સુભાષિતરત્નકોશ · અધ્યાય 49

તુષાર-શૈલાઞ્જન-શૈલ-કલ્પયોર્ અભેદ-ભાગ્ ઈશ્વર-વિશ્વ-રૂપયોઃ
શરત્-પયોદ-સ્થ-સિતાર્ધ-તારકા પથ-પ્રતિસ્પાર્ધિ વપુર્ ધિનોતુ વઃ ॥

યદ્ બદ્ધોર્ધ્વ-જટં યદ્-અસ્થિ-મુકુટં યચ્-ચન્દ્ર-મન્દારયોર્ ધત્તે ધામ ચ દામ ચ સ્મિત-લસત્-કુન્દેન્દ્ર-નીલ-શ્રિયોઃ
તત્ ખટ્વાઙ્ગ-રથાઙ્ગ-સઙ્ગ-વિકટં શ્રી-કણ્ઠ-વૈકુણ્ઠયોર્ વન્દે નન્દિમહોક્ષતાર્ક્ષ્ય-પરિષન્-નાનાઙ્કમ્ એકં વપુઃ ॥

મા ગર્વમ્ ઉદ્વહ કપોલ-તલે ચકાસ્તિ કાન્ત-સ્વ-હસ્ત-લિખિતા મમ મઞ્જરીતિ
અન્યાપિ કિં ન સખિ ભાજનમ્ ઈદૃશીનાં વૈરી ન ચેદ્ ભવતિ વેપથુર્ અન્તરાયઃ ॥

ચેતઃ કાતરતાં વિમુઞ્ચ ઝટિતિ સ્વાસ્થ્યં સમાલંવ્યતા પ્રાપ્તાસૌ સ્મર-માર્ગણ-વ્રણ-પરિત્રાણૌષધિઃ પ્રેયસી
યસ્યાઃ શ્વાસ-સમીર-સૌરભ-પતદ્-ભૃઙ્ગાવલી-વારણ ક્રીડા-પાણિ-વિધૂતિ-કઙ્કણ-રણત્કારો મુહુર્ મૂર્ચ્છતિ ॥

કથાભિર્ દેશાનાં કથમ્ અપિ ચ કાલેન બહુના સમાયાતે કાન્તે સખિ રજનિર્ અર્ધં ગતવતી
તતો યાવલ્-લીલા-કલહ-કુપિતાસ્મિ પ્રિયતમે સપત્નીવ પ્રાચી દિગ્ ઇયમ્ અભવત્ તાવદ્ અરુણા ॥

વિતત-કરે ઽપ્ય્ અનુરાગિણિ મિત્રે કોષં સદૈવ મુદ્રયતઃ ।
ઉચિતાનભિજ્ઞ-કૈરવ કૈરવ-હસિતં ન તે ચરિતમ્ ॥

પૃથુકાર્ત-સ્વર-પાત્રં ભૂષિત-નિઃશેષ-પરિજનં દેવ ।
વિલસત્-કરેણુ-ગહનં સંપ્રતિ સમમ્ આવયોર્ ભવનમ્ ॥

ગુરુર્ અપિ ગલતિ વિવેકઃ સ્ખલતિ ચ ચિત્તં વિનશ્યતિ પ્રજ્ઞા ।
પતતિ પુરુષસ્ય ધૈર્યં વિષય-વિષાઘૂર્ણિતે મનસિ ॥

રાજનિ વિદ્વન્-મધ્યે વર-સુરત-સમાગમે વર-સ્ત્રીણામ્ ।
સાધ્વસ-દૂષિત-હૃદયો વાક્-પટુર્ અપિ કાતરી-ભવતિ ॥

કિંશુકે કિં શુકઃ કુર્યાત્ ફલિતે ઽપિ બુભુક્ષિતઃ
અદાતરિ સમૃદ્ધે ઽપિ કિં કુર્યુર્ અનુજીવિનઃ ॥

અહમ્ ઇહ સ્થિતવત્ય્ અપિ તાવકી ત્વમ્ અપિ તત્ર વસન્ન્ અપિ મામકઃ
હૃદય-સંગતમ્ એવ સુસંગતં ન તનુ-સંગતમ્ આર્ય સુસંગતમ્ ॥

