સુભાષિતાવલિ · શ્લોક 0302-0321

સર્વત્ર ગુણવાન્દેશે ચકાસ્તિ પ્રથતેતરામ્ ।
મણિર્મૂર્ધ્નિ ગલે બાહૌ પાદપીઠેપિ શોભતે ॥

ઉત્તમં સુચિરં નૈવ વિપદોભિભવન્ત્યલમ્ ।
રાહુગ્રસનસંભૂતા ક્ષણં વિચ્છાયતા વિધોઃ ॥

સંતુષ્યત્યુત્તમઃ સ્તુત્યા ધનેન મહતાધમઃ ।
પ્રસીદન્તિ જપૈર્દેવા બલિભિર્ભૂતવિગ્રહાઃ ॥

ન કદાચિત્સતાં ચેતઃ પ્રસરત્યઘકર્મસુ ।
જલેષુ દ્રુતમપ્યન્તઃ સર્પિરાશ્યાનતાં વ્રજેત્ ॥

નરાઃ સંસ્કારાર્હા જગતિ કિલ કેચિત્સુકૃતિનઃ
સમાનાયાં જાતાવપિ વયસિ સત્યામપિ ધિયિ ।
અયં દૃષ્ટાન્તોત્ર સ્ફુટપરિચયાદભ્યસનતઃ
શુકઃ શ્લોકાન્વક્તું પ્રભવતિ ન કાકઃ ક્વચિદપિ ॥

ધનમપિ પરદત્તં દુઃકમૌચિત્યભાજાં
ભવતિ હૃદિ તદેવાનન્દકારીતરેષામ્ ।
મલયજરસબિન્દુર્બાધતે નેત્રમન્તર્-
જનયતિ ચ સ એવાહ્લાદમન્યત્ર ગાત્રે ॥

સદ્વંશજસ્ય પરિતાપનુદઃ સુવૃત્ત-
શુદ્ધાત્મનઃ સકલલોકવિભૂષણસ્ય ।
છિદ્રં પ્રજાતમપિ સાધુજનસ્ય દૈવાન્-
મુક્તામણેરિવ ગુણાય ભવત્યવશ્યમ્ ॥

ગેહં દુર્ગતબન્ધુર્ભિર્ગુરુગૃહં છાત્રૈરહંકારિભિર્-
હટ્ટં પત્તનવઞ્ચકૈર્મુનિજનૈઃ શાપોન્મુખૈરાશ્રમાન્ ।
સિંહાદ્યૈશ્ચ વનં ખલૈર્નૃપસભાં ચૌરૌર્દિગન્તાનપિ
સંકીર્ણાન્યવલોક્ય સત્યસરલઃ સાધુઃ ક્વ વિશ્રામ્યતિ ॥

સાભિમાનમસંભાવ્યમૌચિત્યચ્યુતમપ્રિયમ્ ।
દુઃખાવમાનદીનં વા ન વદન્તિ ગુણોન્નતાઃ ॥

ભવતિ સુભગત્વમધિકં વિસ્તારિતપરગુણસ્ય સુજનસ્ય ।
વહતિ વિકાસિતકુમુદો દ્વિગુણરુચિં હિમકરોદ્દ્યોતઃ ॥

ગુણિનામપિ નિજરૂપપ્રતિપત્તિઃ પરત એવ સંભવતિ ।
સ્વમહિમદર્શનમક્ષ્ણોર્મકુરતલે જાયતે યસ્માત્ ॥

કોતિભારઃ સમર્થાનાં કિં દૂરં વ્યવસાયિનામ્ ।
કો વિદેશઃ સવિદ્યાનાં કઃ પરઃ પ્રિયવાદિનામ્ ॥

અશ્વઃ શસ્ત્રં શાસ્ત્રં વીણા વાણી નરશ્ચ નારી ચ ।
પુરુષવિશેષં પ્રાપ્તા ભવન્તિ યોગ્યા અયોગ્યાશ્ચ ॥

ઉત્સાહસંપન્નમદીર્ઘસૂત્રં
ક્રિયાવિધિજ્ઞં વ્યસનેષ્વસક્તમ્ ।
શૂરં કૃતજ્ઞં દૃઢસૌહૃદં ચ
લક્ષ્મીઃ સ્વયં વાઞ્છતિ વાસહેતોઃ ॥

કદર્થિતસ્યાપિ મહાશયસ્ય
ન શક્યતે સર્ગગુણઃ પ્રમાર્ષ્ટુમ્ ।
અધોમુખસ્યાપિ કૃતસ્ય વહ્નેર્-
નાધઃ શિખા યાન્તિ કદાચિદેવ ॥

ન્યાયઃ ખલૈઃ પરિહૃતશ્ચલિતશ્ચ ધર્મઃ
કાલઃ કલિઃ કલુષ એવ પરં પ્રવૃત્તઃ ।
પ્રાયેણ દુર્જનજનઃ પ્રભાવિષ્ણુરેવ
નિશ્ચક્રિકઃ પરિભવાસ્પદમેવ સાધુઃ ॥

વ્રતે વિવાદં વિમતિં વિવેકે
સત્યેતિશઙ્કાં વિનયે વિકારમ્ ।
ગુણેવમાનં કુશલે નિષેધં
ધર્મે વિરોધં ન કરોતિ સાધુઃ ॥

વન્દ્યઃ સ પુંસં ત્રિદશાભિનન્દ્યઃ
કારુણ્યપુણ્યોપચયક્રિયાભિઃ ।
સંસારસારત્વમુપૈતૈ યસ્ય
પરોપકારાભરણં શરીરમ્ ॥

અભેદેનોપાસ્તે કુમુદમુદરે વા સ્થિતવતો
વિપક્ષાદમ્ભોજાદુપગતવતો વા મધુલિહઃ ।
અપર્યાપ્તઃ કોપિ સ્વપરપરિચર્યાપરિચય-
પ્રબન્ધઃ સાધૂનામયમનભિસંધાનમધુરઃ ॥

યૈર્વાતૂલો ભવતિ પુરતઃ કથ્યમાનૈર્જનાનાં
કામપ્યન્તર્વિદધતિ રુજં યેપ્યનુદ્ગીર્યમાણાઃ ।
તેભિપ્રાયાઃ કિમપિ હૃદયે કણ્ઠલગ્નઃ સ્ફુરન્તો
યસ્યાખ્યેયાસ્તમિહ સુહૃદં પુણ્યવન્તો લભન્તે ॥