સુભાષિતરત્નકોશ · અધ્યાય 21

માનોન્નતેત્ય્ અસહનેત્ય્ અતિપણ્ડિતેતિ મય્ય્ એવ ધિક્-કૃતિર્ અનેક-મુખી સખીનામ્
આકાર-માત્ર-મસૃણેન વિચેષ્ટિતેન ધૂર્તસ્ય તસ્ય હિ ગુણાન્ ઉપવર્ણયન્તિ ॥

વલતુ તરલા દૃષ્ટા દૃષ્ટિઃ ખલા સખિ મેખલા સ્ખલતુ કુચયોર્ ઉત્કમ્પાન્ મે વિદીર્યન્તુ કઞ્ચુકમ્
તદ્ અપિ ન મયા સંભાષ્યો ઽસૌ પુનર્ દયિતઃ શઠઃ સ્ફુટતિ હૃદયં મૌનેનાન્તર્ ન મે યદિ તત્-ક્ષણાત્ ॥

તદ્ એવાજિહ્માક્ષં મુખમ્ અવિષદાસ્ તા ગિર ઇમાઃ સ એવાઙ્ગાક્ષેપો મયિ સરસમ્ આશ્લિષ્યતિ તનુમ્
યદ્ ઉક્તં પ્રત્યુક્તં તદ્ અપટુ શિરઃ કમ્પન-પરં પ્રિયા માનેનાહો પુનર્ અપિ કૃતા મે નવ-વધૂઃ ॥

યદિ વિનિહિતા શૂન્યા દૃષ્ટિઃ કિમ્ ઉ સ્થિર-કૌતુકા યદિ વિરચિતો મૌને યત્નઃ કિમ્ ઉ સ્ફુરિતો ઽધરઃ
યદિ નિયમિતં ધ્યાને ચક્ષુઃ કથં પુલકોદ્ગમઃ કૃતમ્ અભિનયૈર્ દૃષ્ટો માનઃ પ્રસીદ કિમ્ ઉચ્યતામ્ ॥

એકત્રાસન-સંસ્થિતિઃ પરિહતા પ્રતુદ્ગમાદ્ દૂરતસ્ તામ્બૂલાનયન-ચ્છલેન રભસાશેલ્ષો ઽપિ સંવિઘ્નિતઃ
આલાપો ઽપિ ન મિશ્રિતઃ પરિજનં વ્યાપારયન્ત્ય્ આન્તિકે કાન્તં પ્રત્યુપચારતશ્ ચતુરયા કોપઃ કૃતાર્થીકૃતઃ ॥

તદ્-વક્ત્રાભિમુખં મુખં વિનમિતં દૃષ્ટિઃ કૃતા ચાન્યતસ્ તસ્યાલાપ-કુતૂહલાકુલતરે શ્રોત્રે નિરુદ્ધે મયા
હસ્તાભ્યામ્ અપિ વારિતઃ સપુલકઃ સ્વેદોદ્ગમો ગણ્ડયોઃ સખ્યઃ કિં કરવાણિ યાન્તિ સહસા યત્ કઞ્ચુકે સન્ધયઃ ॥

દૂરાદ્ ઉત્સુકમ્ આગતે વિવલિતં સંભાષિણિ સ્ફારિતં સંશ્લિષ્યત્ય્ અરુણં ગૃહીત-વસને કિંચિન્ નત-ભ્રૂ-લતમ્
માનિન્યાશ્ ચરણાનતિ-વ્યતિકરે બાષ્પામ્બુ-પૂર્ણેક્ષણં ચક્ષુર્ જાતમ્ અહો પ્રપઞ્ચ-ચતુરં જાતાગસિ પ્રેયસિ ॥

વચો-વૃતિર્ મા ભૂદ્ વલતુ ચ ન વા વક્ત્રમ્ અભિતો ન નામ સ્યાદ્ બાષ્પાગમમ્ અવિષદં લોચન-યુગમ્
સમાશ્વાસસ્ તેન પ્રણત-શિરસઃ પત્યુર્ અભવત્ પ્રિયા પ્રૌઢ-ક્રોધાપ્ય્ અપહૃતવતી યન્ ન ચરણૌ ॥

