સુભાષિતાવલિ · શ્લોક 0081-0100

સાનન્દં નન્દિહસ્તાહતમુરજરવાહ્વતકૌમારબર્હિ-
ત્રાસાન્નાસાગ્રરન્ધ્રં વિશતિ ફણિપતૌ ભોગસંકોચભાજિ ।
ગણ્ડોડ્ડીનાલિમાલામુખરિતકકુભસ્તાણ્ડવે શૂલપાણેર્-
વૈનાયક્યશ્ચિરં વો વદનવિધુતયઃ પાન્તુ સીત્કારવત્યઃ ॥

ધનુર્માલા મૌર્વી ક્વણદલિકુલં લક્ષ્યમબલા
મનો ભેદ્યં શબ્દપ્રભૃતય ઇમે પઞ્ચ વિશિખાઃ ।
ઇયાઞ્જેતું યસ્ય ત્રિભુવનમદેહસ્ય વિભવઃ
સ કામઃ કામાન્વો દિશતુ દયિતાપાઙ્ગવસતિઃ ॥

બ્રહ્મા દક્ષઃ કુબેરો યમવરુણમરુદ્વહ્નિચન્દ્રેન્દ્રરુદ્રાઃ
શૈલા નદ્યઃ સમુદ્રા ગ્રહગણમનુજા દૈત્યગન્ધર્વનાગાઃ ।
દ્વીઃઆ નક્ષત્રતારારવિવસુમુનયો વ્યોમ ભૂરશ્ચિનૌ ચ
સંલીના યસ્ય સર્વે વપુષિ સ ભગવાપાતુ વો વિશ્વરૂપઃ ॥

મુગ્ધે મુઞ્ચ વિષાદમત્ર બલજિત્કમ્પો ગુરુસ્ત્યજ્યતાં
સદ્ભાવં ભજ પુણ્ડરીકનયને માન્યાનિમાન્માનય ।
લક્ષ્મીં બોધયતઃ સ્વયંવરવિધૌ ધન્વન્તરેર્વાક્છલા-
દન્યત્ર પ્રતિષેધમાત્મનિ વિધિં શૃણ્વન્હરિઃ પાતુ વઃ ॥

દિશ્યાત્સુખં નરહરિર્ભુવનૈકવીરો
યસ્યાહવે દિતિસુતોદ્દલનોદ્યતસ્ય ।
ક્રોધોદ્ધતં મુખમવેક્ષિતુમક્ષમત્વં
જાનેભવન્નિજનખેષ્વપિ યન્નતાસ્તે ॥

સ્વસ્તિ સ્વાગતમર્થ્યહં વદ વિભો કિં દીયતાં મેદિની
કા માત્રા મમ વિક્રમત્રયપદં દત્તં ગૃહીતાં મયા ।
મા દેહીત્યુશનાઃ કુતો હરિરયં પાત્રં કિમસ્માત્પરં
યો હીત્થં બલિનાર્ચિતો મખમુખે પાયાત્સ વો વામનઃ ॥

ચક્ર બ્રૂહિ વિભો ગદે જય હરે કમ્બો સમાજ્ઞાપય
ભો ભો નન્દક જીવ પન્નગરિયો કિં નાથ ભિન્નો મયા ।
કો દૈત્યઃ કતમો હિરણ્યકશિપુઃ સત્યં ભવદ્ભ્યઃ શપે
કેનાસ્ત્રેણ નખૈરિતિ પ્રવદતો વિષ્ણોર્મુખં પાતુ વઃ ॥

ચિન્તાચક્રિણિ હન્ત ચક્રિણિ ભિયા કુબ્જાસનેબ્જાસને
નશ્યદ્ધામનિ તિગ્મધામનિ ધૃતાશઙ્કે શશાઙ્કે ભૃશમ્ ।
ભ્રશ્યચ્ચેતસિ ચ પ્રચેતસિ શુચા તાન્તે કૃતાન્તે ચ યો
વ્યગ્રોભૂત્કટુકાલકૂટકવલીકારાય પાયાત્સ વઃ ॥

નિત્યં નરાવૃતિ નિજાનુભવૈકમાનમ્-
આનન્દધામ જગદઙ્કુરબીજમેકમ્ ।
દિગ્દેશકાલકલનાદિસમસ્તહસ્ત-
મર્દાસહં દિશતુ શર્મ મહન્મહો વઃ ॥

વ્યોમ્નીવ નીરદભરઃ સરસીવ વીચિ-
વ્યૂહઃ સહસ્રમહસીવ સુધાંશુધામ્ ।
યસ્મિન્નિદં જગદુદેતિ ચ લીયતે ચ
તચ્છામ્ભવં ભવતુ વૈભવમૃર્દ્ધયે વઃ ॥

