સુભાષિતરત્નકોશ · અધ્યાય 32

દેવ સ્વસ્તિ વયં દ્વિજાસ્ તત ઇતસ્ તીર્થેષુ સિસ્નાસવઃ કાલિન્દી-સુર-સિન્ધુ-સઙ્ગ-પયસિ સ્નાતું સમીહામહે
તદ્ યાચેમહિ સપ્ત-પિષ્ટપ-શુચીભાવૈકતાન-વ્રતં સંયચ્છ સ્વયશઃ સિતાસિત-પયો-ભેદાદ્ વિવેકો ઽસ્તુ નઃ ॥

કિં વૃત્તાન્તૈઃ પર-ગૃહ-ગતૈઃ કિંતુ નાહં સમર્થસ્ તૂષ્ણીં સ્થાતું પ્રકૃતિ-મુખરો દાક્ષિણાત્ય-સ્વભાવઃ
દેશે દેશે વિપણિષુ તથા ચત્વરે પાન-ગોષ્ઠ્યામ્ ઉન્મત્તેવ ભ્રમતિ ભવતો વલ્લભા હન્ત કીર્તિઃ ॥

સા ચન્દ્રાદ્ અપિ ચન્દનાદ્ અપિ દર-વ્યાકોષ-કુન્દાદ્ અપિ ક્ષીરાબ્ધેર્ અપિ શેષતો ઽપિ ફણિનશ્ ચણ્ડીશ-હાસાદ્ અપિ
કર્ણાતી-સિત-દન્ત-પત્ર-મહસો ઽપ્ય્ અત્યન્તમ્ ઉદ્દ્યોતિની કીર્તિસ્ તે ભુજ-વીર્ય-નિર્જિત-રિપોર્ લોક-ત્રયં ભ્રામ્યતિ ॥

ત્વદ્-યશો-રાજ-હંસસ્ય પઞ્જરં ભુવન-ત્રયમ્
અમી પાનક-રઙ્કાભાઃ સપ્તાપિ જલ-રાશયઃ ॥

યત્ ક્ષારં ચ મલીમસં ચ જલધેર્ અમ્ભસ્ તદ્ અમ્ભોધરૈઃ કૃત્વા સ્વાદુ ચ નિર્મલં ચ નિહિતં યત્નેન શુક્તૌ તથા
યેનાનર્ઘતયા ચ સુન્દરતયા ચેદં યશોભિસ્ તવ સ્પર્ધામ્ એત્ય વિરાજતે નનુ પરિણામો ઽદ્ભુતો ભૌતિકઃ ॥

દૃષ્ટં સંગર-સાક્ષિભિર્ નિગદિતં વૈતાલિક-શ્રેણિભિર્ ન્યસ્તં ચેતસિ ખઞ્જનૈઃ સુકવિભિઃ કાવ્યેષુ સંચારિતમ્
ઉત્કીર્ણં કુશલૈઃ પ્રશસ્તિષુ સદા ગીતં ચ નાકેષદાં દારેર્ ઉજ્જયિની-ભુજઙ્ગ ભવતશ્ ચન્દ્રાવદાતં યશઃ ॥

ઉત્કલ્લોલસ્ય લક્ષ્મીં લવણ-જલનિધિર્ લમ્ભિતઃ ક્ષીર-સિન્ધોઃ કો વિન્ધ્યઃ કશ્ ચ ગૌરી-ગુરુર્ ઇતિ મરુતામ્ અભ્યુદસ્તો વિવેકઃ
નીતાઃ કર્કત્વમ્ અર્ક-પ્રવહણ-હરયો હારિતોત્સઙ્ગ-લક્ષ્મા રાજન્ન્ ઉદ્દામ-ગૌરૈર્ અજનિ ચ રજની-વલ્લભસ્ ત્વદ્-યશો ભોઃ ॥

નિર્મુક્ત-શેષ-ધવલૈર્ અચલેન્દ્ર-મન્થ સંક્ષુબ્ધ-દુગ્ધ-મય-સાગર-ગર્ભ-ગૌરૈઃ
રાજન્ન્ ઇદં બહુલ-પક્ષ-દલન્-મૃગાઙ્ક ચ્છેદોજ્જ્વલૈસ્ તવ યશોભિર્ અશોભિ વિશ્વમ્ ॥