કિં પાદાન્તે લુઠસિ વિમનાઃ સ્વામિનો હિ સ્વતન્ત્રાઃ કઞ્ચિત્ કાલં ક્વચિદ્ અભિરતસ્ તત્ર કસ્ તે ઽપરાધઃ
આગસ્કારિણ્ય્ અહમ્ ઇહ યયા જીવિતં તદ્-વિયોગે ભર્તૃ-પ્રાણાઃ સ્ત્રિય ઇતિ નનુ ત્વં મમૈવાનુનેયઃ ॥

યદ્ ગમ્યં ગુરુ-ગૌરવસ્ય સુહૃદો યસ્મિન્ લભન્તે ઽન્તરં યદ્-દાક્ષિણ્ય-રસાદ્ ભિયા ચ સહસા નર્મોપચારાણ્ય્ અપિ
યલ્ લજ્જા નિરુણદ્ધિ યત્ર શપથૈર્ ઉત્પાદ્યતે પ્રત્યયઃ તત્ કિં પ્રેમ સ ઉચ્યતે પરિચયસ્ તત્રાપિ કોપેન કિમ્ ॥

ભ્રૂ-ભેદો રચિતઃ ચિરં નયનયોર્ અભ્યસ્તમ્ આમીલનં રોદ્ધું શિક્ષિતમ્ આદરેણ હસિતં મૌને ઽભિયોગઃ કૃતઃ
ધૈર્યં કર્તુમ્ અપિ સ્થિરીકૃતમ્ ઇદં ચેતઃ કથંચિન્ મયા બદ્ધો માન-પરિગ્રહે પરિકરઃ સિદ્ધિસ્ તુ દૈવ-સ્થિતા ॥

તથાભૂદ્ અસ્માકં પ્રથમમ્ અવિભિન્ના તનુર્ ઇયં તતો નુ ત્વં પ્રેયાન્ અહમ્ અપિ હતાશા પ્રિયતમા
ઇદાનીં નાથસ્ ત્વં વયમ્ અપિ કલત્રં કિમ્ અપરં મયાપ્તં પ્રાણાનાં કુલિશ-કઠિનાનાં ફલમ્ ઇદમ્ ॥

યદા ત્વં ચન્દ્રો ઽભૂર્ અવિકલ-કલા-પેશલ-વપુસ્ તદાહં જાતા દ્રાક્ શશધર-મણીનાં પ્રતિકૃતિઃ
ઇદાનીમ્ અર્કસ્ ત્વં ખર-રુચિ સમુત્સારિત-રસઃ કિરન્તી કોપાગ્નીન્ અહમ્ અપિ રવિ-ગ્રાવ-ઘટિતા ॥

કોપો યત્ર ભ્રૂ-કુટિ-રચના નિગ્રહો યત્ર મૌનં યત્રાન્યોન્ય-સ્મિતમ્ અનુનયો યત્ર દૃષ્ટિઃ પ્રસાદઃ
તસ્ય પ્રેમ્ણસ્ તદ્ ઇદમ્ અધુના વૈષમં પશ્ય જાતં ત્વં પાદાન્તે લુઠસિ નહિ મે મન્યુ-મોક્ષઃ ખલાયાઃ ॥

શઠાન્યસ્યાઃ કાઞ્ચી-મણિ-રણિતમ્ આકર્ણ્ય સહસા સમાશ્લિષ્યન્ન્ એવ પ્રશિથિલ-ભુજ-ગ્રન્થિર્ અભવઃ
તદ્ એતત્ ક્વાચક્ષે ઘૃત-મધુ-મય ત્વન્-મૃદુ-વચો વિષેણાઘૂર્ણન્તી કિમ્ અપિ ન સખીયં ગણયતિ ॥

મુગ્ધાસિ નાયમ્ અપરાધ્યતિ મૈવમ્ આલિ કેયં રુષા પરુષિતા લિખિતાપ્ય્ અનેન
કેલિ-સ્ખલદ્-વસનમ્ ઉત્પુલકાઙ્ગ-ભઙ્ગમ્ ઉત્તુઙ્ગ-પીન-કુચમ્ આલિખિતા ત્વમ્ એવ ॥

