સુભાષિતાવલિ · શ્લોક 0462-0481

કર્ણે તત્કથયન્તિ દુન્દુભિરવૈ રાષ્ટ્રે યદુદ્ધોષિતં
તન્નમ્રાઙ્ગતયા વદન્તિ કરુણં યસ્માત્રપાવાન્ભવેત્ ।
શ્લાઘન્તે તદુદીર્યતે યદરિણાપ્યુગ્રં ન મર્માન્તકૃ-
દ્યે કેચિન્નનુ શાવ્યમૌગ્ધ્યનિધયસ્તે ભૂભૃતાં રઞ્જકાઃ ॥

ભણ્ડસ્તાણ્ડવમણ્ડપે ચટુકથાવીથીષુ કન્થાકવિર્-
ગોષ્ઠશ્વ સ્વગૃહાઙ્ગણે શિખરિભૂગર્તે ખટાખુઃ સ્ફુટમ્ ।
પિણ્ડીશૂરતયા વિટશ્વ પટુતાં ભૂભૃદ્ગૃહે ગાહતે
ગચ્છન્તિ હ્રદકૃષ્ટકચ્છપતુલાં ચિત્રં તતોન્યત્ર તે ॥

જાડ્યં હ્રીમતિ ગણ્યતે વ્રતરુચૌ દમ્ભઃ શુચૌ કૈતવં
શૂરે નિર્ઘૃણતા ઋજૌ વિમતિતા દૈન્યં પ્રિયાલાપિનિ ।
તેજસ્વિન્યવલિપ્તતા મુખરતા વક્તર્યશક્તિઃ સ્થિરે
તત્કો નામ ગુણો ભવેદ્ગુણવતાં યો દુર્જનૈર્નાઙ્કિતઃ ॥

આખુઃ કૈલાસશૈલં તુલયતિ કરટસ્તાર્ક્ષ્યમાંસાભિલાષી
બભ્રુર્લાઙ્ગૂલમૂલં ચલયતિ ચપલસ્તક્ષકાહિં જિઘાંસુઃ ।
ભેકઃ પારં યિયાઔર્ભુજગમપિ મહાઘસ્મરસ્યામ્બુરાશેઃ
પ્રાયેણાસન્નપાતઃ સ્મરતિ સમુચિતં કર્મ ન ક્ષુદ્રકર્મા ॥

અગુણકણો ગુણોરાશિર્દ્વયમિહ દૈવાત્ખલમુખે પતિતમ્ ।
પ્રસરતિ તૈલમિવૈકઃ સલિલે ઘૃતવજ્જડત્વમેત્યન્યઃ ॥

શરણં કિં પ્રપન્નાનિ વિષવન્મારયન્તિ કિમ્ ।
ન ત્યજ્યન્તે ન ભુજ્યન્તે કૃપણેન ધનાનિ યત્ ॥

કૃપણેન સમો દાતા ન ભૂતો ન ભવિષ્યતિ ।
અસ્પૃશન્નેવ વિત્તાનિ યઃ પરેભ્યઃ પ્રયચ્છતિ ॥

યા વિપત્તિર્ધનાપાયે નવા ભોગિવદાન્યયોઃ ।
પ્રજ્ઞાપકર્ષાત્પ્રાગેવ પ્રાપ્તા હિ કૃપણેન સા ॥

ત્યાગોપભોગશૂન્યેન ધનેન ધનિનો યદિ ।
ભવામઃ કિં ન તેનૈવ ધનેન ધનિનો વયમ્ ॥

ગૃહમધ્યનિખાતેન ધનેન રમતે યદિ ।
સ તુ તેનાનુસારેણ રમતે કિં ન મેરુણા ॥

કિંશુકે કિં શુકઃ કુર્યાત્ફલિતેપિ બુભુક્ષિતઃ ।
અદાતરિ સમૃદ્ધેપિ કિં કુર્યુરુપજીવિનઃ ॥

દાનોપભોગબન્ધ્યા યા સુહૃધ્બિર્યા ન ભુજ્યતે ।
પુંસાં યદિ હિ સા લક્ષ્મીરલક્ષ્મીઃ કતમ ભવેત્ ॥

અતિસંચયકર્ત્ ણાં વિત્તમન્યસ્ય કારણામ્ ।
અન્યૈઃ સંચીયતે યત્નાદન્યૈશ્ચ મધુ પીયતે ॥

યદ્દદાસિ વિશિષ્ટેભ્યો યદાશ્નાસિ દિને દિને ।
તત્તે વિત્તમહં મન્યે શેષં કસ્યાપિ રક્ષસિ ॥

વિડમ્બનૈવ પુંસિ શ્રીઃ પરપ્રણયપાંસુલે ।
કાન્તિં કામિહ કુર્વીત કુણૌ કટકકલ્પના ॥

કૃત્વોપકારં યસ્તસ્માદ્વાઞ્છતિ પ્રત્યુપક્રિયામ્ ।
દીનસ્તૃષ્ણાવિધેયત્વાદ્વાન્તમપ્યુપલેઢિ સઃ ॥

દાનં ભોગો નાશસ્તિસ્રો ગતયો ભવન્તિ વિત્તસ્ય ।
યો ન દદાતિ ન ભુઙ્ક્તે તસ્ય તૃતીયા ગતિર્નાશઃ ॥

દાનં ભોગં ચ વિના ધનસત્તામાત્રકેણ ચેદ્ધનિનઃ ।
વયમપિ કિમિતિ ન ધનિનિસ્તિષ્ઠતિ નઃ કાઞ્ચનો મેરુઃ ॥

ધનિનોપ્યદાનભોગા ગણ્યન્તે ધુરિ મહાદરિદ્રાણામ્ ।
હન્તિ ન યતઃ પિપાસામતઃ સમુદ્રોપિ મરુરેવ ॥

અભ્યુપયુક્તાઃ સદ્ભિર્ગતાગતૈરહરહઃ સુનિર્વિણ્ણાઃ ।
કૃપણજનસંનિકર્ષં સંપ્રાપ્યાર્થાઃ સ્વપન્તીવ ॥