સુભાષિતાવલિ · શ્લોક 0604-0623

વિશ્વસ્ય સ્થિતયે ધનુર્ધરતયા ગર્જન્તમુચ્ચૈઃ પદે
મેઘં દન્તિમદાન્તદુર્લલિતધીર્મા સિંહ લાલઙ્ઘિષીઃ ।
અસ્માદ્વજ્રવિદારિતક્ષિતિભૃતો મા પાતિ વર્ષોપલૈર્-
ઝમ્પાલમ્પટભાવભાવિપતનાચ્ચિન્ત્યોઙ્ગભઙ્ગઃ સ્વયમ્ ॥

ખરનખરનિખાતોત્તુઙ્ગમાતઙ્ગકુમ્ભ-
સ્થલવિગલિતમુક્તાલંકૃતક્ષ્માતલસ્ય ।
હરતિ હરિણવૃન્દં કિં હરેર્વૈરમાજૌ
મિલિતમપિ સમન્તાદેકકાર્યેણ કૃત્સ્નમ્ ॥

અનુકૃતગણ્ડશૈલમદમણ્ડિતગણ્ડતટ-
ભ્રમદલિમણ્ડલીનિવિડગુંગુમઘોષજુષઃ ।
દલયતિ હેલયૈવ હરિરુગ્રકરાન્કરિણસ્-
ત્રિજગતિ તેજ એવ ગુરુ નો વિકૃતાકૃતિતા ॥

શૈલશ્રેણિગુહાગૃહેષુ નિવસઞ્જીવન્નિજાડમ્બરૈર્-
અવ્યાજોર્જિતવિક્રમો મૃગપતિર્વીરેન્દ્ર મા કુપ્યતામ્ ।
અસ્માત્કુઞ્જરકુમ્ભસંભવવસાપાનૈકહેવાકિનો
યલ્લબ્ધં વ્યસનાકુલેન મનસા સ્વેનૈવ તચ્ચિન્ત્યતામ્ ॥

કશ્મીરાન્ગતુકામસ્ય મીરશાહાખ્યભૂપતેઃ ।
શાહાબુદ્દીનભૂમીન્દ્રઃ પ્રાહિણોદિતિ લેખકમ્ ॥

કિમેવમવિશાઙ્કિતઃ શિશુકુરઙ્ગ લોલક્રમં
પરિક્રમિતુમીહસે વિરમ નૈવ શૂન્યં વનમ્ ।
સ્થિતોત્ર ગજય્ઙ્થનાથમથનોચ્છલચ્છોણિત-
ચ્છટાપટલભાસુરોત્કટસટાભરઃ કેસરી ॥

કઠોરનખરાહતદ્વિરદકુમ્ભપીઠસ્થલી-
લુઠદ્રુધિરરઞ્જિતોલ્લલિતકેસરઃ કેસરી ।
ગભીરરવકાતરાતુરતરાતુરવ્યાહૃતૈઃ
પતન્હરિણકૈઃ સમં સમરભૂમિકાં લજ્જતે ॥

ચરત વૃષભા જાલીમાંસં યથેચ્છમભીરવઃ
પિબત નલિનીકચ્છેષ્વચ્છં પુનર્મહિષાઃ પયઃ ।
વહત કરિણો ભૂયઃ શોભાં મદેન કપોલયોર્-
અસહનતયા દૂરીભૂતો વિધેર્ત કેસરી ॥

લબ્ધા ડમ્ભરમમ્બરે જલધરં ગર્જન્તમાલોક્ય યદ્-
દૂરાદુચ્છલિતોસિ સિંહ મહતાં તેનૈવ ખિન્નં મનઃ ।
યત્ત્વાસારભયેન સંપ્રતિ દરીસાંમુખ્યમાલમ્બસે
તદ્દૃષ્ટ્વૈવ વયં હ્રિયા કિમપરં પાતાલમૂલં ગતાઃ ॥

યસ્યાનેકમદાન્ધવારણઘટાકુમ્ભસ્થલીભેદન-
વ્યાપારૈકવિનોદદુર્લલિતયા કાલોગમલ્લીલયા ।
ઉદ્ગર્જજ્જલભારવામનઘનસ્પર્ધી સ એવાધુના
સિંહઃ પઞ્જરપાતપુઞ્જિતતનુર્ધત્તે દશામીદૃશીમ્ ॥

