સુભાષિતાવલિ · શ્લોક 0726-0745

મદનમવલોક્ય નિષ્ફલમનિત્યતામપિ ચ બન્ધુજીવાનામ્ ।
ગુરુમુપગમ્ય ભ્રમરઃ સંપ્રતિ જાતો જપાસક્તઃ ॥

ભ્રમર ભ્રમતા દિગન્તરાણિ
ક્વચિદાસાદિતમીક્ષિતં શ્રુતં વા ।
વદ સત્યમપાસ્ય પક્ષપાતં
યદિ જાતીકુસુમાનુકારિ પુષ્પમ્ ॥

કમલં ભવનં રજોઙ્ગરાગો
મધુ પાનં મધુરાઃ પ્રિયાપ્રલાપાઃ ।
શયનં મૃદુ કેસરોપધાનં
ભ્રમરસ્યામ્ભસિ કા ન રાજલીલા ॥

પતિતમુત્પતિતં સ્થિતમક્રિયં
સકરુણં ક્વણિતં ગતમાગતમ્ ।
કમલિનીમલિના તુહિનાહતાં
નહિ તદસ્તિ વિલોક્ય ન યત્કૃતમ્ ॥

કમલિનીમલિની દયિતં વિના
ન સહતે સહ તેન નિષેવિતામ્ ।
તમધુના મધુના નિહિતં હૃદિ
સ્મરતિ સા રતિસારમહર્નિશમ્ ॥

મદં ન લિપ્સેત શિલીમુખો યદિ
દ્વિપાન્ન કર્ણાગ્રનિપાતમાપ્નુયાત્ ।
પરોપસર્પી સુખલેશલિપ્સયા
નરો ભવત્યેવ પરાભવાસ્પદમ્ ॥

મધુકર બહુશસ્ત્વયા નિરસ્તાઃ
કુસુમલતાસ્તૃણાવત્સુપુષ્પિતાગ્રાઃ ।
ફલમનુભવ કણ્ટકાવૃતાભ્યસ્-
તદિદમપત્રપ કેતકીલતાભ્યઃ ॥

પુલ્લેષુ યઃ કમલિનીકમલોદરેષુ
ચૂતેષુ યો વિલસિતઃ કલિકાન્તરસ્થઃ ।
પશ્યાદ્ય તસ્ય મધુપસ્ય શરદ્વ્યપાયે
કૃચ્છ્રેણ વેણુવિવરે દિવસાઃ પ્રયાન્તિ ॥

પુષ્પાસવં સુરભિ ગન્ધિરજોઙ્ગરાગઃ
પીત્વા લતાસુ મધુપઃ કમલે નિષણ્ણઃ ।
બદ્ધોધુના શશિકરૈઃ કરુણં વિરૌતિ
સંતોષહીનમિહ કં ન ભજન્ત્યનર્થાઃ ॥

અન્યાસુ તાવદુપમર્દસહાસુ ભૃઙ્ગ
લોલં વિનોદય મનઃ સુમનોલતાસુ ।
નુગ્ધાનનામરજસં કલિકામકાલે
બાલાં કદર્થયસિ કિં નવમાલિકાયાઃ ॥

એરાવણાનનમદામ્બુકણાવપાત-
સંસક્તતામરસરેણુપિશઙ્ગિતાઙ્ગઃ ।
ચણ્ડાનિલાહતતુષારવિશીર્ણપક્ષઃ
ક્ષીણઃ ક્ષિતૌ મધુકરો વિવશોત્ર શેતે ॥

સોત્કઃ પરિભ્રમસિ કિં વ્યવપાતિધૈર્યઃ
કૂજન્દ્વિરેફ કરુણં કુસુમાસવાર્થી ।
અન્યાસુ પાદપલતાસુ ધૃતિં બધાન
ભગ્ના હિ સા કુસુમિતા સહકારવલ્લી ॥

સ્વામોદવાસિતસમગ્રદિગન્તરાલા
રક્તા મનોહરમુખા સુકુમારમૂર્તિઃ ।
સેવ્યા સરોજકલિકા તુ યદૈવ જાતા
નીતસ્તદૈવ વિધિના મધુપોન્યદેશમ્ ॥

જાત્યુજ્જ્વલે મધુરકોમલવાગ્નિલાસૌ
દ્વૌ પુષ્કરે મધુકરૌ યુગપત્પ્રવિષ્ટૌ ।
એકસ્તયોર્મધુભરાકુલપૂર્ણદેહઃ
કષ્ટે વિધૌ ન રજસાપિ યુતો દ્વિતીયઃ ॥

મધુકરગણશ્ચૂતં ત્યક્ત્વા ગતો નવમાલિકાં
પુનરપિ ગતો રક્તાશોકં કદમ્બતરું તતઃ ।
તદપિ સુચિરં સ્થિત્વા તેભ્યઃ પ્રયાતિ સરોરુહં
પરિચિતગુણદ્વેષી લોકો નવં નવમીહતે ॥

લિખિતકમલે સૌન્દર્યેણ પ્રકામહૃતાત્મના
કિમિવ ન કૃતં તત્ર ભ્રાન્ત્વા મધુસ્પૃહયાલિના ।
અધિગતરસઃ સોભૂત્તસ્માન્મનાગપિ નાલ્પધીર્-
ધુરિ તુ લિખિતસ્તૃષ્ણાન્ધાનાં જનેન વિવેકિના ॥

ભ્રમતિ બકુલે મન્દં કુન્દે ન વિન્દતિ નિર્વૃતિં
પ્રકૃતિસુરભૌ રક્તાશોકે ન યાતિ વિશોકતામ્ ।
સુરભિકુસુમામોદોત્કણ્ઠાપનીતમના વને
વહતિ તનુતામઙ્ગે ભૃઙ્ગઃ સ્મરન્નવમાલિકામ્ ॥

સ્પૃશતિ શનકૈશ્ચુમ્બન્નઙ્ગૈઃ કરોતિ નિપીડનં
ચરણપતનં મુદ્રાભેદં વિધાતુમપીહતે ।
સમયમુચિતં ચિત્તોત્સુક્યાત્પ્રતીક્ષિતુમક્ષમો
મધુકરયુવા પુણ્યૈર્લબ્ધ્વા નવાં નવમાલિકામ્ ॥

હિમોત્સન્નાં દૃષ્ટ્વા હતકમલનાલાં કમલિનીં
દ્વિરેફાઃ સંવૃત્તાઃ સપદિ ગજગણ્ડપ્રણયિનઃ ।
અહો ધિગ્ભૂતાનાં પ્રકૃતિરિયમપ્રત્યયકરી
ન કશ્ચિત્ક્ષીણાર્થે પ્રથમગુણગન્ધં ગણયતિ ॥

કિમામોદભ્રાન્ત્યા ભ્રમસિ સુચિરં ભૃઙ્ગ નનુ હે
ન જાનીષે તત્ત્વં પ્રતપતિતરાં ગ્રીષ્મસમયઃ ।
સ્થિતં શૂન્યં પુષ્પૈઃ પ્રકટવિટપં પશ્ય વિપિનં
ગતઃ ગૌરભ્યાઢ્યઃ પ્રકૃતિસુભગશ્ચૈત્રવિભવઃ ॥