સુભાષિતાવલિ · શ્લોક 0362-0381

સાશ્ચર્યં યુધિ શૌર્યમપ્રતિહતં તત્કણ્ડિતાખણ્ડલં
પાઞ્ચોત્તાનકરઃ કૃત સભગવાન્દાનેન લક્ષ્મીપતિઃ ।
ઐશ્વર્યં સ્વકરાપ્તસપ્તભુવનં લબ્ધાબ્ધિપારં યશઃ
સર્વં દુર્જનસંગમેન સહસા સ્પષ્ટં વિનષ્ટં બલેઃ ॥

શમયતિ યશઃ ક્લેશં સૂતે દિશત્યશિવાં ગતિં
જનયતિ જનોદ્વેગાયાસં નયત્યુપહાસ્યતામ્ ।
ભ્રમયતિ મતિં માનં હન્તિ ક્ષિણોતિ ચ જીવિતં
ક્ષિપતિ સકલં કલ્યાણાનાં કુલં ખલસંગમઃ ॥

અવિનયભુવામજ્ઞાનાનાં શમાય ભવન્નપિ
પ્રકૃતિકુટિલાદ્વિદ્યાભ્યાસઃ ખલત્વવિવૃદ્ધયે ।
ફણિભયભૃતામસ્તુ ચ્છેદક્ષમસ્તમસામસૌ
વિષધરફણારત્નાલોકો ભયં તુ ભૃશાયતે ॥

કરોતિ પૂજ્યમાનોપિ લોકવ્યસનદીક્ષિતઃ ।
દર્શને દર્શને ત્રાસં ગૃહાહિરિવ દુર્જનઃ ॥

સત્યધર્મચ્યુતાત્પુંસઃ ક્રુદ્ધાદાશીવિષાદિવ ।
નાસ્તિકોપિ હ્યુદ્વિજતે જનઃ કિં પુનરાસ્તિકઃ ॥

યેષાં પ્રાણિવધઃ ક્રીડા નર્મ મર્મચ્છિદો ગિરઃ ।
કાર્યં પરોપતાપિત્વં તે મૃત્યોરપિ મૃત્યવઃ ॥

અહો બત મહત્કષ્ટં વિપરીતમિદં જગત્ ।
યેનાપત્ર્પતે સાધુરસાધુસ્તેન તુષ્યતિ ॥

ન તથેચ્છન્ત્યકલ્યાણાઃ પરેષાં વેદિતું ગુણાન્ ।
યથૈષાં જ્ઞાતુમિચ્છન્તિ નૈર્ગુણ્યં પાપચેતસઃ ॥

વર્જનીયો મતિમતાં દુર્જનઃ સખ્યવૈરયોઃ ।
શ્વા ભવત્યુપઘાયાય લડન્નપિ દશન્નપિ ॥

અતો હાસ્યતરં લોકે કિંચિદન્યન્ન વિદ્યતે ।
યત્ર દુર્જન ઇત્યાહ દુર્જનઃ સજ્જનં જનમ્ ॥

અપકારમસંપ્રાપ્ય તુષ્યેત્સાધુરસાધુતઃ ।
નૈષ લાભો ભુજંગેન વેષ્ટિતો યન્ન દશ્યતે ॥

લબ્ધઃ સ્તબ્ધોનૃજુર્મૂર્ખઃ પ્રભુરેકાન્તદારુણઃ ।
બહૂનેષ ખલઃ સાધૂન્મારયિત્વા મરિષ્યતિ ॥

કા ખલેન સહ સ્પર્ધા સજ્જનસ્યાભિમાનિનઃ ।
ભાષણં ભીષણં સાધુદૂષણં યસ્ય ભૂષણમ્ ॥

મુખેનૈકેન વિધ્યન્તિ પાદમેકસ્ય કણ્ટકાઃ ।
દૂરાન્મુખસહસ્રેણ સર્વપ્રાણહરાઃ ખલાઃ ॥

નિર્માય ખલજિહ્વાગ્રં સર્વપ્રાણહરં નૃણામ્ ।
ચકાર કિં વૃથા શસ્ત્રવિષવહ્નીન્પ્રજાપતિઃ ॥

યથા પરોપકારેષુ નિત્યં જાગર્તિ સજ્જનઃ ।
તથા પરાપકારેષુ જાગર્તિ સતતં ખલઃ ॥

બિભેતિ પિશુનાન્નીચઃ પ્રકાશનપટીયસઃ ।
ન પુનર્મૂઢહૃદયો નિન્દનીયાત્સ્વકર્મણઃ ॥

વૃથાજ્વલિતકોપાગ્નેઃ પરુષાક્ષરવાદિનઃ ।
દુર્જનસ્યૌષધં નાસ્તિ કિંચિદન્યદનુત્તરાત્ ॥

ખલાનાં કણ્ટકાનાં ચ દ્વિધૈવાસ્તિ પ્રતિક્રિયા ।
ઉપાનન્મુખભઙ્ગો વા દૂરતો વાપિ વર્જનમ્ ॥

જીવન્નપિ ન તત્કર્તું શક્નોતિ સુજનસ્તથા ।
દુર્જનો યન્મૃતઃ કુર્યાત્પરેભ્યોહિતમુત્તરમ્ ॥