ક્ષુત્ક્ષામેપિ જરાકૃશોપિ શિથિલપ્રાણોપિ કષ્ટાં દશા-
માપન્નોપિ વિપન્નધીધૃતિરપિ પ્રાણેષુ નશ્યત્સ્વપિ ।
દર્પાધ્માતકરીન્દ્રકુમ્ભદલનપ્રેઙ્ખન્નખાગ્રાશનિઃ
કિં જીર્ણં તૃણમત્તિ માનમહતામગ્રેસરઃ કેસરી ॥

નાસ્યોચ્છ્રાયવતી તનુર્ન દશનૌ નો દીર્ઘદીર્ઘઃ કરઃ
સત્યં વારણ નૈષ કેસરિશિશુસ્ત્વાડમ્બરૈઃ સ્પર્ધતે ।
તેજોબીજમસહ્યમસ્ય હૃદયે ન્યસ્તં પુરા વેધસા
તાદૃક્ત્વાદૃશમેવ યેન સુતરાં ભોજ્યં પશું મન્યતે ॥

માદ્યન્માતઙ્ગકુમ્ભસ્થલબહલવસાવાસનાવિસ્રગન્ધ-
વ્યાસઙ્ગવ્યક્તમુક્તાફલશકલલસત્કેસરાલીકરાલઃ ।
વ્યાધીવૈધવ્યવેધાઃ સ્વભુજબલમદગ્રસ્તતેજસ્વિધામા
વિભ્યત્સારઙ્ગસાર્થઃ સતતમસહનઃ કેસરી કેન દૃષ્ટઃ ॥

કઃ કઃ કુત્ર ન ઘુર્ઘુરાયિતઘુરીઘોરો ઘુરેત્સૂકરઃ
કઃ કઃ કં કમલાકરં વિકમલં કર્તું કરી નોદ્યતઃ ।
કે કે કાનિ વનાન્યરણ્યમહિષા નોન્મૂલયેયુર્યતઃ
સિંહીસ્નેહવિલાસબદ્ધવસતિઃ પઞ્ચાનનો વર્તતે ॥

આ બાલ્યાદપિ યો વિદારિતમદોન્મત્તેભકુમ્ભસ્થલી-
સ્થાલીમધ્યકવોષ્ણરક્તરસવન્મુક્તાપુલાકપ્રિયઃ ।
હસ્તસ્તસ્ય કથં પ્રસર્પતુ પુરઃ કૃચ્છ્રેપ્યવસ્થાન્તરે
ગર્તાવર્તવિવર્તમાનશશકપ્રાણાપહારે હરેઃ ॥

રક્તાક્તયન્નખરકોટિનિભાદિભાનાં
યૂથાઃ પલાશવનતોપિ પલાય્ય જગ્મુઃ ।
સિંહસ્ય તસ્ય જરતો વિષમા દશા યદ્-
ગોમાયવૈરવયવૈરપિ નાસ્તિ વૃત્તિઃ ॥

પર્જન્યં પ્રતિ ગર્જતઃ પ્રતિનિધીન્વિન્ધ્યસ્ય વાતોદ્ધતા-
નમ્ભોધીનિવ ધાવતઃ સરભસં હત્વા રણે વારણાન્ ।
વૃક્ષાદ્વૃક્ષમુપેયુષોલ્પવપુષઃ શાખામૃગસ્યોપરિ
ક્રુદ્ધઃ સોપિ ભવાનહો બત ગતઃ પઞ્ચાસ્ય હાસ્યાં દશામ્ ॥

હુંકારૈઃ સ્તનિતાનુકારચતુરૈર્ન્યક્કારમાકારિત-
ક્ષૌણીભૃચ્છિખરશ્રિયો ગજઘટા નીત્વા મદાટોપિનીઃ ।
સિંહઃ સંહતભાવતો દશદિશઃ ક્લિશ્યત્સુ દુર્વાશિતૈર્-
ગોમાયુષ્વપિ વિશ્વવિશ્વવિદિતપ્રૌઢિઃ કિમુદ્યચ્છતે ॥

કરિકલભ વિમુઞ્ચ લોલતાં
ચર વિનયવ્રતમાનતાનનઃ ।
મૃગપતિનખકોટિભઙ્ગુરો
ગુરુરુપરિ ક્ષમતે ન તેઙ્કુશઃ ॥

કેલિં કુરુષ્વ પરિભુઙ્ક્ષ્વ સરોરુહાણિ
ગાહસ્ય શૈલતટનિર્ઝરિણીપયાંસિ ।
ભાવાનુરક્તકરિણીકરલાલિતાઙ્ગ
માતઙ્ગ મુઞ્ચ મૃગરાજરણાભિલાષમ્ ॥