સુભાષિતાવલિ · શ્લોક 0382-0401

યદ્યદિષ્ટતમં તત્તદ્દેયં ગુણવતે કિલ ।
અત એવ ખલો દોષાન્સાધુભ્યઃ સંપ્રયચ્છતિ ॥

રોગોણ્ડજોઙ્કુરોગ્નિર્વિષમશ્વતરો ઘુણાઃ ક્રિમયઃ ।
પ્રકૃતિકૃતઘ્નશ્ચ નરઃ સ્વાશ્રયમવિનાશ્ય નૈધન્તે ॥

ન વિના પરવાદેન રમતે દુર્જનો જનઃ ।
શ્વા હિ સર્વરસાન્ભુક્ત્વા વિનામેધ્યં ન તૃપ્યતિ ॥

વરમત્યન્તવિફલઃ સુખસેવ્યો હિ સજ્જનઃ ।
ન તુ પ્રાણહરસ્તીક્ષ્ણઃ શરવત્સફલઃ ખલઃ ॥

સ્વભાવેનૈવ નિશિતઃ કૃતપક્ષગ્રહોપિ સન્ ।
શરવદ્ગુણનિર્મુક્તઃ ખલઃ કસ્ય ન ભેદકઃ ॥

દુર્જનઃ સુજનીકર્તું યત્નેનાપિ ન શક્યતે ।
સંસ્કારેણાપિ લશુનં કઃ સુગન્ધીકરિષ્યતિ ॥

નીચઃ સમુત્થિતોવશ્યમનવાપ્ય પરાશ્રયમ્ ।
છિદ્રેણ રતિમાપ્નોતિ દૃષ્ટાન્તોત્ર કટીભવઃ ॥

પરવાદે દશવદનઃ પરરન્ધ્રનિરીક્ષણે સહસ્રાક્ષઃ ।
સદ્વૃત્તવૃત્તિહરણે બાહુસહસ્રાર્જુનો નીચઃ ॥

દુર્જનદૂષિતમનસાં પુંસાં સુજનેપિ નાસ્તિ વિશ્વાસઃ ।
બાલઃ પાયસદગ્ધોદધ્યપિ ફૂત્કૃત્ય ભક્ષયતિ ॥

આદૌ લજ્જયતિ કૃતં મધ્યે પરિભવતિ રિક્તમવસાને ।
ખલસંગતસ્ય કથયત યદિ સુસ્થિતમસ્તિ કિંચિદપિ ॥

પરમર્મદિવ્યદર્શિષુ જાત્યૈવોચિતનિગૂઢવૈરેષુ ।
કઃ ખલુ ખલેષુ શઙ્કાં શ્લથયિષ્યતિ દમ્ભાનિરતેષુ ॥

અજ્ઞઃ સુખમારાધ્યઃ સુખતરમારાધ્યતે વિશેષજ્ઞઃ ।
જ્ઞાનલવદુર્વિદગ્ધં બ્રહ્માપિ નરં ન રઞ્જયતિ ॥

અસ્થાનાભિનિવેશી પ્રાયો જડે એવ ભવતિ નો વિદ્વાન્ ।
બાલાદન્યઃ કોમ્ભસિ જિઘૃક્ષતીન્દોઃ સ્ફુરબિમ્બમ્ ॥

લબ્ધોદયોપિ હિ ખલઃ પ્રથમં સ્વજનં નયતિ પરિતાપમ્ ।
ઉદ્ગચ્છન્દવદહનો જન્મભુવં દારુ નિર્દહતિ ॥

અલ્પશ્રુતલવ એવ પ્રાયઃ પ્રકટયતિ વાગ્વિભવમુચ્ચૈઃ ।
સર્વત્ર કુનટ એવ હિ નાટકમધિકં વિડમ્બયતિ ॥

પ્રખલા એવ ગુણાવતામાક્રમ્ય ધુરં પુરઃ પ્રકર્ષન્તિ ।
તૃણકાષ્ઠમેવ જલધેરુપરિપ્લવતે ન રત્નાનિ ॥

મહતાં યદેવ મૂર્ધસુ તદેવ નીચાસ્તૃણાય મન્યન્તે ।
લિઙ્ગં પ્રણમન્તિ બુધાઃ કાકઃ પુનરાસનીકુરતે ॥

સહ વસતામપ્યસતાં જલરુહજલવદ્ભવત્યસંશ્લેષઃ ।
દૂરેપિ સતાં વસતાં પ્રીતિઃ કુમુદેન્દુવદ્ભવતિ ॥

પરિશુદ્ધામપિ વૃત્તિં સમાશ્રિતો દુર્જનઃ પરાન્વ્યથતે ।
પવનાશિનોપિ ભુજગાઃ પરોપતાપં ન મુઞ્ચન્તિ ॥

સાધયતિ યત્પ્રયોજનમજ્ઞસ્તત્તસ્ય કાકતાલીયમ્ ।
દૈવાત્કથમપ્યક્ષરમુત્કિરતિ ઘુણોપિ કાષ્ઠેષુ ॥