સુભાષિતરત્નકોશ · અધ્યાય 47

ગુઞ્જત્-કુઞ્જ-કુટીર-કૌશિક-ઘટા-ઘૂત્કારવત્-કીચક સ્તમ્બાડમ્બર-મૂક-મૌકુલિ-કુલઃ ક્રૌઞ્ચાવતો ઽયં ગિરિઃ
એતસ્મિન્ પ્રચલાકિનાં પ્રચલતામ્ ઉદ્વેજિતાઃ કૂજિતૈર્ ઉદ્વેલ્લન્તિ પુરાણ-રોહણ-તરુ-સ્કન્ધેષુ કુમ્ભી-નસાઃ ॥

એતે ચન્દ્ર-શિલા-સમુચ્ચય-મયાશ્ ચન્દ્રાતપ-પ્રસ્ફુરત્-દ્ સર્વાઙ્ગીણ-પયઃ-પ્રવૃત્ત-સરિતો ઝાત્કુર્વતે પર્વતાઃ
યેષામ્ ઉન્મદ-જાગરૂક-શિખિનિ પ્રસ્થે નમેરુ-સ્થિતાઃ શ્યામામ્ એવ ગભીર-ગદ્ગદ-ગિરઃ સ્કન્દન્તિ કોયષ્ટયઃ ॥

આધત્તે દનુ-સૂનુ-સૂદન-ભુજા-કેયૂર-વજ્રાઙ્કુર વ્યૂહોલ્લેખ-પદાવલી-વલિ-મયૈ રત્નૈર્ મુદં મન્દરઃ
આધારીકૃત-કૂર્મ-પૃષ્ઠ-કષણ-ક્ષીણોરુ-મૂલો ઽધુના જાનીમઃ પરતઃ પયોધિ-મથનાદ્ ઉચ્ચૈસ્તરો ઽયં ગિરિઃ ॥

તત્ તાદૃક્ ફણિરાજ-રજ્જુ-કષણં સંરૂઢ-પક્ષ-ચ્છિદા ઘાતારુન્તુદમ્ અપ્ય્ અહો કથમ્ અયં મન્થાચલઃ સોઢવાન્
એતેનૈવ દુરાત્મના જલનિધેર્ ઉત્થાપ્ય પાપામ્ ઇમાં લક્ષ્મીમ્ ઈશ્વર-દુર્ગત-વ્યવહૃતિ-વ્યસ્તં જગન્ નિર્મિતમ્ ॥

સો ઽયં કૈલાસ-શૈલઃ સ્ફટિક-મણિ-ભુવામ્ અંશુ-જાલૈર્ જ્વલદ્ભિશ્ઃ છાયા પીતાપિ યત્ર પ્રતિકૃતિભિર્ ઉપસ્થાપ્યતે પાદપાનામ્
યસ્યોપાન્તોપસર્પત્-તપન-કર-ધૃતસ્યાપિ પદ્મસ્ય મુદ્રાં ઉદ્દામાનો દિશન્તિ ત્રિપુર-હર-શિરશ્-ચન્દ્રલેખા-મયૂખાઃ ॥

ગિરિઃ કૈલાસો ઽયં દશ-વદન-કેયૂર-વિલસન્ મણિ-શ્રેણી-પત્રાઙ્કુર-મકર-મુદ્રાઙ્કિત-શિલઃ
અમુષ્મિન્ આરુહ્ય સ્ફટિક-મય-સર્વાઙ્ગ-સુભગે નિરીક્ષન્તે યક્ષાઃ ફણિ-પતિ-પુરસ્યાપિ ચરિતમ્ ॥

દશમુખ-ભુજ-દણ્ડ-મણ્ડલીનાં દૃઢ-પરિપીડન-પીત-મેખલો ઽયમ્
જલ-ગૃહક-વિતર્દિકાસુખાનિ સ્ફટિક-ગિરિર્ ગિરિશસ્ય નિર્મિમીતે ॥

કૈલાસાદ્રિ-તટીષુ ધૂર્જટિ-જટાલંકાર-ચન્દ્રાઙ્કુર જ્યોત્સ્ના-કન્દલિતાભિર્ ઇન્દુ-દૃષદામ્ અદ્ભિર્ નદી-માતૃકાઃ
ગૌરી-હસ્ત-ગુણ-પ્રવૃદ્ધ-વપુષઃ પુષ્યન્તિ ધાત્રેયક ભ્રાતૃ-સ્નેહ-સહોઢ-ષણ્મુખ-શિશુ-ક્રીડા-સુખાઃ શાખિનઃ ॥