સ્વસ્તિ ક્ષીરાબ્ધિ-મધ્યાન્ નિજ-દયિત-ભુજાભ્યન્તર-સ્થાબ્જ-હસ્તા ક્ષ્માયામ્ અક્ષામ-કીર્તિં કુશલયતિ મહા-ભૂભુજં ભોજ્ય-દેવમ્
ક્ષેમં મે ઽન્યદ્ યુગાન્તાવધિ તપતુ ભવાન્ યદ્-યશો-ઘોષણાભિઃ દેવો નિદ્રા-દરિદ્રઃ સફલયતિ હરિર્ યૌવન-ર્દ્ધિં મમેતિ ॥

ત્વત્-કીર્તિર્ જાત-જાડ્યેવ સપ્તામ્ભોનિધિ-મજ્જનાત્
પ્રતાપાય જગન્નાથ યાતા માર્તણ્ડ-મણ્ડલમ્ ॥

કા ત્વં, કુન્તલ-મલ્લ-કીર્તિર્, અહહ ક્વાસિ સ્થિતા, ન ક્વચિત્ સખ્યસ્ તાસ્ તવ કુત્ર કુત્ર વદ વાગ્ લક્ષ્મીસ્ તથા કાન્તયઃ
વાગ્ યાતા ચતુરાનનસ્ય વદનં લક્ષ્મીર્ મુરારેર્ ઉરઃ કાન્તિર્ મણ્ડલમ્ ઐન્દવં મમ પુનર્ નાદ્યાપિ વિશ્રામ-ભૂઃ ॥

આસીદ્ ઉપ્તં યદ્ એતદ્ રણ-ભુવિ ભવતા વૈરિ-માતઙ્ગ-કુમ્ભાન્ મુક્તા-બીજં તદ્ એતત્ ત્રિજગતિ જનયામાસ કીર્તિ-દ્રુમં તે
શેષો મૂલં પ્રકાણ્ડં હિમ-ગિરિર્ ઉદધિર્ દુગ્ધ-પૂરાલવાલં જ્યોત્સ્ના શાખા-પ્રતાનઃ કુસુમમ્ ઉડુ-ચયો યસ્ય ચન્દ્રઃ ફલં ચ ॥

અદ્ય સ્વર્ગ-વધૂ-ગણે ગુણમય ત્વત્-કીર્તિમ્ ઇન્દૂજ્જ્વલામ્ ઉચ્ચૈર્ ગાયતિ નિષ્કલઙ્કિમ-દશામ્ આદાસ્યતે ચન્દ્રમાઃ
ગીતા-કર્ણન-મોદ-મુક્ત-યવસ-ગ્રાસાભિલાષો વદ સ્વામિન્ન્ અઙ્ક-મૃગઃ કિયન્તિ હિ દિનાન્ય્ એતસ્ય વર્તિષ્યતે ॥

અભયમ્ અભયં દેવ બ્રૂમસ્ તવાસિલતાવધૂઃ કુવલયદલશ્યામા શત્રોર્ ઉરઃસ્થલશાયિની
સમયસુલભાં કીર્તિં ભવ્યામ્ અસૂત સુતામ્ અસાવ્ અપિ રમયિતું રાગાન્ધેવ ભ્રમત્ય્ અખિલં જગત્ ॥

દ્યામ્ આવૃણોતિ ધરણી-તલમ્ આતનોતિ પાતાલ-મૂલ-તિમિરાણિ તિરસ્કરોતિ
હારાવલી-હરિણ-લક્ષ્મ-હરાટ્ટ-હાસ હેરમ્બ-દન્ત-હરિ-શઙ્ખ-નિભં યશસ્ તે ॥

