સુભાષિતાવલિ · શ્લોક 0664-0684

કરભ યદિ કદાચિત્પ્રભ્રમન્દૈવયોગાન્-
મધુકરકુલતસ્ત્વં પ્રાપયેથા મધૂનિ ।
વિરમ વિરમ તેભ્યઃ સન્તિ શષ્પાણ્યરણ્યે
પ્રથમમુખરસાસ્તે શોષયન્ત્યેવ પશ્ચાત્ ॥

વિકચકુમુદૈઃ ફુલ્લામ્ભોજૈઃ સરોભિરલંકૃતાં
મરકતમણિશ્યામાં શષ્પૈર્વિહાય વનસ્થલીમ્ ।
સ્મરતિ કરભો યદ્વૃક્ષાણાં ચરન્મરુધન્વનાં
પરિચયરતિઃ સા દુર્વારા ન સા ગુણવૈરિતા ॥

કરભદયિતે યત્તત્પીતં સુદુર્લભમેકદા
મધુ વનગતં તસ્યાલાભે વિરૌષિ કિમુત્સુકા ।
કુરુ પરિચિતૈઃ પીલોઃ પત્ત્રૈર્ધૃતિં મરુગોચરે
જગતિ સકલે કસ્યાવાપ્તિઃ સુખસ્ય નિરન્તરા ॥

કરભદયિતે યોસૌ પીલુસ્ત્વયા મધુલુબ્ધયા
વ્યપગતધનચ્છાયસ્ત્યક્તો ન સાદરમીક્ષિતઃ ।
ચલકિસલયઃ સોપીદાનીં પ્રરૂઢનવાઙ્કુરઃ
કરભદયિતાવૃન્દૈરન્યૈઃ સુખં પરિભુજ્યતે ॥

કરભ કિમિદં દીર્ઘોચ્છ્વાસૈઃ ક્ષિણોષિ શરીરકં
વિરમ શઠે હે કસ્યાત્યન્તં સખે સુખમાગતમ્ ।
ચર કિસલયં સ્વસ્થઃ પીલોર્વિમુઞ્ચ મધુસ્પૃહાં
પુનરપિ ભવાન્કલ્યાણાનાં ભવિષ્યતિ ભાજનમ્ ॥

કરભ રભસાત્ક્રોષ્ટું વાઞ્છસ્યહો શ્રવણજ્વરઃ
શરણમથવાનૃજ્વી દીર્ઘા તવૈવ શિરોધરા ।
પૃથુગલબિલાવૃત્તિશ્રાન્તોચ્ચરિષ્યતિ વાઙ્મુખા-
દિયતિ સમયે કો જાનીતે ભવિષ્યતિ કસ્ય કિમ્ ॥

તથા સંતુષ્ટઃ સઞ્જલવૃણશમીપીલુબદરૈશ્-
ચરન્સ્વસ્થોરણ્યે કરભશિશુકઃ શોકરહિતઃ ।
કૃતો મધ્વાસ્વાદપ્રવણહદયો મુગ્ધવિધિના
યથા નાન્યદ્ભુઙ્ક્તે ન પિબતિ ન શેતે ન રમતે ॥

યસ્યાસીન્નવપીલુપત્ત્રબદરગ્રાસોપિ સંતુષ્ટયે
દીર્ઘાધ્વન્યનુગમ્યતે ન પદવી યસ્ય સ્વયૂથ્યૈરપિ ।
સોયં સંપ્રતિ યાતિ બાલકરભઃ ક્ષીણોદ્યમઃ ક્ષામતાં
મન્યે નૂનમનેન દૈવહતકેનાસ્વાદિતં ભ્રામરમ્ ॥

પીલૂનાં હિ ફલં કષાયરહિતં રોમન્થયિત્વા મરૌ
શાખાગ્રં યદખાદિ ચારુ કરભીવક્ત્રાર્પિતં પ્રેમતઃ ।
તત્સ્મૃત્વા કરભેન ખેદવિધુરં દીર્ઘં તથા કૂજિતં
પ્રાણાનામભવત્તદેવ સહસા પ્રસ્થાનતૂર્યં યથા ॥