દ્યામ્ આલોકયતાં કલાઃ કલયતાં છાયાઃ સમાચિન્વતાં ક્લેશઃ કેવલમ્ અઙ્ગુલીર્ દલયતાં મૌહૂર્તિકાનામ્ અયમ્
ધન્યા સા રજની તદ્ એવ સુદિનં ધન્યઃ સ એવ ક્ષણો યત્રાઝાત-ચરશ્-ચિરાન્ નયનયોઃ સીમાનમ્ એતિ પ્રિયઃ ॥

તેષાં ત્વં નિધિર્ આગસામ્ અસહના માનોન્નતા સાપ્ય્ અતો ગન્તવ્યં ભવયા ન તદ્ ગૃહમ્ ઇતિ ત્વં વાર્યસે યાસિ ચેત્
ગાઢં મેખલયા બલાન્ નિયમિતઃ કર્ણોત્પલૈસ્ તાડિતઃ ક્ષિપ્તઃ પાદ-તલે તદ્-એક-શરણો મન્યે ચિરં સ્થાસ્યસિ ॥

જાને સાસહના સ ચાહમ્ અપકૃન્ મય્ય્ અઙ્ગણ-સ્થે પુનસ્ તસ્યાઃ સંભવિતા સ સાધ્વસ-ભરઃ કો ઽપિ પ્રકોપાપહઃ
યેનોદ્યત્-પુલકૈઃ પ્રકમ્પ-વિકલૈર્ અઙ્ગૈઃ ક્વ કર્ણોત્પલં કુત્રાત્મા ક્વ ચ મેખલેતિ ગલતિ પ્રાયઃ સ માન-ગ્રહઃ ॥

જાતાનન્તરમ્ એવ યસ્ય મધુરાં મૂર્તિ-શ્રિયં પશ્યતઃ સદ્યઃ પુત્ર-મહોત્સવાગત-વધૂ-વર્ગસ્ય શૃઙ્ગારિણઃ
ઉન્નીયાન્ય-યુવાસ્ય-કાલિમ-કરીં તારુણ્ય-રમ્યામ્ ઇમાં ધન્યં જન્મ સહામુનૈક-સમયં ન પ્રાપ્ય તપ્તં હૃદા ॥

સીત્કારં શિક્ષયતિ વ્રણયત્ય્ અધરં તનોતિ રોમાઞ્ચમ્ ।
નાગરકઃ કિમ્ ઉ મિલિતો ન હિ ન હિ સખિ હૈમનઃ પવનઃ ॥

સ-વ્રીડાર્ધ-નિરીક્ષણં યદ્ ઉભયોર્ યદ્ દૂતિકા-પ્રેષણં ચાદ્ય-શ્વો ભવિતા સમાગમ ઇતિ પ્રીત્યા પ્રમોદશ્ વા યઃ
પ્રાપ્તે ચૈવ સમાગમે સરભસં યચ્ ચુમ્બનાલિઙ્ગનાન્ય્ એતત્-કામ-ફલં તદ્ એવ સુરતં શેષઃ પશૂનામ્ ઇવ ॥

પશ્યોદઞ્ચદ્ અવાઞ્ચદ્ અઞ્ચિત-વપુઃ પશ્ચાર્ધ-પૂર્વાર્ધ-ભાક્ સ્તબ્ધોત્તાનિત-પૃષ્ઠ-નિષ્ઠિત-મનાગ્-ભુગ્નાગ્ર-લાઙ્ગૂલ-ભૃત્
દંષ્ટ્રા-કોટિ-વિસંકટાસ્ય-કુહરઃ કુર્વન્ સટામ્ ઉત્કટાં ઉત્કર્ણઃ કુરુતે ક્રમં કરિ-પતૌ ક્રૂરાકૃતિઃ કેશરી ॥

એતે મેકલ-કન્યકા-પ્રણયિનઃ પાતાલ-મૂલ-સ્પૃશઃ સંત્રાસં જનયન્તિ વિન્ધ્ય-ભિદુરા વારાં પ્રવાહાઃ પુરઃ
લીલોન્મૂલિત-નર્તિત-પ્રતિહત-વ્યાવર્તિત-પ્રેરિત ત્યક્ત-સ્વીકૃત-નિહ્નુત-પ્રચલિત-પ્રોદ્ધૂત-તીર-દ્રુમાઃ ॥