પાણૌ શોણતલે તનૂદરિ દર-ક્ષામા કપોલ-સ્થલી વિન્યસ્તાઞ્જન-દિગ્ધ-લોચન-જલૈઃ કિં મ્લાનિમાનીયતે
મુગ્ધે ચુમ્બતુ નામ ચઞ્ચલતયા ભૃઙ્ગઃ ક્વચિત્ કન્દલીમ્ ઉન્મીલન્-નવ-માલતી-પરિમલઃ કિં તેન વિસ્મર્યતે ॥

કોપઃ સખિ પ્રિયતમે નનુ વઞ્ચનૈવ તન્ મુઞ્ચ માનિનિ રુષં ક્રિયતાં પ્રસાદઃ
પ્રાણેશ્વરશ્ ચરણયોઃ પતિતસ્ તવાયં સંભાષ્યતાં વિકસતા નયનોત્પલેન ॥

બાલે નાથ વિમુઞ્ચ માનિનિ રુષં રોષાન્ મયા કિં કૃતં ખેદો ઽસ્માસુ ન મે ઽપરાધ્યતિ ભવાન્ સર્વે ઽપરાધા મયિ
તત્ કિં રોદિષિ ગદ્ગદેન વચસા કસ્યાગ્રતો રુદ્યતે નન્વ્ એતન્ મમ કા તવાસ્મિ દયિતા નાસ્મીત્ય્ અતો રુદ્યતે ॥

ગત-પ્રાયા રાત્રિઃ કૃશ-તનુ શશી શીર્યત ઇવ પ્રદીપો ઽય નિદ્રા-વશમ્ ઉપગતો ઘૂર્ણત ઇવ
પ્રણામાન્તો માનસ્ ત્યજસિ ન તથાપિ ક્રુધમ્ અહો કુચ-પ્રત્યાસત્ત્યા હૃદયમ્ અપિ તે ચણ્ડિ કઠિનમ્ ॥

ગતો દૂરં ચન્દ્રો જઠર-લવલી-પાણ્ડર-વપુર્ દિશઃ કિંચિત્ કિંચિત્ તરણિ-કિરણૈર્ લોહિત-રુચઃ
ઇદં નિદ્રા-ચ્છેદે રસતિ સરસં સાર-સકુલં ચકોરાક્ષિ ક્ષિપ્રં જહિહિ જહિહિ પ્રેમ-લડિતમ્ ॥

મયા તાવદ્-ગોત્ર-સ્ખલિત-હતકોપાન્તરિતયા ન રુદ્ધો નિર્ગચ્છન્ન્ અયમ્ ઇતિ વિલક્ષઃ પ્રિયતમઃ
અયં ત્વાકૂતજ્ઞઃ પરિણતિ-પરામર્શ-કુશલઃ સખી લીકો ઽપ્ય્ આસીલ્ લિખિત ઇવ ચિત્રેણ કિમ્ ઇદમ્ ॥

ભવતુ વિદિતં છદ્માલાપૈર્ અલં પ્રિય ગમ્યતાં તનુર્ અપિ ન તે દોષો ઽસ્માકં વિધિસ્ તુ પરાઙ્મુખઃ
તવ યથા તથાભૂતં પ્રેમ પ્રપન્નમ્ ઇમાં દશાં પ્રકૃતિ-ચપલે કા નઃ પીડા ગતે હત-જીવિતે ॥

અસદ્-વૃત્તો નાયં ન ચ સખિ ગુણૈર્ એષ રહિતઃ પ્રિયો મુક્તાહારસ્ તવ ચરણ-મૂલે નિપતિતઃ
ગૃહાણૈનં મુગ્ધે વ્રજતુ તવ કણ્ઠ-પ્રણયિતામ્ ઉપાયો નાસ્ત્ય્ અન્યો હૃદય-પરિતાપોપશમને ॥