નક્તં રત્ન-મયૂખ-પાટવ-મિલત્-કાકોલ-કોલાહલ ત્રસ્યત્-કૌશિક-ભુક્ત-કન્દર-તમાઃ સો ઽયં ગિરિઃ સ્મર્યતે
યત્રાકૃષ્ટ-કુચાંશુકે મયિ રુષા વસ્ત્રાય પત્રાણિ તે ચિન્વત્યો વન-દેવતાસ્ તરુ-લતામ્ ઉચ્ચૈર્ વ્યધુઃ કૌતુકાત્ ॥

એતે ઽક્ષ્ણોર્ જનયન્તિ કામ-વિરુજં સીતા-વિયોગે ઘનાઃ વાતાઃ શીકરિણો ઽપિ લક્ષ્મણ દૃઢં સંતાપયન્ત્ય્ એવ મામ્
ઇત્થં વૃદ્ધ-પરમ્પરા-પરિણતૈર્ યસ્મિન્ વચોભિર્ મુનીન્ અદ્યાપ્ય્ ઉન્મનયન્તિ કાનન-શુકાઃ સો ઽયં ગિરિર્ માલ્યવાન્ ॥

કરિ-કવલન-શિષ્ટૈઃ શાખિ-શાખાગ્ર-પત્રૈર્ અરુણ-સરણયો ઽમી સર્વતો ભીષયન્તે ઽગ્રકુઞ્જૈઃ ।
ચલિત-શબર-સેના-દત્ત-ગો-શૃઙ્ગ-ચણ્ડ-ધ્વનિ-ચકિત-વરાહ-વ્યાકુલા વિન્ધ્ય-પાદાઃ ॥

ઇમાસ્ તા વિન્ધ્યાદ્રેઃ શુક-હરિત-વંશી-વન-ઘના ભુવઃ ક્રીડાલોલદ્-વિરદ-દશનાભુગ્ન-તરવઃ
લતા-કુઞ્જે યાસામ્ ઉપનદિ રત-ક્લાન્ત-શબરી કપોલ-સ્વેદામ્ભઃ-કણ-ચય-નુદો વાન્તિ મરુતઃ ॥

સ્નિગ્ધ-શ્યામાઃ ક્વચિદ્ અપરતો ભીષણાભોગ-રૂક્ષાઃ સ્થાને સ્થાને મુખર-કકુભો ઝાત્કૃતૈર્ નિર્ઝરાણામ્
એતે તીર્થાશ્રમ-ગિરિ-સરિદ્-ગર્ત-કાન્તાર-મિશ્રાઃ સંદૃશ્યન્તે પરિચય-ભુવો દણ્ડકાવિન્ધ્ય-પાદાઃ ॥

નિષ્કૂજ-સ્તિમિતાઃ ક્વચિત્ ક્વચિદ્ અપિ પ્રોચ્ચણ્ડ-સત્ત્વ-સ્વનાઃ સ્વેચ્છા-સુપ્ત-ગભીર-ઘોર-દુરગાશ્વાસ-પ્રદીપ્તાગ્નયઃ
સીમાનઃ પ્રદરોદરેષુ વિવરેષ્વ્ અલ્પામ્ભસો યાસ્વ્ અયં તૃષ્યદ્ભિઃ પ્રતિસૂર્યકૈર્ અજગર-સ્વેદ-દ્રવઃ પીયતે ॥

દધતિ કુહર-ભાજામ્ અત્ર ભલ્લૂક-યૂનામ્ અનુરસિત-ગુરૂણિ સ્ત્યાનમ્ અમ્બૂકૃતાનિ
શિશિર-કટુ-કષાયઃ સ્ત્યાયતે શલ્લકીનામ્ ઇભ-દલિત-વિકીર્ણ-ગ્રન્થિ-નિષ્યન્દ-ગન્ધઃ ॥

ઇહ સમ-દશ-કુન્તાક્રાન્ત-વાનીર-મુક્ત પ્રસવ-સુરભિ-શીત-સ્વચ્છ-તોયા ભવન્તિ
ફલ-ભર-પરિણામ-શ્યામ-જમ્બૂ-નિકુઞ્જ સ્ખલન-મુખર-ભૂરિ-સ્રોતસો નિર્ઝરિણ્યઃ ॥

એતાઃ સ્થાન-પરિગ્રહેણ શિવયોર્ અત્યન્ત-કાન્ત-શ્રિયઃ પ્રાલેયાચલ-મેખલા-વન-ભુવઃ પુષ્ણન્તિ નેત્રોત્સવમ્
વ્યાવલ્ગદ્-બલ-વૈરિ-વારણ-વર-પ્રત્યગ્ર-દન્તાહતિ શ્વભ્ર-પ્રસ્રવદ્-અભ્ર-સિન્ધુ-સવન-પ્રસ્નિગ્ધ-દેવ-દ્રુમાઃ ॥