વાતૈઃ શીકર-બન્ધુભિઃ શ્રુતિ-સુખૈર્ હંસાવલી-નિસ્વનૈર્ પ્રોત્ફુલ્લૈઃ કમલૈઃ પયોભિર્ અમલૈર્ નીત્વા પરાં નિર્વૃતિમ્
પશ્ચાત્ ક્ષીણ-ધનાં બહિર્ નિજ-દશાં દૃષ્ટ્વા મૃણાલ-ચ્છલાદ્ અર્થિભ્યઃ પ્રદદૌ નવેન્દુ-વિશદાન્ય્ અસ્થીનિ પદ્માકરઃ ॥

વિદ્યતે સ ન હિ કશ્ચિદ્ ઉપાયઃ સર્વ-લોક-પરિતોષ-કરો યઃ
સર્વથા સ્વહિતમ્ આચરણીયં કિં કરિષ્યતિ જનો બહુ-જલ્પઃ ॥

ચાપસ્યૈવ પરં કોટિ વિભવત્વં વિરાજતે
યસ્માલ્ લભન્તે લક્ષાણિ નિર્ગુણા અપિ માર્ગણાઃ ॥

કૃત્વાપિ કોષ-પાનં ભ્રમર-યુવા પુરત એવ કમલિન્યાઃ ।
અભિલષતિ બકુલ-કલિકાં મધુલિહિ મલિને કુતઃ સત્યમ્ ॥

ગ્રામે ઽસ્મિન્ પથિકાય નૈવ વસતિઃ પાન્થાધુના દીયતે રાત્રાવ્ અત્ર વિવાહ-મણ્ડપ-તલે પાન્થઃ પ્રસુપ્તો યુવા
તેનોદ્ગીય ખલેન ગર્જતિ ઘને સ્મૃત્વા પ્રિયા યત્-કૃતં તેનાદ્યાપિ કરઙ્ક-દણ્ડ-પતનાશઙ્કી જનસ્ તિષ્ઠતિ ॥

આતપે ધૃતિમતા સહ વધ્વા યામિની-વિરહિણા વિહગેન ।
સેહિરે ન કિરણા હિમ-રશ્મેર્ દુઃખિતે મનસિ સર્વમ્ અસહ્યમ્ ॥

ઉન્મુદ્રી-કૃત-વિશ્વ-વિસ્મય-ભરૈસ્ તત્ તન્ મહાર્ઘૈર્ ગુણૈર્ દુર્ગાધે હૃદયામ્બુધૌ તવ ભવેન્ નઃ સૂક્તિ-ગઙ્ગા યદિ
વિશ્વ-શ્વિત્ર-મતઙ્ગિની-ઘન-રસ-સ્યન્દિન્ય્ અમન્દ-ધ્વનિર્ ગઙ્ગા-સાગર-સંગમઃ પુનર્ ઇવાપૂર્વઃ સમુન્મીલતિ ॥

એતન્ મન્દ-વિપક્વ-તિન્દુક-ફલ-શ્યામોદરાપાણ્ડુર પ્રાન્તં હન્ત પુલિન્દ-સુન્દર-કર-સ્પર્શ-ક્ષમં લક્ષ્યતે
તત્-પલ્લી-પતિ-પુત્રિ કુઞ્જર-કુલં જીવાભયાભ્યર્થના દીનં ત્વામ્ અનુનાથતિ સ્તન-યુગં પત્રાવૃતં મા કૃથાઃ ॥

હ્રિયા સર્વસ્યાસૌ હરતિ વિદિતાસ્મીતિ વદનં દ્વયોર્ દૃષ્ટ્વાલાપં કલયતિ કથામ્ આત્મ-વિષયામ્
સખીષુ સ્મેરાસુ પ્રકટયતિ વૈલક્ષ્યમ્ અધિકં પ્રિયા પ્રાયેણાસ્તે હૃદય-નિહિતાતઙ્ક-વિધુરા ॥

ગુણવદ્ અગુણવદ્ વા કુર્વતા કર્મ-જાતં પરિણતિર્ અવધાર્યા યત્નતઃ પણ્ડિતેન
અતિરભસ-કૃતાનાં કર્મણામ્ આ વિપત્તેર્ ભવતિ હૃદય-દાહી શલ્ય-તુલ્યો વિપાકઃ ॥

