સુભાષિતરત્નકોશ · અધ્યાય 17

દત્ત્વા વામ-કરં નિતમ્બ-ફલકે લીલાવલન્-મધ્યયા વ્યાવૃત્ત-સ્તનમ્ અઙ્ગ-ચુમ્બિ-ચિબુકં સ્થિત્વા તયા માં પ્રતિ
અન્તર્-વિસ્ફુરદ્-ઇન્દ્રનીલ-મણિમન્-મુક્તાવલીમ્-આંસલાઃ સ-પ્રેમ પ્રહિતાઃ સ્મર-જ્વર-મુચો દ્વિત્રાઃ કટાક્ષ-ચ્છટાઃ ॥

આકર્ણાન્ત-વિસર્પિણઃ કુવલય-ચ્છાયા-મુષશ્ ચક્ષુષઃ ક્ષેપા એવ તવાહરન્તિ હૃદયં કિં સંભ્રમેણામુના
મુગ્ધે કેવલમ્ એતદ્ આહિત-નખોત્ખાતાઙ્કમ્ ઉત્પાંશુલં બાહ્વોર્ મૂલમ્ અલીક-મુક્ત-કબરી-બન્ધ-ચ્છલાદ્ દર્શિતમ્ ॥

તરત્-તારં તાવત્ પ્રથમમ્ અથ ચિત્રાર્પિતમ્ ઇવ ક્રમાદ્ એવાપાઙ્ગે સહજમ્ ઇવ લીલા-મુકુલિતમ્
તતઃ કિંચિત્ ફુલ્લં તદ્ અનુ ઘન-બાષ્પામ્બુ-લહરી પરિક્ષામં ચક્ષુઃ પતતુ મયિ તસ્યા મૃગ-દૃશઃ ॥

લીલા-તાણ્ડવિત-ભ્રુ વિભ્રમ-વલદ્ વક્ત્રં કુરઙ્ગીદૃશા સાકૂતં ચ સકૌતુકં ચ સુચિરં ન્યસ્તાઃ કિલાસ્માન્ પ્રતિ
નીલાબ્જ-વ્યતિમિશ્ર-કેતક-દલ-દ્રાઘીયસીનાં સ્રજાં સોદર્યાઃ સુહૃદઃ સ્મરસ્ય સુધયા દિગ્ધાઃ કટાક્ષ-ચ્છટાઃ ॥

દૃષ્ટા દૃષ્ટિમ્ અધો દદાતિ કુરુતે નાલાપમ્ આભાષિતા શય્યાયાં પરિવૃત્ય તિષ્ઠતિ બલાદ્ આલિઙ્ગિતા વેપતે
નિર્યાન્તીષુ સખીષુ વાસ-ભવનાન્ નિર્ગન્તુમ્ એવેહતે જાતા વામતયૈવ મે ઽદ્ય સુતરાં પ્રીત્યૈ નવોઢા પ્રિયા ॥

તદ્-વ્રીડાભર-ભુગ્નમ્ આસ્ય-કમલં વિન્યસ્ય જાનૂપરિ પ્રોદ્યત્-પક્ષ્મ-નિરીક્ષિતં વિજયતે સ-પ્રેમ વામ-ભ્રુવઃ
હાસ્ય-શ્રી-લવ-લાઞ્છિતા ચ યદ્ અસાવ્ અસ્યાઃ કપોલ-સ્થલી લોલલ્-લોચન-ગોચરં વ્રજતિ સ સ્વર્ગાદ્ અપૂર્વો વિધિઃ ॥

બિસક-વલન-લીલા-મગ્ન-પૂર્વાર્ધ-કાયં કમલમ્ ઇતિ ગૃહીતં હંસમ્ આશુ ત્યજન્ત્યાઃ
વિરત-ચરિત-તાર-સ્ફાર-નેત્રં યદ્ અસ્યાશ્ ચકિતમ્ ઇહ ન દૃષ્ટં મૂઢ તદ્ વઞ્ચિતો ઽસિ ॥

