સુભાષિતાવલિ · શ્લોક 0041-0060

કિં યુક્તં બત મામનન્યમનસં વક્ષઃસ્થલસ્થાયિનીં
ભક્તામપ્યવધૂય કર્તુમ્ અધુના કાન્તાસહસ્રં તવ ।
ઇત્યુક્ત્વા ફણભૃત્ફણામણિગતાં સ્વામેવ મત્વા તનું
નિદ્રાછેદકરં હરેરવતુ વો લક્ષ્મ્યા વિલક્ષસ્મિતમ્ ॥

સ્વપ્રાસાદિતદર્શનામનુનયન્પ્રાનેશ્વરીમાદરા-
દંસેસ્મિન્પતિતૈરપાઙ્ગવલિતૈર્યદ્બોધિતોપ્યશ્રુભિઃ ।
પ્રત્યાય્યસ્ત્વમતો મયા નનુ હરે કોયં ક્રમવ્યત્યયઃ
પાતુ ત્વાં વ્રજયોષિતેત્યભિહિતં લજ્જાકર્ શાર્ઙ્ગિણઃ ॥

ભક્તિપ્રહ્વવિલોકનપ્રણયિણી નીલોત્પલસ્પર્ધિની
ધ્યાનાલમ્બનતાં સમાધિનિરતૈર્નીતે હિતપ્રાપ્તયે ।
લાવણ્યસ્ય મહાનિધી રસિકતાં લક્ષ્મીદૃશોસ્તન્વતી
યુષ્માકં કુરુતાં ભવાર્તિહરણં નેત્રે તનુર્વા હરેઃ ॥

યેન ધ્વસ્તમનોભવેન બલિજિત્કાયઃ પુરાસ્ત્રીકૃતો
યશ્ચોદ્વૃત્તભુજંગરહારવલયો ગઙ્ગાં ચ યોધારયત્ ।
યસ્યાહુઃ શશિમચ્છિરો હર ઇતિ સ્તુત્યં ચ નામામરાઃ
પાપાત્સ સ્વયમન્ધકક્ષયકરસ્ત્વાં સર્વદોમાધવઃ ॥

કિંચિન્નિર્મુચ્યમાને ગગન ઇવ મુખે નાટ્યનિદ્રાપયોદૈર્-
ન્યક્કુર્વાણે સ્વભાસા ફણિપતિશિરસાં રત્નદીપાંશુજાલમ્ ।
પાયાસ્તાં વો મુરોરેઃ શશિતપનમયે લોચને યદ્વિભાસા
લક્ષ્મ્યા કસ્તસ્થમર્ધં વિકસતિ કમલસ્યાર્ધમભ્યેતિ નિદ્રામ્ ॥

મલ્લૈઃ શૈલેન્દ્રકલ્પઃ શિશુરખિલજનૈઃ પુષ્પચાપોઙ્ગનાભિર્-
ગોપૈસ્તુ પ્રાકૃતાત્મા દિવિ કુલિશભૃતા વિશ્વકાયોપ્રમેયઃ ।
ક્રુદ્ધઃ કંસેન કાલો ભયચકિતદૃશા યોગિભિર્ધ્યેયમૂર્તિર્-
દૃષ્ટો રઙ્ગાવતારે હરિરમરજનાનન્દકૃત્પાતુ યુષ્માન્ ॥

ભિન્દન્નરાતિહૃદયાનિ હરેઃ પુનાતુ
નિઃશ્વાસવાતમુખરીકૃતકોટરો વઃ ।
સંક્રાન્તકુક્ષિકુહરાસ્પદસપ્તસિન્ધુ-
સંઘટ્ટઘોરતરઘોષ ઇવાશુ શઙ્ખઃ ॥

પાયાત્સ વઃ કુમુદકુન્દમૃણાલગૌરઃ
શઙ્ખો હરેઃ કરતલામ્બરપૂર્ણચન્દ્રઃ ।
નાદેન યસ્ય સુરશત્રુવિલાસિનીનાં
કાઞ્ચ્યો ભવન્તિ શિથિલા જઘનસ્થલીષુ ॥

દૃષ્ટસ્ય યસ્ય હરિણા રણમૂર્ધ્નિ મૂર્તિર્-
ઉદ્ભૂતદુઃસહમહઃપ્રસરા સમન્તાત્ ।
તલ્લોચનસ્થિતરવિપ્રતિબિમ્બગર્ભે-
વાભાતિ ચક્રમરિચક્રનુદેસ્તુ તદ્વઃ ॥

ઉદ્વૃત્તદૈત્યપૃતનાપતિકણ્ઠપીઠ-
ચ્છેદોચ્છલદ્બહલશોણિતશોણધારમ્ ।
ચક્રં ક્રિયાદભિમતાનિ હરેરુદાર-
દિગ્દાહદારુણનભઃશ્રિયમુદ્વહદ્વઃ ॥

