સુભાષિતરત્નકોશ · અધ્યાય 25

નિઃશેષ-ચ્યુત-ચન્દનઃ સ્તન-તટો નિર્યાત-રાગો ઽધરો નેત્રે દૂરમ્ અનઞ્જને જલ-લવ-પ્રસ્યન્દિની તે તનુઃ
આશા-ચ્છેદિનિ દૂતિ બાન્ધવ-જનસ્યાજ્ઞાત-પીડાગમે વાપીં સ્નાતુમ્ ઇતો ગતાસિ ન પુનસ્ તસ્યાધમસ્યાન્તિકમ્ ॥

કિં ત્વં નિગૂહસે દૂતિ સ્તનૌ વક્ત્રં ચ પાણિના
સવ્રણા એવ શોભન્તે શૂરાધર-પયોધરાઃ ॥

સાધુ દૂતિ પુનઃ સાધુ કર્તવ્યં કિમ્ અતઃ પરમ્
યન્ મદ્-અર્થે વિરુગ્ણાસિ દન્તૈર્ અપિ નખૈર્ અપિ ॥

વિહારઃ કણ્ઠ-દેશસ્ તે દૂતિ પ્રવ્રજિતાસિ કિમ્
અધરો વીત-રાગસ્ તે કષાયે તવ લોચને ॥

દૂતિ કિં તેન પાપેન શાસ્ત્રાતિક્રમ-કારિણા
પઞ્ચ પઞ્ચનખા ભક્ષ્યાઃ ષષ્ઠી ત્વં યેન ખાદિતા ॥

નાયાતઃ સામદાનાભ્યામ્ ઇતિ ભેદે ઽપિ દર્શિતે
સાધુ યદ્ દુર્વિનીતસ્ય ત્વયા દણ્ડો નિપાતિતઃ ॥

અનેન વીત-રાગેણ બુદ્ધેનેવાધરેણ તે
દૂતિ વિર્વ્યાજમ્ આખ્યાતા સર્વ-વસ્તુષુ શૂન્યતા ॥

પાર્શ્વાન્ભ્યાં સ-પ્રહારાભ્યામ્ અધરે વ્રજ-ખણ્ડિતે
દૂતિ સંગ્રામ-યોગ્યાસિ ન યોગ્યા દૂત-કર્મણિ ॥

ત્વયા દૂતિ કૃતં કર્મ યત્ તદ્ અન્યેન દુષ્કરમ્
શરણાગત-વિધ્વંસી છિદ્રાન્વેષી નિપાતિતઃ ॥

ક્ષામા તનુર્ ગતિઃ ખિન્ના નેત્રે વ્યાલોલ-તારકે
વાગ્ અસ્પૃષ્ટા શ્લથં વાસો દૂતિ ત્વં જ્વરિતાસિ કિમ્ ॥

રજન્યામ્ અન્યસ્યાં સુરત-પરિવર્તાદ્ અનુચિતં મદીયં યદ્ વાસઃ કથમ્ અપિ હૃતં તેન સુહૃદા
ત્વયા પ્રીત્યાનીતં સ્વ-નિવસન-દાનાત્ પુનર્ ઇદં કુતસ્ ત્વાદૃગ્ દૂતિ સ્ખલિત-શમનોપાય-નિપુણા ॥

નાયાતો યદિ તાદૃશં સ શપથં કૃત્વાપિ દૂતિ પ્રિયસ્ તત્ કિં કોપનયા ત્વયા સ્વ-દશનૈર્ અગ્રાધરઃ ખણ્ડિતઃ
સ્વેદામ્ભઃ-કણ-દાયિ વેપનમ્ ઇદં ત્યક્ત્વા ભજ સ્વસ્થતાં કો લોકસ્ય સખિ સ્વભાવ-કુટિલસ્યાન્તર્ગતં જ્ઞાસ્યતિ ॥

રોમાઞ્ચં વહસિ શ્વસિષ્ય્ અવિરતં ધ્યાનં કિમ્ અપ્ય્ આશ્રિતા દૃષ્ટિસ્ તે ભ્રમતિ પ્રકમ્પ-ચપલે વ્યક્તં ચ તે શીત્કૃતમ્
તં લબ્ધ્વા ખલુ બન્ધકીવ સુરત-વ્યાપાર-દક્ષં જનં કિં દૂતિ જ્વરિતાસિ પાપમ્ અથવા સ્પૃષ્ટ્વા ભવન્ત્ય્ આપદઃ ॥

શ્વાસઃ કિં ત્વરિતા ગતિઃ પુલકિતા કસ્માત્ પ્રસાદ્યાગતા વેણી ભ્રશ્યતિ પાદયોર્ નિપતનાત્ ક્ષામા કિમ્ ઇત્ય્ ઉક્તિભિઃ
સ્વેદાર્દ્રં મુખમ્ આતપેન ગલિતા નીવી ગમાદ્ આગમાદ્ દૂતિ મ્લાન-સરોરુહ-દ્યુતિ-મુષઃ સ્વૌષ્ઠસ્ય કિં વક્ષ્યસિ ॥

અધરેણોન્નતિ-ભાજા ભુજઙ્ગ-પરિપીડિતેન તે દૂતિ ।
સંક્ષોભિતં મનો મે જલનિધિર્ ઇવ મન્દ-રાગેણ ॥

સદ્-ભાવોપગતા સમ-પ્રણયિની દારાઃ પરસ્યેતિ વા દૂતે રાગ-પરાભવઃ ક્રિયત ઇત્ય્ એતન્ ન મીમાંસિતમ્
યેનામ્ભોરુહ-સંનિભસ્ય વદનસ્યાપાણ્ડુતા તે કૃતા દૂતિ ભ્રષ્ટ-ગુણસ્ય તસ્ય નિલયં સ્વપ્ને ઽપિ મા ગાઃ પુનઃ ॥

સ્વ-કાર્ય-બુદ્ધ્યૈવ સદા મદ્-અર્થે દૂતિ પ્રવૃત્તિં પ્રતિપાલયન્ત્યા
ત્વયા ફલેનૈવ વિભાવિતો ઽયં મયા સહાભિન્ન-શરીર-વાદઃ ॥