લોકત્રયસ્થિતિલયોદયકેલિકારઃ
કાર્યેણ યો હરિહરદ્રુહિણત્વમેતિ ।
દેવઃ સ વિશ્વજનવાઙ્મનસાતિવૃત્તિ-
શક્તિઃ શિવં દિશતુ શશ્વદનશ્વરં વઃ ॥

સર્વઃ કિલાયમવશઃ પુરુષાણુકર્મ-
કાયાદિકારણગણો યદનુગ્રહેણ ।
વિશ્વ પ્રપઞ્ચરચનાચતુરત્વમેતિ
સ ત્રાયતાં ત્રિભુવનૈકમહેશ્વરો વઃ ॥

યઃ કન્દુકૈરિવ પુરંદર પદ્મસદ્મ-
પદ્માપતિપ્રભૃતિભિઃ પ્રભુરપ્રમેયઃ ।
ખેલત્યલઙ્ઘ્યમહિમા સ હિમાદ્રિકન્યા-
કાન્તઃ કૃતાન્તદલનો લઘયત્વધં વઃ ॥

મુક્તિર્હિ નામ પરમઃ પુરુષાર્થ એકસ્-
તામન્તરાયમવયન્તિ યદન્તરજ્ઞાઃ ।
કિં ભૂયસા ભવતુ સૈવ સુધામયૂખ-
લેખાશિખાભરણભક્તિરભઙ્ગુરા વઃ ॥

શ્રીકણ્ઠસ્ય સકૃત્તિકાર્તભરણી મૂર્તિઃ સદારોહિણી
જ્યેષ્ઠા ભદ્રપદા પુનર્વસુયુતા ચિત્રા વિશાખાન્વિતા ।
દિશ્યાદક્ષતહસ્તમૂલઘટિતાષાઢા મઘાલઙ્કૃતા
શ્રેયો વૈશ્રવણાન્વિતા ભગવતો નક્ષત્રપાલીવ વઃ ॥

ત્રાતા ભીતિભૃતાં પતિશ્ચિદચિતાં ક્લેશં સતં શંસતાં
હન્તા ભક્તિમતાં સતાં સ્વસમતાં કર્તાપકર્તાસતામ્ ।
દેવઃ સેવકભુક્તિમુક્તિરચનાભૂર્ભૂર્ભુવઃસ્વસ્ત્રયી-
નિર્માણસ્થિતિસંહૃતિપ્રકટિતક્રીડો મૃડઃ પાતુ વઃ ॥

રાજા રાજાર્ચિતાઙ્ઘ્રેરનુપચિતકલો યસ્ય ચૂડામણિત્વં
નાગા ગાગાત્મજાર્ધં ન ભસિતધવલં યદ્વપુર્ભૂષયન્તિ ।
મા રામારાગિણી ભૂન્મતિરિતિ યમિનાં યેન વોદાહિ મારઃ
સ પ્તાઃ સપ્તાશ્વનુન્નારુણકિરણનિભાઃ પાતુ બિભ્રત્ત્રિનેત્રઃ ॥

રાધામોહનમન્દિરં જગમિષોશ્ચન્દ્રાવલીમન્દિરાદ્-
રાધો ક્ષેમમિતિ પ્રિયસ્ય વચનં શ્રુત્વાહ ચન્દ્રાવલી ।
ક્ષેમં કંસ તતઃ પ્રિયઃ પ્રકુપિતઃ કંસઃ ક્વ દૃષ્ટસ્ત્વયા
રાધા ક્વેતિ તયોઃ પ્રિસન્નમનસોર્હાસોદ્ગમઃ પાતુ વઃ ॥

આકૃષ્ટે યુધિ કાર્મુકે સમવદદ્વામઃ કરો દક્ષિણં
રે રે દક્ષિણહસ્ત ભોજનમહાદાનાદિ તે કુર્વતઃ ।
પશ્ચાદ્ગન્તુમયુક્તમિત્યથ પુનઃ સોપ્યબ્રવીદદ્રવં
પ્રષ્ટું રાઘવમાશુ રાવણશિરોવૃન્દાનિ ભિન્દાનિ કિમ્ ॥

દૃષ્ટઃ ક્વાપિ સ કેશવો વ્રજવધૂમાદાય કાંચિદ્ગતઃ
સર્વા એવ હિ વઞ્ચિતાઃ ખુલ વયં સોન્વેષણીયો યદિ ।
દ્વે દ્વે ગચ્છત ઇત્યુદીર્ય સહસા રાધાં ગૃહીત્વા કરે
ગોપીવેષધરો નિકુઞ્જભવનં પ્રાપ્તો હરિઃ પાતુ વઃ ॥