અયં લોલન્-મુક્તાવલિ-કિરણ-માલા-પરિકરઃ સ્ફુટસ્યેન્દોર્ લક્ષ્મીં ક્ષપયિતુમ્ અલં મન્મથ-સુહૃત્
વિશાલઃ શ્યામાયાઃ સ્ખલિત-ઘન-નીલાંશુક-વૃતિઃ સ્તનાભોગઃ સ્નિહ્યન્-મસૃણ-ઘુસૃણાલેપ-સુભગઃ ॥

મન્યે હીનં સ્તન-જઘનયોર્ એકમ્ આશઙ્ક્ય ધાત્રા પ્રારબ્ધો ઽસ્યાઃ પરિકલયિતું પાણિનાદાય મધ્યઃ
લાવણ્યાર્દ્રે કથમ્ ઇતરથા તત્ર તસ્યાઙ્ગુલીનાં આમગ્નાનાં ત્રિવલિ-વલય-ચ્છદ્મના ભાન્તિ મુદ્રાઃ ॥

યત્રૈતન્ મૃગનાભિ-પત્ર-તિલકં પુષ્ણાતિ લક્ષ્મ-શ્રિયં યસ્મિન્ હાસ-મયો વિલિમ્પતિ દિશો લાવણ્ય-બાલાતપઃ
તન્ મિત્રં કુસુમાયુધસ્ય દધતી બાલાન્ધકારાઞ્ચિતા તારૈકાવલિ-મણ્ડનેયમ્ અનઘા શ્યામા વધૂર્ દૃશ્યતામ્ ॥

વક્ત્રામ્બુજં ભુજ-મૃણાલ-લતં પ્રિયાયા લાવણ્ય-વારિ વલિ-વીચિ વપુસ્ તડાગમ્
તત્-પ્રેમ-પઙ્ક-પતિતો ન સમુજ્જિહીતે મચ્-ચિત્ત-કુઞ્જર-પતિઃ પરિગાહમાનઃ ॥

કૃચ્છ્રેણોરુ-યુગં વ્યતીત્ય સુચિરં ભ્રાન્ત્વા નિતમ્બ-સ્થલે મધ્યે ઽસ્યાસ્ ત્રિવલી-વિભઙ્ગ-વિષમે નિષ્પન્દતામ્ આગતા
મદ્-દૃષ્ટિસ્ તૃષિતેવ સંપ્રતિ શનૈર્ આરુહ્ય તુઙ્ગૌ સ્તનૌ સાકાઙ્ક્ષં મુહુર્ ઈક્ષતે જલ-લવ-પ્રસ્યન્દિની લોચને ॥

અલમ્ અતિચપલત્વાત્ સ્વપ્ન-માયોપમત્વાદ્ પરિણતિ-વિરસત્વાત્ સંગમેન પ્રિયાયાઃ
ઇતિ યદિ શતકૃત્વસ્ તત્ત્વમ્ આલોકયામસ્ તદ્ અપિ ન હરિણાક્ષીં વિસ્મરત્ય્ અન્તરાત્મા ॥

નપુંસકમ્ ઇતિ જ્ઞાત્વા તાં પ્રતિ પ્રહિતં મનઃ
રમતે તચ્ ચ તત્રૈવ હતાઃ પાણિનિના વયમ્ ॥

હારો ઽયં હરિણાક્ષીણાં લુઠતિ સ્તન-મણ્ડલે
મુક્તાનામ્ અપ્ય્ અવસ્થેયં કે વયં સ્મર-કિઙ્કરાઃ ॥

સા સુન્દરીતિ તરુણીતિ તનૂદરીતિ મુગ્ધેતિ મુગ્ધ-વદનેતિ મુહુર્ મુહુર્ મે
કાન્તામ્ અયં વિરહિણીમ્ અનુરન્તુ-કામઃ કામાતુરો જપતિ મન્ત્રમ્ ઇવાન્તરાત્મા ॥

સા બાલા વયમ્ અપ્રગલ્ભ-મનસઃ સા સ્ત્રી વયં કાતરાઃ સા પીનોન્નતિમત્ પયોધર-યુગં ધત્તે સખેદા વયમ્
સાક્રાન્તા જઘન-સ્થલેન ગુરુણા ગન્તું ન શક્તા વયં દોષૈર્ અન્ય-જનાશ્રિતૈર્ અપટવો જાતાઃ સ્મ ઇત્ય્ અદ્ભુતમ્ ॥

