સુભાષિતાવલિ · શ્લોક 0402-0421

પ્રાયઃ ખલપ્રકૃતયો નાપરિભૂતા હિતાય કલ્પન્તે ।
પુષ્પ્યત્યધિકમશોકો ગણિકાચરણપ્રહારેણ ॥

પરમર્મઘટ્ટનાદિષુ ખલસ્ય યત્કૌશલં ન તત્કૃત્યે ।
યત્સામર્થ્યમુપહતૌ વિષસ્ય તન્નોપકારાય ॥

અતિસત્કૃતાઅપિ શઠાઃ સહભુવમુજ્ઝન્તિ જાતુ ન પ્રકૃતિમ્ ।
શિરસા મહાશ્વરેણાપિ નનુ ધૃતો વક્ર એવ શશી ॥

વાયુરિવ ખલજનોયં પ્રાયઃ પરરૂપમેતિ સંપર્કાત્ ।
સન્તસ્તુ રવિકરા ઇવ સદસદ્યોગેપ્યસંશ્લિષ્ટાઃ ॥

પ્રેરયતિ પરમનાર્યઃ શક્રિદરિદ્રોપિ જગદભિદ્રોહે ।
તેજયતિ ખઙ્ગધારાં સ્વયમસમર્થા શિલા છેત્તુમ્ ॥

દૂરેપિ પરસ્યાગસિ પટુર્જનો નાત્મનઃ સમીપેપિ ।
સ્વં વ્રણમક્ષિ ન પશ્યતિ શશિનિ કલઙ્કં નિરૂપયતિ ॥

સાધુષ્વેવાતિતરામરુંતુદાઃ સ્વાં વિવૃણ્વતે વૃત્તિમ્ ।
વ્યાધા નિઘ્નન્તિ મૃગાન્મૃતમપિ ન તુ સિંહમાદદતે ॥

અવિકારિણમપિ સજ્જનમનિશમનાર્યઃ પ્રબાધતેત્યર્થમ્ ।
કમલિન્યા કિમિહ કૃતં હિમસ્ય યત્તાં સદા દહતિ ॥

સ્વગુણાનિવ પરદોષાન્વક્તું ન સતોપિ શક્રુવન્તિ બુધાઃ ।
સ્વગુણાનિવ પરદોષાનસતોપિ ખલાસ્તુ કથયન્તિ ॥

કૃત્વાપિ યેન લજ્જામુપૈતિ સાધુઃ પરોદિતેનાપિ ।
તદકૃત્વૈવ ખલજનઃ સ્વયમુદ્ગિરતીતિ ધિગ્લઘુતામ્ ॥

આપ્ત્વાપ્યાત્મવિનાશં ગણયતિ ન ખલઃ પરવ્યસનકષ્ટમ્ ।
પ્રાયઃ સહસ્રનાશે સમરમુખે નૃત્યતિ કબન્ધઃ ॥

પ્રકૃતિખલત્વાદસતાં દોષ ઇવ ગુણોપિ બાધતે લોકાન્ ।
વિષકુસુમાનાં ગન્ધઃ સુરભિરપિ મનાંસિ મોહયતિ ॥

લબ્ધોચ્છ્રાયો નીચઃ પ્રથમતરં સ્વામિનં પરાભવતિ ।
પથિ ધૂલિરજો હ્યાદાવુત્થાપકમેવ સંવૃણુતે ॥

મૃગમદકર્પૂરાગુરુચન્દનગન્ધાધિવાસિતો લશુનઃ ।
ન ત્યજતિ ગન્ધમશુભં પ્રકૃતિમિવ સહોત્થિતાં નીચઃ ॥

ઉપકૃતમનેન સુહૃદયમિતિ દુર્જનેષ્વસ્તિ ન ક્વચિદપેક્ષા ।
હોત્રા સહ સ્વમાશ્રયમુદ્વૃત્તોગ્નિર્દહત્યેવ ॥

ઉપકૃતિરેવ ખલાનાં દોષસ્ય ગરીયસો ભવતિ હેતુઃ ।
અનુકૂલાચરણેન હિ કુપ્યન્તિ વ્યાધયોત્યર્થમ્ ॥

ન પરં ફલતિ હિ કિંચિત્ખલ એવાનર્થમાવહતિ યાવત્ ।
મારયતિ સપદિ વિષતરુરાશ્રયમાણં શ્રમાપનુદે ॥

સ્વાર્થનિરપેક્ષ એવ હિ પરોપઘાતોસતાં વ્યસનમેવ ।
અશનાયોદન્યા વા વિરમતિ ફણિનો ન દન્દશતઃ ॥

એકીભાવં ગતયોર્જલપયસોર્મિત્ત્રચેતસોશ્વૈવ ।
વ્યતિરેકકૃતૌ શક્તિર્હંસાનાં દુર્જનાનાં ચ ॥

શલ્યમપિ સ્ખલદન્તઃ સોઢું શક્યતે હાલહલદિગ્ધમ્ ।
ધીરૈર્ન પુનરકારણકુપિતખલાલીકદુર્વચનમ્ ॥