દેવ ત્વદ્-યશસિ પ્રસર્પતિ શનૈર્ લક્ષ્મી-સુધોચ્ચૈઃ-શ્રવશ્ ચન્દ્રૈરાવત-કૌસ્તુભાઃ સ્થિતિમ્ ઇવામન્યન્ત દુગ્ધોદધૌ
કિં ત્વ્ એકઃ પરમ્ અસ્તિ દૂષણ-કણો યન્ નોપયાતિ ભ્રમાત્ કૃષ્ણં શ્રીઃ શિતિ-કણ્ઠમ્ અદ્રિ-તનયા નીલામ્બરં રેવતી ॥

ઐરાવણન્તિ કરિણઃ ફણિનો ઽપ્ય્ અશેષાઃ શેષન્તિ હન્ત વિહગા અપિ હંસિતારઃ
નીલોત્પલાનિ કુમુદન્તિ ચ સર્વ-શૈલાઃ કૈલાસિતું વ્યવસિતા ભવતો યશોભિઃ ॥

રામઃ સૈન્ય-સમન્વિતઃ કૃત-શિલા-સેતુર્ યદ્ અમ્ભોનિધેઃ પારં લઙ્ઘિતવાન્ પુરા તદ્ અધુના નાશ્ચર્યમ્ ઉત્પાદયેત્
એકાકિન્ય્ અપિ સેતુ-બન્ધ-રહિતાન્ સપ્તાપિ વારાં નિધીન્ હેલાભિસ્ તવ દેવ કીર્તિ-વનિતા યસ્માત્ સમુલ્લઙ્ઘતિ ॥

ન તચ્ ચિત્રં યત્ તે વિતત-કરવાલોગ્ર-રસનો મહી-ભારં વોઢું ભુજ-ભુજગ-રાજઃ પ્રભવતિ
યદ્ ઉદ્ભૂતેનેદં નવ-વિસલતા-તન્તુ-શુચિના યશો-ન્રિમોકેણ સ્થગિતમ્ અવની-મણ્ડલમ્ અભૂત્ ॥

શ્રીખણ્ડ-પાણ્ડિમ-રુચઃ સ્ફુટ-પુણ્ડરીક ષણ્ડ-પ્રભા-પરિભવ-પ્રભવાસ્ તુદન્તિ
ત્વત્-કીર્તયો ગગન-દિગ્-વલયં તદ્-અન્તઃ પિણ્ડીભવન્-નિવિડ-મૂર્તિ-પરમ્પરાભિઃ ॥

અપનય મહા-મોહં રાજન્ન્ અનેન તવાસિના કથય કુહક-ક્રીડાશ્ચર્યં કથં ક્વ ચ શિક્ષિતમ્
યદ્ અરિ-રુધિરં પાયં પાયં કુસુમ્ભ-રસારુણં ઝગિતિ વમતિ ક્ષીરામ્ભોધિ-પ્રવાહસિતં યશઃ ॥

ત્વં કામ્બોજ વિરાજસે ભુવિ ભવત્-તાતો દિવિ ભ્રાજતે તત્-તાતસ્ તુ વિભૂષણઃ સ કિમ્ અપિ બ્રહ્મૌકસિ દ્યોતતે
યુષ્માભિસ્ ત્રિભિર્ એભિર્ અર્પિત-તનુસ્ ત્વત્-કીર્તિર્ ઉજ્જૃમ્ભિણી માણિક્ય-સ્તવક-ત્રય-પ્રણયિનીં હારસ્ય ધત્તે શ્રિયમ્ ॥

જનાનુરાગ-મિશ્રેણ યશસા તવ સર્પતા
દિગ્-વધૂનાં મુખે જાતમ્ અકસ્માદ્ અર્ધ-કુઙ્કુમમ્ ॥

ઇન્દોર્ લક્ષ્મ ત્રિપુર-જયિનઃ કણ્ઠ-મૂલં મુરારિર્ દિગ્-નાગાનાં મદ-જલમ્ અસીભાઞ્જિ ગણ્ડ-સ્થલાનિ
અદ્યાપ્ય્ ઉર્વી-વલય-તિલક શ્યામલિમ્નાવલિપ્તાન્ય્ આભાસન્તે વદ ધવલિતં કિં યશોભિસ્ ત્વદીયૈઃ ॥