અનાલોચ્ય પ્રેમ્ણઃ પરિણતિમ્ અનાદૃત્ય સુહૃદસ્ ત્વયાકાણ્ડે માનઃ કિમ્ ઇતિ સરલે પ્રેયસિ કૃતઃ
સમાકૃષ્ટા હ્ય્ એતે વિરહ-દહનોદ્ભાસુર-શિખાઃ સ્વ-હસ્તેનાઞ્ગારાસ્ તદ્ અલમ્ અધુનારણ્ય-રુદિતૈઃ ॥

મા રોદીઃ સખિ નશ્યદ્-અન્ધતમસં પશ્યામ્બરં જ્યોત્સ્નયા શીતાંશુઃ સુધયા વિલિમ્પતિ સખા રાજ્ઞો મનોજન્મનઃ
કઃ કોપાવસરઃ પ્રસીદ રહસિ સ્વેદામ્ભસં બિન્દવો લુમ્પન્તુ સ્તન-પત્ર-ભગ્ગમ્ અકરીઃ સૌધા-ગુરુ-શ્યામલાઃ ॥

મા રોદીઃ જર-પલ્લવ-પ્રણયિનીં કૃત્વા કપોલ-સ્થલીં મા ભઙ્ગીઃ પરિખેદ-સાક્ષિભિર્ ઇવ શ્વાસૈર્ મુખેન્દોઃ શ્રિયમ્
મુગ્ધે દગ્ધ-ગિરઃ સ્ખલન્તિ શતશઃ કિમ્ કુપ્યસિ પ્રેયસિ પ્રાણાસ્ તન્વિ મમાસિ નોચિતમ્ ઇદં તદ્ વ્યર્થમ્ ઉત્તામ્યસિ ॥

યદ્ એતન્ નેત્રામ્ભઃ પતદ્ અપિ સમાસાદ્ય તરુણી કપોલ-વ્યાસઙ્ગં કુચ-કલશમ્ અસ્યાઃ કલયતિ
તતઃ શ્રોણી-બિમ્બં વ્યવસિત-વિલાસં તદ્ ઉચિતં સ્વભાવ-સ્વચ્છાનાં વિપદ્ અપિ સુખં નાન્તરયતિ ॥

પક્ષ્માન્તઃ સ્ખલિતાઃ કપોલ-ફલકે લોલં લુઠન્તઃ ક્ષણં ધારાલાસ્ તરલોચ્છલત્-તનુ-કણાઃ પીન-સ્તનાસ્ફાલનાત્
કસ્માદ્ બ્રૂહિ તવાદ્ય કણ્ઠ-વિગલન્-મુક્તાવલી-વિભ્રમં બિભ્રાણા નિપતન્તિ બાષ્પ-પયસાં પ્રસ્યન્દિનો બિન્દવઃ ॥

કપોલે પત્રાલી કરતલ-નિરોધેન મૃદિતા નિપીતો નિઃશ્વાસૈર્ અયમ્ અમૃત-હૃદ્યો ઽધર-રસઃ
મુહુઃ કણ્ઠે લગ્નસ્ તરલયતિ બાષ્પઃ સ્તન-તટં પ્રિયો મન્યુર્ જાતસ્ તવ નિરનુરોધે ન તુ વયમ્ ॥

ધિક્ ધિક્ ત્વામ્ અયિ કેન દુર્મુખિ કૃતં કિં કિં ન કાય-વ્રતં દ્વિત્રાણ્ય્ અત્ર દિનાનિ કો ન કુપિતઃ કો નાભવન્ માનુષઃ
સ્મઃ કેચિન્ ન વયં યદ્ એકમ્ અપરસ્યાપ્ય્ ઉક્તમ્ આકર્ણ્યતાં અત્યુન્માથિનિ ચન્દને ઽપિ નિયતં નામાગ્નિર્ ઉત્તિષ્ઠતિ ॥

સ્ફુટતુ હૃદયં કામં કામં કરતુ તનું તનું ન સખિ ચટુલ-પ્રેમ્ણા કાર્યં પુનર્ દયિતેન મે
ઇતિ સરભસં માનાટોપાદ્ ઉદીર્ય વચસ્ તયા રમણ-પદવી સારઙ્ગાક્ષ્યા સ-શઙ્કિતમ્ ઈક્ષિતા ॥