વર્ષાઃ કર્દમ-હેતવઃ પ્રતિદિનં તાપસ્ય મૂલં શરદ્ હેમન્તે જડતા તથૈવ શિશિરે ઽપ્ય્ આયાસ્યતે વાયુના
ચિત્તોન્માદ-કરો વસન્ત-સમયો ગ્રીષ્મો ઽપિ ચણ્ડાતપઃ કાલઃ કાલ ઇતિ પ્રહૃષ્યતિ જનઃ કાલસ્ય કા રમ્યતા ॥

દૃષ્ટિ-રોધ-કરં યૂનાં યૌવન-પ્રભવં તમઃ
અરત્નાલોક-સંહાર્યમ્ અવાર્યં સૂર્ય-રશ્મિભિઃ ॥

આપાત-માત્ર-રસિકે સરસીરુહસ્ય કિં બીજમ્ અર્પયિતુમ્ ઇચ્છસિ વાપિકાયામ્
કાલઃ કલિર્ જગદ્ ઇદં ન કૃતજ્ઞમ્ અજ્ઞે સ્થિત્વા હનિષ્યતિ તવૈવ મુખસ્ય શોભામ્ ॥

અપ્રિયાણ્ય્ અપિ કુર્વાણો યઃ પ્રિયઃ પ્રિય એવ સઃ
દગ્ધ-મન્દિર-સારે ઽપિ કસ્ય વહ્નાવ્ અનાદરઃ ॥

અયં કાણઃ શુક્રો વિષમ-ચરણઃ સૂર્ય-તનયઃ ક્ષતાઙ્ગો ઽયં રાહુર્ વિકલ-મહિમા શીત-કિરણઃ
અજાનાનસ્ તેષામ્ અપિ નિયત-કર્મ સ્વક-ફલં ગ્રહ-ગ્રામ-ગ્રસ્તા વયમ્ ઇતિ જનો ઽયં પ્રલપતિ ॥

કનક-ભૂષણ-સંગ્રહણોચિતો યદિ મણિસ્ ત્રપુણિ પ્રતિબધ્યતે
ન સ વિરૌતિ ન ચાપિ ન શોભતે ભવતિ યોજયિતુર્ વચનીયતા ॥

નમસ્યામો દેવાન્ નનુ હત-વિધેસ્ તે ઽપિ વશગા વિધિર્ વન્દ્યઃ સો ઽપિ પ્રતિનિયત-કર્મૈક-ફલદઃ
ફલં કર્માયત્તં યદિ કિમ્ અપરૈઃ કિં ચ વિધિના નમઃ સત્-કર્મભ્યો વિધિર્ અપિ ન યેભ્યઃ પ્રભવતિ ॥

યદા વિગૃહ્ણાતિ તદા હતં યશઃ કરોતિ મૈત્રીમ્ અથ દૂષિતા ગુણાઃ
સ્થિતઃ સમીક્ષ્યોભયતા પરીક્ષકઃ કરોત્ય્ અવજ્ઞોપહતં પૃથગ્ જનમ્ ॥

તૃષ્ણે દેવિ નમસ્ તુભ્યં કૃત-કૃત્યાસિ સામ્પ્રતમ્
અનન્ત-નામ યદ્ રૂપં તત્ ત્વયા વામની-કૃતમ્ ॥

પુરા યાતાઃ કેચિત્ તદ્ અનુ ચલિતાઃ કેચિદ્ અપરે વિષાદઃ કો ઽસ્માકં ન હિ ન વયમ્ અપ્ય્ અત્ર ગમિનઃ
મનઃ-ખેદસ્ ત્વ્ એવં કથમ્ અકૃત-સંકેત-વિધયો મહા-માર્ગે ઽસ્મિન્ નો નયન-પથમ્ એષ્યન્તિ સુહૃદઃ ॥

સન્-માર્ગે તાવદ્ આસ્તે પ્રભવતિ પુરુષસ્ તાવદ્ એવેન્દ્રિયાણાં લજ્જાં તાવદ્ વિધત્તે વિનયમ્ અપિ સમાલમ્બતે તાવદ્ એવ
ભ્રૂ-ચાપાકૃષ્ટ-મુક્તાઃ શ્રવણ-પથ-ગતા નીલ-પક્ષ્માણ એતે યાવલ્ લીલાવતીનાં ન હૃદિ ધૃતિ-મુષો દૃષ્ટિ-બાણાઃ પતન્તિ ॥

