
છાયાર્થી કઃ પશુરપિ ભવતિ જરદ્વીરુધાં પ્રણયી ॥

ફલકુસુમકિસલયોજ્જ્વલવિટપશતાન્તરિતતરણિકિરણૌઘે ।
માર્ગતરૌ નિકટસ્થે કઃ પથિકઃ ક્લાન્તિમનુભવતિ ॥

દૂરીકૃતસ્વાર્થલવા જનસ્ય
સમુદ્યતા યે ભુવિ તાપશાન્ત્યૈ ।
દ્રુમાસ્ત એવાગતિકા ન વિદ્મઃ
પ્રજાપતેરાશયલેશમત્ર ॥

ચન્દને વિષધરાન્સહામહે
વસ્તુ સુન્દરમગુપ્તિમત્કુતઃ ।
રક્ષિતું વદ કિમાત્મસૌષ્ઠવં
સંચિતાઃ ખદિર કણ્ટકાસ્ત્વયા ॥

ગ્રથિત એષ મિથઃ કૃતશૃઙ્ખલો-
વિષધરૈરધિરુહ્ય મહાજડઃ ।
મલયજઃ સુમનોભિરનાશ્રિતો
યદત એવ ફલેન ન યુજ્યતે ॥

યત્કિંચનાનુચિતમપ્યુચિતાનુબન્ધિ
કિં ચન્દનસ્ય ન કૃતં કુસુમં ફલં વા ।
લજ્જામહે ભૃશમપક્રમ એવ યાતુસ્-
તસ્યાન્તિકં પરિગૃહીતબૃહત્કુઠારઃ ॥

હે બાલચમ્પકતરો તરુણીકપોલ-
લાવણ્યચુમ્બનસુખોચિતચારુપુષ્પ ।
કિં પુષ્પિતેન વિજહીહ વિકાસહાસ-
મુદ્દામપામરગણા મરુભૂમિરેષા ॥

અન્તઃપ્રતપ્તમરુસૈકતદહ્યમાન-
મૂલસ્ય ચમ્પકતરોઃ ક્વ વિકાસચિન્તા ।
પ્રાયો ભવત્યનુચિતસ્થિતિદેશભાજાં
શ્રેયઃ સ્વજીવપરિપાલનમાત્રમેવ ॥

દૌર્જન્યમાત્મનિ પરં પ્રથિતં વિધાત્રા
ભૂર્જદ્રુમસ્ય વિફલત્વસમર્પણેન ।
કિં ચર્મભિર્નિશિતશસ્ત્રશતાવકૃત્તૈર્-
આશાં ન પૂરયતિ સોર્થિપરમ્પરાણામ્ ॥
કિં કણ્ટકૈકરસિકેન ફલદ્વિષા કિં
વૈરસ્યસીમનિ કિમુ સ્થિરકૌતુકેન ।
છાયાવિલાસવિમુખેન સતાં કિમઙ્ગ
છાત્રા ખલેન ખદિરદ્રુમ એષ સૃષ્ટઃ ॥

લબ્ધં ચિરાદમૃતવત્કિમમૃત્યવે સ્યાદ્-
દીર્ઘં રસાયનવદાયુરુત પ્રદદ્યાત્ ।
એતત્ફલં યદયમધ્વગશાપદગ્ધઃ
સ્તબ્ધઃ ફલં ફલતિ વર્ષશતેન તાલઃ ॥

હે વૃક્ષ શોભિત મહાફલભારલક્ષ્મ્યા
ક્ષુત્તાપશાન્તિજનકૈકજગત્પ્રસિદ્ધ ।
ત્વત્તો મયા કથમપીદમધો નિરસ્તમ્-
એકં ફલં શકુનિખણ્ડિતમલ્પમાપ્તમ્ ॥