એકસ્મિન્ શયને પરાઙ્-મુખતયા વીતોત્તરં તામ્યતોર્ અન્યોન્યસ્ય હૃદિ સ્થિતે ઽપ્ય્ અનુનયે સંરક્ષતોર્ ગૌરવમ્
દમ્પત્યોઃ શનકૈર્ અપાઙ્ગ-વલનાન્ મિશ્રી-ભવચ્-ચક્ષુષોર્ ભગ્નો માનકલિઃ સહાસ-રભસં વ્યાસક્ત-કણ્ઠ-ગ્રહમ્ ॥

કન્દર્પ-કન્દલિ સલીક-દૃશા લુનીહિ કોપાઙ્કુરં ચરણયોઃ શરણાતિથિઃ સ્યામ્
પશ્ય પ્રસીદ ચરમાચલ-ચૂલ-ચુમ્બિ બિમ્બં વિધોર્ લવલ-પાણ્ડુ-રસસ્ તમ્ એતિ ॥

અહો દિવ્યં ચક્ષુર્ વહસિ તવ સાપિ પ્રણયિની પરાક્ષ્ણામ્ અગ્રાહ્યં યુવતિષુ વપુઃ સંક્રમયતિ
સમાનાભિજ્ઞાનં કથમ્ ઇતરથા પશ્યતિ પુરો ભવાન્ એકસ્ તસ્યાઃ પ્રતિકૃતિ-મયીર્ એવ રમણીઃ ॥

પ્રિયે મૌનં મુઞ્ચ શ્રુતિર્ અમૃત-ધારાં પિબતુ મે દૃશાવ્ ઉન્મીલ્યેતાં ભવતુ જગદ્ ઇન્દીવર-મયમ્
પ્રસીદ પ્રેમાપિ પ્રશમયતુ નિઃશેષમ્ અધૃતીર્ અભૂમિઃ કોપાનાં નનુ નિરપરાધઃ પરિજનઃ ॥

કોપસ્ ત્વયા યદિ કૃતો મયિ પઙ્કજાક્ષિ સો ઽસ્તુ પ્રિયસ્ તવ કિમ્ અસ્તિ વિધેયમ્ અન્યત્
આશ્લેષમ્ અર્પય મદ્-અર્પિત-પૂર્વમ્ ઉચ્ચૈર્ ઉચ્ચૈઃ સમર્પય મદ્-અર્પિત-ચુમ્બનં ચ ॥

સખિ કલિતઃ સ્ખલિતો ઽયં હેયો નૈવ પ્રણામ-માત્રેણ ।
ચિરમ્ અનુભવતુ ભવત્યા બાહુ-લતા-બન્ધનં ધૂર્તઃ ॥

જાતે કેલિ-કલૌ કૃતે કમિતરિ વ્યર્થાનુનીતૌ ચિરાન્દ્ માને મ્લાયતિ મન્મથે વિકસતિ ક્ષીણે ક્ષપાનેહસિ
માયા-સ્વાપમ્ ઉપેત્ય તન્-નિપુણયા નિદ્રાન્ધ્યમ્ આચેષ્ટિતં માન-મ્લાનિર્ અભૂન્ ન યેન ચ ન ચાપ્ય્ આસીદ્ રહઃક્-હણ્ડનમ્ ॥

કથંચિન્ નૈદાઘે દિવસ ઇવ કોપે વિગલિતે પ્રસત્તૌ પ્રાપ્તાયાં તદ્-અનુ ચ નિશાયામ્ ઇવ શનૈઃ
સ્મિત-જ્યોત્સ્નારમ્ભ-ક્ષપિત-વિરહ-ધ્વાન્ત-નિવહોઅઃ મુખેન્દુર્ માનિન્યાઃ સ્ફુરતિ કૃત-પુણ્યસ્ય સુરતે ॥

