સુભાષિતરત્નકોશ · અધ્યાય 28

કિં સ્વર્ભાનુર્ અસૌ વિલિમ્પતિ જગદ્ દેહપ્રભાવિસ્તરૈઃ તીવ્રાંશોઃ પતતઃ પતત્ય્ અથ કરાલમ્બાવકૃષ્ટં નભઃ
કિં સામ્ભોધિકુલાબલાં વસુમતીં સ્વસ્મિન્ વિધત્તે હરિઃ સંકલ્પાન્ ઇતિ માંસલં વિતનુતે કાદમ્બનીલં તમઃ ॥

નિષ્યન્દસ્ફુરિતાભિર્ ઓષધિરુચાં શૈલાઃ શિખાભક્તિભિઃ શબ્દૈઃ પ્રાણભૃતો ગૃહીતસુમનોવાસૈર્ મરુદ્ભિર્ દ્રુમાઃ
ધ્વાન્તે લિમ્પતિ મત્તકોકિલવધૂકણ્ઠાભિનીલે જગદ્ લક્ષ્યન્તે ભવનાનિ જાલવિવરોદ્ધાન્તૈઃ પ્રદીપાંશુભિઃ ॥

દ્રાક્પર્યસ્તગભસ્તિર્ અસ્તમયતે માણિક્યશોણો રવિઃ સાન્ધ્યં ધામ નભોઙ્ગણં કુલયતિ દ્વિત્રિસ્ફુરત્તારકમ્
શોચ્યન્તે વયસાં ગણૈર્ ઇત ઇતઃ પર્યન્તચૈત્યદ્રુમાઃ કિં ચાભ્યર્ણપરાક્રમેણ તમસા પ્રોર્ણૂયતે રોદસી ॥

ચક્ષુર્લગ્નમ્ ઇવાતિમાંસલમસીવર્ણાયતે યન્ નભઃ પાર્શ્વસ્થા ઇવ ભાન્તિ હન્ત કકુભો નિઃસન્ધિરુદ્ધાન્તરાઃ
વિન્યસ્તાત્મપદપ્રમાણકમ્ ઇદં ભૂમીતલં જ્ઞાયતે કિં ચાન્યત્ કરસંગમૈકગમકઃ સ્વાઙ્ગે ઽપિ સંપ્રત્યયઃ ॥

ઘનતમતિમિરઘુણોત્કરજગ્ધાનામ્ ઇવ પતન્તિ કાષ્ઠાનામ્ ।
છિદ્રૈર્ અમીભિર્ ઉડુભિઃ કિરણવ્યાજેન ચૂર્ણાનિ ॥

રહઃ-સંકેત-સ્થો ઘનતમ-તમઃ-પુઞ્જ-પિહિત વૃથોન્મેષં ચક્ષુર્ મુહુર્ ઉપદધાનઃ પથિ પથિ
સ-ડત્કારાદ્ અલ્પાદ્ અપિ નિભૃત-સંપ્રાપ્ત-રમણી ભ્રમ-ભ્રામ્યદ્-બાહુર્ દમ-દમિકયોત્તામ્યતિ યુવા ॥

હા કષ્ટં ક ઇહ ક્ષમઃ પ્રતિકૃતૌ કસ્યૈતદ્ આવેદ્યતાં ગ્રસ્તં હન્ત નિશાચરૈર્ ઇવ તમઃ-સ્તોભૈઃ સમસ્તં જગત્
કાલઃ સો ઽપિ કિમ્ અસ્તિ યત્ર ભગવાન્ ઉદ્ગમ્ય શીત-દ્યુતિર્ ધ્વાન્તૌઘાદ્ ભુવમ્ ઉદ્ધરિષ્યતિ હરિઃ પાતાલ-ગર્ભાદ્ ઇવ ॥

ઉત્સારિતો હસિત-દીધિતિભિઃ કપોલાદ્ એકાવલીભિર્ અવધૂત ઇવ સ્તનેભ્યઃ
અઙ્ગેષ્વ્ અલબ્ધ-પરિભોગ-સુખો ઽન્ધકારો ગૃહ્ણાતિ કેશ-રચનાસુ રુષેવ નારીઃ ॥

વ્યોમ્નસ્ તાપિચ્છ-ગુચ્છાવલિભિર્ ઇવ તમો-વલ્લરીભિર્ વ્રિયન્તે પર્યન્તાઃ પ્રાન્ત-વૃત્ત્યા પયસિ વસુમતી નૂતને મજ્જતીવ
વાત્યાસંવેગ-વિષ્વગ્-વિતત-વલયિત-સ્ફીત-ધૂમ્યાપ્રકાશં પ્રારમ્ભે ઽપિ ત્રિયામા તરુણયતિ નિજં નીલિમાનં વનેષુ ॥

અત્યુત્સાર્ય બહિર્-વિટઙ્ગ-વડભી-ગણ્ડ-સ્થલ-શ્યામિકાં ભિન્નાભિન્ન-ગવાક્ષ-જાલ-વિરલ-ચ્છિદ્રૈઃ પ્રદીપાંશવઃ
આરૂઢસ્ય ભરેણ યૌવનમ્ ઇવ ધ્વાન્તસ્ય નક્તં મુખે નિર્યાતાઃ કપિલાઃ કરાલ-વિરલ-શ્મશ્રૂ-પ્રરોહા ઇવ ॥

તનુ-લગ્ના ઇવ કકુભઃ ક્ષ્મા-વલયં ચરણ-ચાર-માત્રમ્ ઇવ ।
વિયદ્ ઇવ ચાલિક-દઘ્નં મુષ્ટિ-ગ્રાહ્યં તમઃ કુરુતે ॥

ઉત્તંસઃ કેકિ-પિચ્છૈર્ મરકત-વલય-શ્યામલે દોઃ-પ્રકાણ્ડે હારઃ સારેન્દ્ર-નીલૈર્ મૃગમદ-રચિતો વક્ત્ર-પત્ર-પ્રપઞ્ચઃ
નીલાબ્જૈઃ શેખર-શ્રી-રસિત-વસનતા ચેત્ય્ અભીકાભિસારે સંપ્રત્ય્ એણેક્ષણાનાં તિમિર-ભર-સખી વર્તતે વેશ-લીલા ॥