યસ્યોદ્યદ્બાણવાહુદ્રુમગહનવનચ્છેદગોષ્ઠીકુઠારં
ચક્રં નિષ્ક્રાન્તતીવ્રાનલબહલકણાકીર્ણધારં વિચિન્ત્ય ।
જાતગ્રાસાવસાયો દિવસકૃતિસલન્માંસલાંશુપ્રવાહે
મુહ્યત્યદ્યાપિ રાહુઃ સ દહતુ દુરિતાન્યાશુ દૈત્યાન્તકો વઃ ॥

દૈત્યાસ્થિપઞ્જરવિદારણલબ્ધરન્ધ્ર-
રક્તામ્બુનિર્જરસરિદ્ધનજાતપઙ્કાઃ ।
બાલેન્દુકોટિકુટિલાઃ શુકચઞ્ચુભાસો
રક્ષન્તુ સિંહવપુષો નખરા હરેર્વઃ ॥

આદિત્યાઃ કિં દશૈતે પ્રલયભયકૃતઃ સ્વીકૃતાકાશદેશાઃ
કિં વોલ્કામણ્ડલાનિ ત્રિભુવનદહનાયોદ્યતાનીતિ ભીતૈઃ ।
પાયાસુર્નારસિંહં વપુરમરગણૈર્બિભ્રતઃ શાર્ઙ્ગપાણેર્-
દૃષ્ટ્વા દૃપ્તાસુરોરસ્તલદરણગલદ્રક્તરક્તા નખા વઃ ॥

મેરૂરુકેસરમુદારદિગન્તપત્ત્રમ્-
આમૂલલમ્બિચલશેષશરીરનાલમ્ ।
યેનોદ્ધૃતં કુવલયં સલિલાત્સલીલમ્-
ઉત્તંસકાર્થમિવ પાતુ સ વો વરાહઃ ॥

ન મૃદ્નીયાન્મૃદ્વી કથમિવ મહી પોત્રનિકષૈર્-
મુખાગ્નિજ્વાલાભિઃ કનકગિરિરીયાન્ન વિલયમ્ ।
ન શુષ્યેયુઃ શ્વાસૈઃ સલિલનિધયઃ સપ્ત ચ કથં
વરાહો વઃ પાયાદિતિ વિપુલચિન્તાપરિકરઃ ॥

સ્વામી સન્ભુવનત્રયસ્ય વિકૃતિં નીતોસિ કિં યાચ્ઞયા
યદ્વા વિશ્વસૃજા ત્વયૈવ ન કૃતં તદ્દીયતાં તે કુતઃ ।
દાનં શ્રેષ્ઠતમાય તુભ્યમતુલં બન્ધાય નો મુક્તયે
વિજ્ઞપ્તો બલિના નિરુત્તરતયા હ્રીતો હરિઃ પાતુ વઃ ॥

લીને શ્રોત્રૈકદેશે નભસિ નયનયોસ્તેજસિ ક્વાપિ યાતે
શ્વાસગ્રાસોપયુક્તે મરુતિ જલનિધૌ પાયુરન્ધ્રાર્ધપીતે ।
પોત્રપ્રાન્તૈકરોમાન્તરવિવરગતાં મૃગ્યતઃ શાર્ઙ્ગપાણેઃ
ક્રોડાકારસ્ય પૃથ્વીમકલિતવિષયં વૈભવં વઃ પુનાતુ ॥

ક્વેદાનીં દર્પિતાસ્તે ઘનમદમદિરામોદિનો દિગ્ધિપેન્દ્રા
હે મેરો મન્દરાન્દ્રે મલય હિમગિરે સાધુ વઃ ક્ષ્માધરત્વમ્ ।
શેષ શ્લાઘ્યોસિ દીર્ઘૈઃ પૃથુભુવનભરોચ્ચણ્ડશૌણ્ડૈઃ શિરોભિઃ
શંસન્સોત્પ્રાસમુચ્ચૈરિતિ ધરણિભૃતઃ પાતુ યુષ્માન્વરાહઃ ॥

આવ્યાદ્વો વામનો યસ્ય કૌસ્તુભપ્રતિબિમ્બિતા ।
કૌતુકાલોકિની જાતા જાઠરીવ જગત્ત્રયી ॥

એકસ્થં જીવિતેશે ત્વયિ સકલજગત્સારમાલોકયામઃ
શ્યામે ચક્ષુસ્તવાસ્મિન્વપુષિ નિવિશતે નાલ્પપુણ્યસ્ય પુંસઃ ।
કસ્યાન્યત્રામૃતેસ્મિન્રતિરતિવિપુલા દૃષ્ટિરેવામૃતં તે
દૈત્યૈરિત્યુચ્યમાનો મુનિભિરપિ હરિઃ સ્ત્રૈણરૂપોવતાદ્વઃ ॥