માન-વ્યાધિ-નિપીડિતાહમ્ અધુના શક્નોમિ તસ્યાન્તિકં નો ગન્તું ન સખી-જનો ઽસ્તિ ચતુરો યો માં બલાન્ નેષ્યતિ
માની સો ઽપિ જનો ન લાઘવ-ભયાદ્ અભ્યેતિ માતઃ સ્વયં કાલો યાતિ ચલં ચ જીવિતમ્ ઇતિ ક્ષુણ્ણં મનશ્ ચિન્તયા ॥

યાવન્ નો સખિ ગોચરં નયનયોર્ આયાતિ તાવદ્ દ્રુતં ગત્વા બ્રૂહિ યથાદ્ય તે દયિતયા માનઃ સમાલમ્બિતઃ
દૃષ્ટે ધૂર્ત-વિચેષ્ટિતે તુ દયિતે તસ્મિન્ અવશ્યં મમ સ્વેદામ્ભઃ-પ્રતિરોધિ-નિર્ભરતર-સ્મેરં મુખં જાયતે ॥

દૃષ્ટા મુષ્ટિભિર્ આહતા હૃદિ નખૈર્ આચોટિતા પાર્શ્વયોર્ આકૃષ્ટા કબરીષુ ગાઢમ્ અધરે શીત્કુર્વતી ખણ્ડિતા
ત્વત્-કૃત્યં ત્વદ્-અગોચરે ઽપિ હિ કૃતં સર્વં મયૈવાધુના મામ્ આજ્ઞાપય કિં કરોમિ સરલે ભૂયઃ સપત્ન્યાસ્ તવ ॥

સુતનુ જહિહિ કોપં પશ્ય પાદાનતં માં ન ખલુ તવ કદાચિત્ કોપ એવં વિધો ઽભૂત્
ઇતિ નિગદતિ નાથે તિર્યગ્-આમીલિતાક્ષ્યા નયન-જલમ્ અનલ્પં મુક્તમ્ ઉક્તં ન કિંચિત્ ॥

ચેતસ્ય્ અઙ્કુરિતં વિસારિણિ દૃશોર્ દ્વન્દ્વે દ્વિપત્રાયિતં પ્રાયં પલ્લવિતં વચસ્ય્ ઉપચિતં પ્રૌઢં કપોલ-સ્થલે
તત્-તત્-કોપ-વિચેષ્ટિતે કુસુમિતં પાદાનતે તુ પ્રિયે માનિન્યાં ફલિતં તુ માન-તરુણા પર્યન્ત-બન્ધ્યાયિતમ્ ॥

કિયન્-માત્રં ગોત્ર-સ્ખલનમ્ અપરાદ્ધં ચરણયોશ્ ચિરં લોઠત્ય્ એષ ગ્રહવતિ ન માનાદ્ વિરમસિ
રુષં મુઞ્ચામુઞ્ચ પ્રિયમ્ અનુગૃહાનાયતિહિતં શૃણુ ત્વં યદ્ બ્રૂમઃ પ્રિય-સખિ ન માને કુરુ મતિમ્ ॥

દૈવાદ્ અયં યદિ જનો વિદિતો ઽપરાધી દાસોચિતૈઃ પરિભવૈર્ અયમ્ એવ શાસ્યઃ
એષા કપોલ-ફલકે ઽગરુ-પત્ર-વલ્લી કિં પીડ્યતે સુતનુ બાષ્પ-જલ-પ્રણાલૈઃ ॥

કૃત્વાગઃ સ ચ નાગતો ઽપિ કિમ્ અપિ વ્યક્તં મનો મન્યતે તત્ ક્વાસે કમ્ ઉપૈમિ જઙ્ગમ-વને કો મામ્ ઇહાશ્વાસયેત્
ઇત્ય્ ઉક્ત્વાશ્રુ-ગલન્-મુખી વિટ-સખી ધ્વસ્તા વિશન્તી ગૃહં ધન્યેનાધિમ્ ઉપાશ્રુણોર્ અસિ કૃતાત્યન્તં પ્રિયા રોદિતા ॥

