સુભાષિતાવલિ · શ્લોક 0282-0301

કસ્યાદેશાત્ક્ષપયતિ તમઃ સપ્તસપ્તિઃ પ્રજાનાં
છાયાહેતોઃ પથિ વિટપિનામઞ્જલિઃ કેન બદ્ધઃ ।
અભ્યર્થ્યન્તે જલલવમુચઃ કેન વા વૃષ્ટિહેતોર્-
જાત્યૈવૈતે પરહિતવિધૌ સાધવો બદ્ધકક્ષ્યા ॥

સ્વફલનિચયઃ શાખાભઙ્ગં કરોતિ વનસ્પતેર્-
ગમનમલસં બર્હાટોપિ કરોતિ શિખણ્ડિનઃ ।
ચતુરગમનો યો જાત્યાશ્વઃ સ ગૌરિવ વાહ્યતે
ગુણવતિ જને પ્રાયેણૈતે ગુણાઃ ખલુ વૈરિણઃ ॥

ખ્યાતિં યત્ર ગુણા ન યાન્તિ ગુણિનસ્તત્રાદરઃ સ્યાત્કુતઃ
કિં કુર્યાદ્બહુશિક્ષિતોપિ પુરુષઃ પાષાણભૂતે જને ।
પ્રેમારૂઢવિલાસિનીમદવશવ્યાવૃત્તકણ્ઠસ્વનઃ
સીત્કારો હિ મનોહરોપિ બધિરે કિં નામ કુર્યાદ્ગુણમ્ ॥

ક્ષુદ્રાઃ સન્તિ સહસ્રશઃ સ્વભરણવ્યાપારમાત્રોન્મુખાઃ
સ્વાર્થો યસ્ય પરાર્થ એવ સ પુમાનેકઃ સતામગ્રણીઃ ।
દુષ્પૂરોદરપૂરણાય પિબતિ સ્રોતઃપતિં વાડવો
જીમૂતસ્તુ નિદાઘતાપિતજગત્સંતાપવિચ્છિત્તયે ॥

નમ્રત્વેનોન્નમન્તઃ પરગુણનુતિભિઃ સ્વાન્ગુણાન્ખ્યાપયન્તઃ
પુષ્ણન્તઃ સ્વીયમર્થં સતતકૃતમહારમ્ભયત્નાઃ પરાર્થે ।
ક્ષાન્ત્યૈવાક્ષેપરૂક્ષાક્ષરમુખરમુખાદુર્મુખાન્દુઃખયન્તઃ
સન્તઃ સાશ્ચર્યચર્યા જગતિ બહુમતાઃ કસ્ય નાભ્યર્થનીયાઃ ॥

સજ્જના એવ સાધૂનાં પ્રથયન્તિ ગુણોત્કરમ્ ।
પુષ્પાણાં સૌરભં પ્રાયસ્તન્વતે દિક્ષુ મારુતાઃ ॥

સાધુરેવ પ્રવીણઃ સ્યાત્સદ્ગુણામૃતચર્વણે ।
નવચૂતાઙ્કુરાસ્વાદકુશલઃ કોકિલઃ કિલ ॥

પ્રાયઃ સન્ત્યુપદેશાર્હા ધીમન્તો ન જડાશયાઃ ।
તિલાઃ કુસુમસૌગન્ધ્યગ્રાહિણો ન યવાઃ ક્વચિત્ ॥

મનસ્વિહૃદયં ધત્તે રૌક્ષ્યેણૈવ પ્રસન્નતામ્ ।
ભસ્મના મકુરઃ પ્રાયઃ પ્રસાદં લભતેતરામ્ ॥

ઉત્તમઃ ક્લેશવિક્ષોભં ક્ષમઃ સોઢું નહીતરઃ ।
મણિરેવ મહાશાણઘર્ષણં ન તુ મૃત્કણઃ ॥

જડે પ્રભવતિ પ્રાયો દુઃખં બિભ્રતિ સાધવઃ ।
સિતાંશાવુદિતે પદ્માઃ સંકોચાતઙ્કધારિણઃ ॥

ગુણાનામન્તરં પ્રાયસ્તજ્જ્ઞો જાનાતિ નેતરઃ ।
માલતીમલ્લિકામોદં ઘ્રાણં વેત્તિ ન લોચનમ્ ॥

સ્વભાવં નૈવ મુઞ્ચન્તિ સન્તઃ સંસર્ગતોસતામ્ ।
ન ત્યજન્તિ રુતં મઞ્જુ કાકસંપર્કતઃ પિકાઃ ॥

સંપત્તૌ કોમલં ચિત્તં સાધોરાપદિ કર્કશમ્ ।
સુકુમારં મધૌ પત્ત્રં તરોઃ સ્યાત્કઠિનં શુચૌ ॥

સ્વભાવં ન જહાત્યન્તઃ સાધુરાપદ્ગતોપિ સન્ ।
કર્પૂરઃ પાવકપ્લુષ્ટઃ સૌરભં ભજતેતરામ્ ॥

અપ્યાપત્સમયઃ સાધોઃ પ્રયાતિ શ્લાઘનીયતામ્ ।
વિધોર્વિધુંતુદાસ્કન્દવિપત્કાલોપિ સુન્દરઃ ॥

દૃષ્ટદુર્જનદૌરાત્મ્યઃ સજ્જને રજ્યતે જનઃ ।
આરુહ્ય પર્વતં પાન્થઃ નિર્વૃતિમેત્યલમ્ ॥

ક્ષણક્ષયિણિ સાપાયે ભોગે રજ્યન્તિ નોત્તમાઃ ।
સંત્યજ્યામ્ભોજકિંજલ્કં હંસાઃ પ્રાશ્નન્તિ શૈવલમ્ ॥

અધમં બાધતે ભૂયો દુઃખાવેગો ન તૂત્તમમ્ ।
પાણિપાદં રુજત્યાશુ શીતસ્પર્શો ન ચક્ષુષી ॥

ગુણવાન્સુચિરસ્થાયી દૈવેનાપિ ન સહ્યતે ।
તિષ્ઠત્યેકાં નિશાં ચન્દ્રઃ શ્રીમાન્સંપૂર્ણમણ્ડલઃ ॥