અધ્વન્ય્ અસ્ય વધૂર્ વિયોગ-વિધુરા ભર્તુઃ સ્મરન્તી યદિ પ્રાણાન્ ઉજ્ઝતિ કસ્ય તન્ મહદ્ અહો સંજાયતે કિલ્બિષમ્
ઇત્ય્ એવં પથિકઃ કરોતિ હૃદયે યાવત્ તરોર્ મૂર્ધનિ પ્રોદ્ઘુષ્ટં પર-પુષ્ટયા તવ તવેત્ય્ ઉચ્ચૈર્ વચો ઽનેકશઃ ॥

અદ્રાક્ષીદ્ અપનિદ્ર-કોરક-ભર-વ્યાનમ્ર-વલ્લી-સ્ખલદ્ ધૂલી-દુર્દિન-સૂદિતામ્બરમ્ અસાવ્ ઉદ્યાનમ્ ઉર્વીપતિઃ
આસ્થાની-ભવનં વસન્ત-નૃપતેર્ દેવસ્ય ચેતો-ભુવઃ સત્રાગારમ્ અનુત્તરં મધુલિહામ્ એકં પ્રપા-મણ્ડપમ્ ॥

મદન-જ્વરમ્ અપનેતું કુરુ સંપ્રતિ સતતમ્ ઔષધ-દ્વિતયમ્ ।
બાલા-ધર-મધુ-પાનં કુચ-પીડન-મુષ્ટિ-યોગં ચ ॥

ઉપચાર-વિધિજ્ઞો ઽપિ નિર્ધનઃ કિં કરિષ્યતિ
નિરઙ્કુશ ઇવારૂઢો મત્ત-દ્વિરદ-મૂર્ધનિ ॥

કસ્યા નામ કિમ્ અત્ર નાસ્તિ વિદિતં યદ્ વીક્ષ્યમાણો ઽપ્ય્ અયં લોકો મૂક ઇવાસ્તિ માં પ્રતિ પુનઃ સર્વો જનસ્ તપ્યતે
શક્યં દર્શયિતું ન પૂગ-ફલવત્ કૃત્વા દ્વિધેદં વપુર્ યત્ સત્યં સખિ વીક્ષિતઃ ખલુ મયા નૂનં ચતુર્થ્યાઃ શશી ॥

ખુરાઘાતૈઃ શૃઙ્ગૈઃ પ્રતિદિનમ્ અલં હન્તિ પથિકાન્ ભૃશં શસ્યોત્સાદૈઃ સકલ-નગરાખ્યાત-પટિમા
યુગં નૈવ સ્કન્ધે વહતિ નિતરાં યાતિ ધરણીં વરં શૂન્યા શાલા ન ચ પુનર્ અયં દુષ્ટ-વૃષભઃ ॥

પૂરોત્પીડે તડાગસ્ય પરીવાહઃ પ્રતિક્રિયા
શોક-ક્ષોભે ચ હૃદયં પ્રલાપૈર્ અવધાર્યતે ॥

ધિક્ ચન્દનં કૈવ સુધા વરાકી કિમ્ ઇન્દુના હારિતમ્ અબ્જ-કન્દૈઃ
ન વેદ્મિ તદ્ વસ્તુ યદ્ અત્ર લોકે સુતાઙ્ગ-ધૂલેર્ ઉપમાન-પાત્રમ્ ॥

યૌવનં ચલમ્ અપાયિ શરીરં ગત્વરં વસુ વિમૃશ્ય વિશિષ્ટઃ
નાન્ય-જન્મ-ગત-તિક્ત-વિપાકં દૃષ્ટ-સૌખ્યમ્ અપિ કર્મ વિધત્તે ॥

અધો ઽધઃ પશ્યતઃ કસ્ય મહિમા નોપજાયતે
ઉપર્ય્ ઉપરિ પશ્યન્તઃ સર્વ એવ દરિદ્રતિ ॥

તિમિરમ્ ઇદમ્ ઇન્દુ-બિમ્બાત્ પૂતિર્ ગન્ધો ઽયમ્ અમ્બુરહકોષાત્ અમ્બુરુહ-કોષાત્ ।
નિન્દિતમ્ અભિજાત-મુખાદ્ યદ્ અલીકં વચનમ્ ઉચ્ચરતિ ॥

