સુભાષિતાવલિ · શ્લોક 0584-0603

પતન્તિ નૈવ માતઙ્ગકુમ્ભપાટનલમ્પટાઃ ।
વલ્ગત્સ્વપિ કુરઙ્ગેષુ મૃગારેર્નખરાઃ ખરાઃ ॥

કિં કિર્મઃ ક ઉપાલભ્યો યત્રેદમસમઞ્જસમ્ ।
કાકિણ્યપિ ન સિંહસ્ય મૂલ્યં કોટિસ્તુ દન્તિનઃ ॥

લીલાદલિતધૃષ્ટેભકુમ્ભપીઠસ્ય નિર્ભયૈઃ ।
કથં કેસરિણઃ ક્રાન્તં સુપ્તસ્યાપિ મૃગૈઃ પદમ્ ॥

મત્તેભકુમ્ભનિર્ભેદરુધિરારુણપાણિના ।
હરિણા હરિણઃ સ્પર્ધાં વરાકઃ કુરુતે કથમ્ ॥

તાવદ્ગર્જતિ માતઙ્ગો વને મદભરાલસઃ ।
શિરોવિલગ્નલાઙ્ગૂલો યાવન્નાયાતિ કેસરી ॥

શૌર્યદર્પબલાધ્માતશ્વસદ્ગણ્ડાન્તશોભિનઃ ।
સટામુત્પાટ્ય સિંહસ્ય કિં નરાઃ સુખમાસતે ॥

કોપોદેકતલાઘાતનિપતન્મત્તદન્તિનઃ ।
હરેર્હરિણયુદ્ધેસ્ય કિયાન્વ્યાક્ષેપવિસ્તરઃ ॥

યાવદસ્થિષુ સંલગ્નાઃ કરાઃ કેસરિણઃ ક્ષણમ્ ।
યૂથસ્ય પ્રાણિતં તાવત્તદરણ્યનિવાસિનઃ ॥

સગ્ર્વગર્જદ્ગજગણ્ડમણ્ડલી-
વિખણ્ડનોડ્ડામરવિક્રમક્રમઃ ।
અનન્તવિશ્રાન્તકુરઙ્ગસંગર-
પ્રસઙ્ગમઙ્ગીકુરુતે કથં હરિઃ ॥

સિંહઃ શિશુરપિ નિપતતિ મદમલિનકપોલભિત્તિષુ ગજેષુ ।
પ્રકૃતિરિયં સત્ત્વવતાં ન ખલુ વયસ્તેજસો હેતુઃ ॥

એકાકિનિ વનવાસિન્યરાજલક્ષ્મણ્યનીતિશાસ્ત્રેજ્ઞે ।
સત્ત્વોચ્છ્રિતે મૃગપતૌ રાજેતિ ગિરઃ પરિણમન્તિ ॥

સિંહઃ કરોતિ વિક્રમમલિઝાઙ્કારાઙ્કિતે કરે કરિણઃ ।
ન પુનર્નખમુખવિલિખિતભૂધરકુહરસ્થિતે નકુલે ॥

સમદકરિકુમ્ભદારણમદપઙ્કચ્છુરિતકેસરસટસ્ય ।
સિંહસ્ય ક ઇવ વક્ત્રે કરતલમાધાતુમુત્સહતે ॥

નિષ્પ્રગ્રહેષુ કરિપોતશતેષુ મોહાદ્-
વલ્ગત્સુ બાલિશતયા પુરતોપ્યટત્સુ ।
મત્તેભકુમ્ભદલનોચિતચિત્તવૃત્તેઃ
સિંહસ્ય લોચનનિમીલનમેવ યુક્તમ્ ॥

દૃષ્ટ્વૈવ રોષવશઘૂર્ણિતકેસરાંસ-
માયાન્તમન્તકસમં પુરતો મૃગારિમ્ ।
માંસં ચિખાદિષુભિરેત્ય પતત્રિપૂગૈર્-
ભ્રાન્તં મદાન્ધગજયૂથપમસ્તકેષુ ॥

યઃ કેસરી ખરનખક્રકચોગ્રપાણિ-
નિર્દારિતેભવરકુમ્ભસમુદ્ભવેન ।
નવ્યેન શોણિતચયેન નિરસ્તતૃષ્ણો
નિત્યં બભૂવ ધિગહોદ્ય તૃણેન સોર્થી ॥

વિસ્રં વપુઃ પરવધપ્રવણા ચ બુદ્ધિસ્-
તિર્યક્તયૈવ કથિતઃ સદસદ્વિવેકઃ ।
ઇત્થં ન કિંચિદપિ સાધુ મૃગાધિપસ્ય
તેજસ્તુ તત્સ્ફુરતિ યેન જગદ્વરાકમ્ ॥

સિંહોસ્તુ શત્રુરથવાધિપતિર્મૃગાણાં
શંસાસ્પદં તદપિ ન દ્વયમેવ મન્યે ।
તસ્ય સ્ફુરત્કરજવજ્રશિરોભિઘાત-
હેલાનિપાતિતમતઙ્ગજજઙ્ગમાદ્રેઃ ॥

પ્રેઙ્ખન્મયૂખનખપાતશિખાનિખાત-
વિખ્યાતવારણગણસ્ય હરેર્ગુહાયામ્ ।
ક્રોષ્ટા નિકૃષ્ટસરમાસુતદૃષ્ટિનષ્ટ-
ધાર્ષ્ટ્યો નિવિષ્ટ ઇતિ કષ્ટમિહાદ્ય દૃષ્ટમ્ ॥

મત્તેભકુમ્ભદલનાકુલલોલવલ્ગ-
દન્તઃ ક્વણત્કરજવજ્રશિખાભિઘાતઃ ।
કિં કેસરી જગતિ માનનિધિસ્તૃણેન
પ્રાણાત્યયેપિ કુરુતે સ્વશરીરયાત્રામ્ ॥