કપોલં પક્ષ્મભ્યઃ કલયતિ કપોલાન્ કુચ-તટં કુચાન્ મધ્યં મધ્યાન્ નવ-મુદિત-નાભી-સરસિજમ્
ન જાનીમઃ કિં નુ ક્વ નુ કિયદ્ અનેન વ્યવસિતં યદ્ અસ્યાઃ પ્રત્યઙ્ગં નયન-જલ-બિન્દુર્ વિહરતિ ॥

વિકિર નયને મન્દ-ચ્છાયં ભવત્વ્ અસિતોત્પલં વિતર દયિતે હાસ-જ્યોત્સ્નાં નિમીલતુ પઙ્કજમ્
વદ સુવદને લજ્જા-મૂકા ભવન્તુ શિખણ્ડિનઃ પરપરિભવો માન-સ્થાનૈર્ ન માનિનિ સહ્યતે ॥

અયં ધૂર્તો માયાવિનયમધુરાદ્ અસ્ય વચસઃ સખિ પ્રત્યેષિ ત્વં પ્રકૃતિ-સરલે પશ્યસિ ન કિમ્
કપોલે યલ્-લાક્ષા-બહલ-રસ-રાગ-પ્રણયિનીમ્ ઇમાં ધત્તે મુદ્રામ્ અનતિચિર-વૃત્તાન્ત-પિશુનામ્ ॥

અપ્રાપ્ત-કેલિ-સુખયોર્ અતિમાન-રુદ્ધ સંધાનયો રહસિ જાત-રુષોર્ અકસ્માત્
યૂનોર્ મિથો ઽભિલષતોઃ પ્રથમાનુનીતિં ભાવાઃ પ્રસાદ-પિશુનાઃ ક્ષપયન્તિ નિદ્રામ્ ॥

શ્રવસિ ન કૃતાસ્તે તાવન્તઃ સખી-વચન-ક્રમાશ્ ચરણ-પતિતોઙ્ગુષ્ઠાગ્રેણાપ્ય્ અયં ન હતો જનઃ
કઠિન-હૃદયે મિથ્યા-મૌન-વ્રત-વ્યસનાદ્ અયં પરિજન-પરિત્યાગોપાયો ન માન-પરિગ્રહઃ ॥

ન મન્દો વક્ત્રેન્દુઃ શ્રયતિ ન લલાટં કુટિલતા ન નેત્રાબ્જં રજ્યત્ય્ અનુષજતિ ન ભ્રૂર્ અપિ ભિદામ્
ઇદં તુ પ્રેયસ્યાઃ પ્રથયતિ રુષો ઽન્તર્વિકસિતાઃ શતે ઽપિ પ્રશ્નાનાં યદ્ અભિદુર-મુદ્રોધર-પુટઃ ॥

તત્ તદ્ વદત્ય્ અપિ યથાવસરં હસત્ય્ અપ્ય્ આલિઙ્ગને ઽપિ ન નિષધતિ ચુમ્બને ઽપિ
કિં તુ પ્રસાદન-ભયાદ્ અતિનિહ્નુતેન કોપેન કો ઽપિ નિહિતો ઽદ્ય રસાવતારઃ ॥

આશ્લેષેણ પયોધર-પ્રણિયિનીં પ્રત્યાદિશન્ત્યા દૃશં દૃષ્ટ્વા ચાધર-બદ્ધ-તૃષ્ણમ્ અધરં નિર્ભર્ત્સયન્ત્યા મુખમ્
ઊર્વોર્ ગાઢ-નિપીડનેન જઘને પાણિં ચ રુદ્ધ્વાનયા પત્યુઃ પ્રેમ ન ખણ્ડિતં નિપુણયા માનો ઽપિ નૈવોજ્ઝિતઃ ॥

દીર્ઘોચ્છ્વાસ-વિકમ્પિતાકુલ-શિખા યત્ર પ્રદીપાઃ કુલે દૃષ્ટિર્ યત્ર ચ દીર્ઘ-જાગર-ગુરુઃ કોપે મદીયે તવ
વિસ્રમ્ભૈક-રસ-પ્રસાદ-મધુરા યત્ર પ્રવૃત્તાઃ કથાસ્ તાન્ય્ અન્યાનિ દિનાનિ મુઞ્ચ ચરણૌ સૈવાહમ્ અન્યો ભવાન્ ॥