યો નીવાર-તૃણાગ્ર-મુષ્ટિ-કવલૈઃ સંવર્ધિતઃ શૈશવે પીતં યેન સરોજિની-દલ-પુટે હોમાવશિષ્ટં પયઃ
તદ્ દાનાસવ-પાન-મત્ત-મધુપ વ્યાલોલ-ગણ્ડં ગજં સોત્કણ્ઠં સભયં ચ પશ્યતિ શનૈર્ દૂરે સ્થિતસ્ તાપસઃ ॥

પાણિ-પ્રેઙ્ખણતો વિશીર્ણ-શિરસઃ સ્વેદાવરુગ્ણ-શ્રિયસ્ તા કૃત્યાકૃતિ-લેશતો મનસિ નઃ કિંચિત્ પ્રતીતં ગતાઃ
વૈચિત્ર્યાપુનર્ ઉક્ત-લાઞ્છન-ભૃતઃ ખણ્ડેન વાક્યેન વા વ્યાક્ષેપં કથયન્તિ પક્ષ્મલ-દૃશો લેખાક્ષર-શ્રેણયઃ ॥

તાડીદલં યદ્ અકઠોરમ્ ઇદં યદ્ અત્ર મુદ્રા સ્તનાઙ્ક-ઘન-ચન્દન-પઙ્ક-મૂર્તિઃ
યદ્ બન્ધનં બિસલતાતનુતન્તવશ્ ચ કસ્યાશ્ચિદ્ એષ ગલિતસ્ તદ્ અનઙ્ગ-લેખઃ ॥

મૃણાલમ્ એતદ્ વલયી-કૃતં તયા તદીય એવૈષ વતંસ-પલ્લવઃ ।
ઇદં ચ તસ્યાઃ કદલી-દલાંશુકં યદ્ અત્ર સંક્રાન્ત ઇવ સ્મર-જ્વરઃ ॥

મધુર્ માસો રમ્યો વિપિનમ્ અજનં ત્વં ચ તરુણી સ્ફુરત્-કામાવેશે વયસિ વયમ્ અપ્ય્ આહિત-ભરાઃ
વ્રજત્વ્ અમ્બા મુગ્ધે ક્ષણમ્ ઇહ વિલમ્બસ્વ યદિ વા સ્ફુટસ્ તાવજ્ જાતઃ પિશુન-વચસામ્ એષ વિષયઃ ॥

મુનીન્દોર્ વાગ્-બિન્દુઃ પ્રવિતત-સુધા-પૂર-પરમો ન ચેચ્ ચિન્તા-પાત્રે મિલતિ કથમ્ અપ્ય્ અસ્ય મનસઃ
કુતઃ પ્રાપ્ય પ્રીતિં તુહિન-ગિરિ-ગર્ભ-સ્થિતિ-જુષો ઽપ્ય્ અસહ્યઃ સહ્યેત પ્રિય-વિરહ-દાહ-વ્યતિકરઃ ॥

સર્વસ્યૈવ હિ લોકસ્ય બહુમાનં યદ્ આત્મનિ
વિષ્ણોર્ માયા-સહસ્રસ્ય ઇયમ્ એકા ગરીયસી ॥

કૃશઃ કાણઃ ખઞ્જઃ શ્રવણ-વિકલઃ પુચ્છ-રહિતઃ ક્ષુધા-ક્ષામો જીર્ણઃ પિઠરક-કપાલાર્પિત-ગલઃ
વ્રણૈઃ પૂય-ક્લિન્નૈઃ ક્રિમિ-કુલ-ચિતૈર્ આચિત-તનુઃ શુનીમ્ અભ્યેતિ શ્વા હતમ્ અપિ નિહન્ત્ય્ એવ મદનઃ ॥

તરન્તો દૃશ્યન્તે બહવ ઇહ ગમ્ભીર-સરસિ સ્વસારાભ્યામ્ આભ્યાં હૃદિ વિદધતઃ કૌતુક-શતમ્
પ્રવિશ્યાન્તર્લીનં કિમ્ અપિ સુવિવેચ્યોદ્ધરતિ યશ્ ચિરં રુદ્ધ-શ્વાસઃ સ ખલુ પુનર્ એતેષુ વિરલઃ ॥