સુભાષિતાવલિ · શ્લોક 0221-0241

પાતેન કન્દુક ઇવોત્પતત્યાર્યઃ પતન્નપિ ।
તથા ત્વનાર્યઃ પતતિ મૃત્પિણ્ડપતનં યથા ॥

પાતિતોપિ કરાઘાતૈરુત્પતત્યેવ કન્દુકઃ ।
પ્રાયેણ હિ સુવૃત્તાનામસ્થાયિન્યો વિપત્તયઃ ॥

ઘ્યુતોપ્યુદ્ગચ્છતિ પુનઃ પ્રજ્ઞાવાન્ન તુ મૂઢધીઃ ।
કન્દુકઃ પતનોત્થાયી ન તુ કાન્તાકુચદ્વયી ॥

અપેક્ષન્તે ન ચ સ્નેહં ન પાત્રં ન દશાન્તરમ્ ।
સદા લોકહિતે યુક્તા રત્નદીપા ઇવોત્તમાઃ ॥

નિર્ગુણેષ્વપિ સત્ત્વેષુ દયાં કુર્વન્તિ સાધવઃ ।
નહિ સંહરતે જ્યોત્સ્નાં ચન્દ્રશ્ચણ્ડાલવેશ્મનિ ॥

નાલોકઃ ક્રિયતે સૂર્યે ભૂઃ પ્રતીપં ન ધાર્યતે ।
નહિ પ્રત્યુપકારાણામપેક્ષા સત્સુ વિદ્યતે ॥

અપકુર્વન્નપિ પ્રાયઃ પ્રાપ્નોતિ મહતઃ શુભમ્ ।
દહન્તમપ્યૌર્વમગ્નિં સંતરપયતિ વારિધિઃ ॥ qસ્વ્0227-3 કસ્યાપિ
સત્પક્ષા ઋજવઃ શુદ્ધાઃ સફલા ગુણસેવિનઃ દૃષ્ટ્વાપિ દૃશ્યતે દૃશ્યં શ્રુત્વાપિ શ્રૂયતે પુનઃ ।
સત્યં ન સાધુવૃત્તસ્ય દૃશ્યતે પુનરુક્તતા ॥

સત્પક્ષા ઋજવઃ શુદ્ધાઃ સફલા ગુણસેવિનઃ ।
તુલ્યૈરપિ ગુણૈશ્ચિત્રં સન્તઃ સન્તઃ શરાઃ શરાઃ ॥

લાભપ્રણયિનો નીચા માનકામા મનસ્વિનઃ ।
મદ્ગુઃ સરસિ મત્સ્યાર્થી હંસસ્યેષ્ટા પ્રસન્નતા ॥

પરદુઃખં સમાકર્ણ્ય સ્વભાવસરલો જનઃ ।
ઉપકારાસમર્થત્વાત્પ્રાપ્નોતિ હૃદયે વ્યથામ્ ॥

તે વન્દ્યાસ્તે કૃતિનઃ શ્લાઘ્યા તેષાં હિ જન્મનોત્પત્તિઃ ।
યૈરુજ્ઝિતાત્મકાર્યૈઃ સુહૃદામર્થા હિ સાધ્યન્તે ॥

અશઠમલોલમજિહ્મં ત્યાગિનમનુરાગિણં વિશેષજ્ઞમ્ ।
યદિ નાશ્રયતિ નરં શ્રીઃ શ્રીરેવ હિ વઞ્ચિતા તત્ર ॥

આરોગ્યં વિદ્વત્તા સજ્જનમૈત્ત્રી મહાકુલે જન્મ ।
સ્વાધીનતા ચ પુંસાં મહદૈશ્વર્યં વિનાપ્યર્થૈઃ ॥

સ્વલ્પાપિ સાધુસંપદ્ભોગ્યા મહતાં ન પૃથ્વ્યપિ ખલશ્રીઃ ।
સારસમેવ પયસ્તૃષમપહરતિ ન વારિધેર્જાતુ ॥

ન ભવતિ ભવતિ ચ ન ચિરં ભવતિ ચિરં ચેલ્ફલો વિસંવદતિ ।
મન્યુઃ સત્પુરુષાણાં તુલ્યઃ સ્નેહેન નીચાનામ્ ॥

દોષો ગુણાય ગુણિનાં મહદપિ દોષાય દોષિણાં સુકૃતમ્ ।
તૃણમિવ દુગ્ધાય ગવાં દુગ્ધમિવ વિષાય સર્પાણામ્ ॥

વિષમગતા અપિ ન બુધાઃ પરિભવમિશ્રાં શ્રિયં હિ વાઞ્છન્તિ ।
ન પિબન્તિ ભૌમમમ્ભઃ સરજસમિતિ ચાતકા એતે ॥

યોગ્યતયૈવ વિનાશં પ્રાયોનાર્યેષુ યાન્તિ ગુણવન્તઃ ।
સ્ફુટવચના એવ શુકાઃ પઞ્જરબન્ધં નિષેવન્તે ॥

સકૃદપિ દૃષ્ટ્વા પુરુષં પ્રાજ્ઞાસ્તુલયન્તિ સારફલ્ગુત્વમ્ ।
હસ્તતુલયાપિ નિપુણાઃ પલપરિમાણં વિજાનન્તિ ॥

સુજનો ન યાતિ વૈરં પરહિતનિરતો વિનાશકાલેપિ ।
છેદેપિ ચન્દનતરુઃ સુરભયતિ મુખં કુઠારસ્ય ॥