ક્રમેલકં નિન્દતિ કોમલેચ્છુઃ
ક્રમેલકઃ કણ્ટકલમ્પટસ્તમ્ ।
પ્રીતૌ તયોરિષ્ટભુજોઃ સમાયાં
મધ્યસ્થતા નૈકતરોપહાસઃ ॥

એક એવ ખગો માની વને વસતિ ચાતકઃ ।
પિપાસિતો વા મ્રિયતે યાચતે વા પુરંદરમ્ ॥

અયિ ચકિતમુગ્ધચાતક મરુભુવિ ધાવસિ મુધા કિમુદ્ગ્રીવમ્ ।
ગ્રીષ્મે દવાગ્નિવલિતસ્તાપિચ્છોયં ન વિદ્યુત્વાન્ ॥

પિપાસુરપ્યેવ જલં શિખણ્ડી
પ્રતીક્ષતે પ્રાણસમાં પિબન્તીમ્ ।
નૂનં પ્રિયાસ્નેહનિબદ્ધદૃષ્ટિઃ
સ્વલ્પં પયઃ પશ્યતિ નિમ્નગાસુ ॥

અત્યુન્નતિવ્યસનિનઃ શિરસોધુનૈષ
સ્વસ્યૈવ ચાતકશિશુઃ પ્રણયં વિધત્તામ્ ।
અસ્યૈતદિચ્છતિ નહિ પ્રતતાસુ દિક્ષુ
તાઃ સ્વચ્છશીતમધુરાઃ ક્વ નુ નામ નાપઃ ॥

કેકાઃ કલા વનભુવસ્તિલકાયમાનો
રમ્યઃ કલાપમહિમૈષ શિખણ્ડિનોસ્ય ।
દુર્લક્ષણં નનુ વિહાયસિ વાયસાદિ-
ક્ષુણ્ણેપ્યયં ચટકતુલ્યગતિર્ન જાતઃ ॥

નીલાબ્જપુઞ્જરજસારુણિતાન્વિમુચ્ય
સ્વચ્છાન્સુધાધિકરસાનપિ વારિરાશીન્ ।
યચ્ચાતકઃ પિબતિ વારિધરોદબિન્દૂન્-
મન્યે તદાનતિભયાચ્છિરસોભિમાની ॥
દિવ્યામ્બુપાનનિયમસ્તવ મોહયેત્કં
દોષોપિ સંવૃતિમતાં ભજતે ગુણત્વમ્ ભૂમિસ્થમમ્બુ યદિ ચાતક પાતુમિચ્છેઃ
કણ્ઠવ્રણં પ્રકટયેસ્તદયોગ્યતાં ચ ॥
દિવ્યામ્બુપાનનિયમસ્તવ મોહયેત્કં
દોષોપિ સંવૃતિમતાં ભજતે ગુણત્વમ્ ॥

કિં નૈવ સન્તિ નવતામરસાવતંસા
હંસાવલીવલયિનો જલસન્નિવેશાઃ ।
કોપિ ગ્રહો ગુરુરયં બત ચાતકસ્ય
પૌરંદરીં યદભિવાઞ્છતિ વારિધારામ્ ॥

કિં દૂરેણ પયોધરા ઉપરિ કિં નાન્યે રટન્તઃ શ્રુતા
નિન્દ્યાઃ પાપતયા સ્વકુક્ષિષુ ગતાઃ કિં નામ પક્ષાઃ ક્ષયમ્ ।
રમ્યં વા ગગને ન કિં વિહરણં કિં તૂગ્રકાકાવલી-
પર્યાયપ્રતિપત્તિલાઘવભયાદ્ભૂમૌ સ્થિતા બર્હિણઃ ॥

નો તાણ્ડવેન નયનામૃતનિર્ઝરેણ
કેકારવેણ ન ચ કર્ણરસાયનેન ।
બર્હેણ ચાપિ સુરચાપરુચા તવાય-
મોતુર્ન તુષ્યતિ શિખિન્વધમન્તરેણ ॥

ચાતક તાત કિયદ્ભવતા પાતકમતુલમકારિ ।
નવજલદાદપિ ચઞ્ચુપુટે યત્તવ ન પતતિ વારિ ॥