સુભાષિતાવલિ · શ્લોક 0685-0704

જલકણવિતરણરહિતઃ પ્રકટિતધવલિતવેષઃ ।
ચાતક રટસિ વૃથા કિં જલદઃ શારદ એષઃ ॥

સન્તિ કૂપાઃ સ્ફુરદ્રૂપાઃ પરિતઃ સરિતઃ શુભાઃ ।
તથાપિ ચાતકસ્યૈકઃ ફલદો જલદોદયઃ ॥

કેકાનિભાદ્ધટયસે પટુચાટુકાનિ
ચઞ્ચત્કલાપમપિ નૃત્યસિ રઞ્જનાય ।
હે ચાતક પ્રયતસે જલદં પ્રતીત્થં
બિન્દું જલસ્ય લભસે ન ચ લજ્જસે ચ ॥

વાહત્વમીશ્વરસુતસ્ય વિધાય બર્હિન્-
પ્રમ્લાયિતઃ સ નિજપક્ષકલાપ એવ ।
નારાધિતઃ સ ભવતા પુરુષોત્તમઃ કિં
યસ્તે તૃષં પ્રશમયેત્કચમેઘવર્ષૈઃ ॥

વસતોતિશયપ્રીત્યા માનસોચિતસંસ્થિતેઃ ।
પલ્વલામ્ભસિ હંસસ્ય હંસતૈવ વિકલ્પ્યતે ॥

પિબન્તિ મધુ પદ્મેભ્યો ભૃઙ્ગાઃ કેસરધૂસરાઃ ।
હંસાઃ શૈવાલમશ્નન્તિ ધિગ્દૈવમસમઞ્જસમ્ ॥

યદિ નામ દૈવયોગાજ્જગદસરોજં કદાચિદપિ જાતમ્ ।
અવકરનિકરં વિકિરતિ તત્કિં કૃકવાકુરિવ હંસઃ ॥

કટુ રટતિ નિકટર્વતી વાચાટષ્ટિટ્ટિભઃ પટુર્યત્ર ।
અપસરણમેવ શરણં મૌનં વા તત્ર હંસસ્ય ॥

અસ્તુ યદ્યપિ સર્વત્ર નીરં નીરજમણ્ડિતમ્ ।
રમતે ન મરાલસ્ય માનસં માનસં વિના ॥

ક્ષુધિતોપિ પદ્મખણ્ડે જહાતિ રજસાવૃતં હિ કિંજલ્કમ્ ।
ગુણિનિ કૃતપક્ષપાતો બિસં તુ બહુ મન્યતે હંસઃ ॥

તરલયસિ દૃશં કિમુત્સુકા-
મકુલષમાનસવાસલાલિતે ।
અવતર કલહંસિ વાપિકાં
પુનરપિ યાસ્યસિ પઙ્કજાલયમ્ ॥

ભૃઙ્ગાઙ્ગનાજનમનોહરહારિગીત-
રાજીવરેણુક્રણકીર્ણપશઙ્ગતોયામ્ ।
રમ્યાં હિમાચલનદીં પ્રવિહાય હંસ
હે હે હતાશ વદ કાં દિશમુત્સુકોસિ ॥

હે હંસ મેલિતપયઃસલિલં વિવેક્તું
શક્તસ્ય સંપ્રતિ મતિઃ ક્વ નુ તેદ્ય યાતા ।
કાસારવારિણિ કલાં પતિતાં યદિન્દો-
રાદાતુમિચ્છસિ બિસાઙ્કુરવાઞ્છયા ત્વમ્ ॥

શીતાંશુશેખરશિરોરુહસંશ્રિતાનિ
પુણ્યાનિ પાવિતજગન્તિ મનોરમાણિ ।
ભ્રાન્ત્વા ચિરં સુરસરિત્સલિલાનિ દૈવાલ્-
લબ્ધાનિ હાતુમિહ વાઞ્છસિ નાસિ હંસઃ ॥

સ્થિત્વા ચિરં નભસિ નિશ્ચલતારકેણ
માતઙ્ગસઙ્ગકલુષાં નલિનીં નિરીક્ષ્ય ।
ઉત્પન્નમન્યુપરિઘર્ઘરનિઃસ્વનેન
હંસેન સાશ્રુ પરિવૃત્ય ગતં ન લીનમ્ ॥

યેનોજ્ઝિતં સહચરીવદનોપનીતં
રમ્યં મૃણાલશકલં હિમશઙ્ખશુભ્રમ્ ।
સોયં ખગો હતવિધે તવ ચેષ્ટિતેન
શેવાલનાલલવલમ્પટતાં વિધત્તે ॥

રટસિ કટુ કિમુચ્ચૈર્વાયસ સ્પર્ધયા મે
વિહગહતક વિષ્ઠારક્તવક્ત્રાન્તરાલઃ ।
વિતતધવલપક્ષાક્ષેપવિક્ષોભિતામ્ભાઃ
કમલવનવિહારી સારસોહં ન કાકઃ ॥

હંસોધ્વગઃ શ્રમમપોહયિતું દિનાન્તે
કારણ્ડકાકબકભાસવનં પ્રવિષ્ટઃ ।
મૂકોયમિત્યુપહસન્તિ લુનન્તિ પક્ષાન્-
નીચાશ્રયો હિ મહતામવમાનભૂમિઃ ॥

ક્વ કઠિનમહો પીલોઃ પત્ત્રં મૃદુઃ ક્વ બિસાઙ્કુરઃ
ક્વ કટુ લવણં કૌપં ચામ્ભઃ ક્વ તામરસાસવઃ ।
ક્વ કુસુમરજો હૃદ્યં રૂક્ષાઃ ક્વ ચોષરપાંસવઃ
ક્વ મરુવિષયો ધ્વાઙ્ક્ષક્ષેત્રં ક્વ હંસ ભવાદૃશાઃ ॥

ભો રાજહંસ કિમિતિ ત્વમિહાગતોસિ
યોસૌ બકઃ સ ઇહ હંસ ઇતિ પ્રતીતઃ ।
તદ્ગમ્યતાં ત્વરિતમેવ તતઃ પ્રભાતે
યાવદ્વદન્તિ બક એષ ન મૂઢલોકાઃ ॥