પરીરમ્ભારમ્ભઃ સ્પૃશતિ પરમ્ ઇચ્છાં ન તુ ભુજૌ ભજન્તે વિજ્ઞાનં ન તુ ગિરમ્ અનૂરોધ-વિધયઃ
મનસ્વિન્યાઃ સ્વૈરં પ્રસરતિ નિશા-સીમ-સમયે મનઃ પ્રત્યાવૃત્તં કમિતરિ કથંચિન્ ન તુ વપુઃ ॥

અદ્યોદ્યાન-ગૃહાઙ્ગણે સખિ મયા સ્વપ્નેન લાક્ષારુણઃ પ્રોત્ક્ષિપ્તો ઽયમ્ અશોક-દોહદ-વિધૌ પાદઃ ક્વણન્-નૂપુરઃ
તાવત્ કિં કથયામિ કેલિ-પટુના નિર્ગત્ય કુઞ્જોદરાદ્ અજ્ઞાતોપનતેન તેન સહસા મૂર્ધ્નૈવ સંભાવિતઃ ॥

સખિ સ સુભગો મન્દ-સ્નેહો મયીતિ ન મે વ્યથા વિધિ-પરિણતં યસ્માત્ સર્વો જનઃ સુખમ્ અશ્નુતે
મમ તુ મનસઃ સંતાપો ઽયં પ્રિયે વિમુખો ઽપિ યત્ કથમ્ અપિ હત-વ્રીડં ચેતો ન યાતિ વિરાગિતામ્ ॥

ભ્રૂ-ભઙ્ગે રચિતે ઽપિ દૃષ્ટિર્ અધિકં સોત્કણ્ઠમ્ ઉદ્વીક્ષતે કાર્કશ્યં ગમિતે ઽપિ ચેતસિ તનૂ-રોમાઞ્ચમ્ આલમ્બતે
રુદ્ધાયામ્ અપિ વાચિ સસ્મિતમ્ ઇદં દગ્ધાનનં જાયતે દૃષ્ટે નિર્વહણં ભવિષ્યતિ કથં માનસ્ય તસ્મિન્ જને ॥

પ્રેયાન્ સો ઽયમ્ અપાકૃતઃ સ-શપથં પાદાનતઃ કાન્તયા દ્વિત્રાણ્ય્ એવ પદાનિ વાસ-ભવનાદ્ યાવન્ ન યાત્ય્ આત્મના
તાવત્ પ્રત્યુત પાણિ-સંપુટ-લસન્-નીવી-નિબન્ધં ધૃતો ધાવિત્વ્ એવ કૃત-પ્રણામકમ્ અહો પ્રેમ્ણો વિચિત્રા ગતિઃ ॥

ગતે પ્રેમા-બન્ધે પ્રણય-બહુ-માને વિગલિતે નિવૃત્તે સદ્-ભાવે જન ઇવ જને ગચ્છતિ પુરઃ
તદ્ ઉત્પ્રેક્ષ્યોત્પ્રેક્ષ્ય પ્રિયસખિ ગતાંસ્ તાંશ્ ચ દિવસાન્ ન જાને કો હેતુર્ દલતિ શતધા યન્ ન હૃદયમ્ ॥

સુતનુ નિતમ્બસ્ તવ પૃથુર્ અક્ષ્ણોર્ અપિ નિયતમ્ અર્જુનો મહિમા ।
મધ્યઃ સવલિર્ ઇદાનિં માન્ધાતા કુચ-તટઃ ક્રિયતામ્ ॥

દૃષ્ટે લોચનવન્-મનાઙ્-મુકુલિતં પાર્શ્વ-સ્થિતે વક્ત્રવન્ ન્યગ્-ભૂતં બહિર્ આસ્થિતં પુલકવત્ સંસ્પર્શમ્ આતન્વતિ
નીવી-બન્ધવદાગતં શિથિલતાં સંભાષમાણે તતો માનેનાપસૃતં હ્રિયેવ સુદૃશઃ પાદ-સ્પૃશિ પ્રેયસિ ॥