અલસ-વલિત-મુગ્ધ-સ્નિગ્ધ-નિષ્પન્દ-મન્દૈર્ અધિક-વિકસદ્-અન્તર્-વિસ્મય-સ્મેર-તારૈઃ
હૃદયમ્ અશરણં મે પક્ષ્મ-લાક્ષ્યાઃ કટાક્ષૈર્ અપહૃતમ્ અપવિદ્ધં પીતમ્ ઉન્મૂલિતં ચ ॥

યાન્ત્યા મુહુર્ વલિત-કન્ધરમ્ આનનં તદ્ આવૃત્ત-વૃન્ત-શતપત્ર-નિભં વહન્ત્યા
દિગ્ધો ઽમૃતેન ચ વિષેણ ચ પક્ષ્મલાક્ષ્યા ગાઢં નિખાત ઇવ મે હૃદયે કટાક્ષઃ ॥

પરિચ્છેદ-વ્યક્તિર્ ભવતિ ન પુરસ્થે ઽપિ વિષયે ભવત્ય્ અભ્યસ્તે ઽપિ સ્મરણમ્ અતથાભાવ-વિરમમ્
ન સંતાપ-ચ્છેદો હિમ-સરસિ વા ચન્દ્રમસિ વા મનો નિષ્ઠા-શૂન્યં ભ્રમતિ ચ કિમ્ અપ્ય્ આલિખતિ ચ ॥

પરિચ્છેદાતીતઃ સકલ-વચનાનામ્ અવિષયઃ પુનર્-જન્મન્ય્ અસ્મિન્ અનુભવ-પથં યો ન ગતવાન્
વિવેક-પ્રધ્વંસાદ્ ઉપચિત-મહામોહ-ગહનો વિકારઃ કો ઽપ્ય્ અન્તર્ જડયતિ ચ તાપં ચ કુરુતે ॥

ગચ્છન્ત્યા મુહુર્ અર્પિતં મૃગદૃશા તાર-સ્ફુરદ્-વીક્ષણં પ્રાન્ત-ભ્રામ્યદ્-અસઞ્જિત-ભ્રુ યદ્ ઇદં કિં તન્ ન જાનીમહે
ક્વાપિ સ્વેદ-સમુચ્ચયઃ સ્નપયતિ ક્વાપિ પ્રકમોદ્ગમઃ ક્વાપ્ય્ અઙ્ગેષુ તુષાનલ-પ્રતિસમઃ કન્દર્પ-દર્પ-ક્રમઃ ॥

અમૃત-સિક્તમ્ ઇવાઙ્ગમ્ ઇદં યદિ ભવતિ તન્વિ તવાદ્ભુત-વીક્ષિતૈઃ ।
અધરમ્ ઇન્દુકરાદ્ અપિ શુભ્રયન્ત્ય્ અરુણયન્ત્ય્ અરુણાદ્ અપિ કિં દૃશમ્ ॥

સા નેત્રાઞ્જનતાં પુનર્ વ્રજતિ મે વાચામ્ અયં વિભ્રમઃ પ્રત્યાસન્ન-કર-ગ્રહેતિ ચ કરી હસ્તોદરે શાયિતઃ
એતાવદ્ બહુ યદ્ બભૂવ કથમ્ અપ્ય્ એકત્ર મન્વન્તરે નિર્માણં વપુષો મમોરુ-તપસસ્ તસ્યાશ્ ચ વામ-ભ્રુવઃ ॥

નૂનમ્ આજ્ઞા-કરસ્ તસ્યાઃ સુભ્રુવો મકર-ધ્વજઃ
યતસ્ તન્-નેત્ર-સઞ્ચાર સૂચિતેષુ પ્રવર્તતે ॥

આદૌ વિસ્મય-નિસ્તરઙ્ગમ્ અનુ ચ પ્રેઙ્ખોલિતં સાધ્વસૈઃ વ્રીડા-નમ્રમ્ અથ ક્ષણં પ્રવિકસત્-તારં દિદૃક્ષા-રસૈઃ
આકૃષ્ટં સહજાભિજાત્ય-કલનાત્ પ્રેમ્ણા પુરઃ પ્રેરિતં ચક્ષુર્ ભૂરિ કથં કથંચિદ્ અગમત્ પ્રેયાંસમ્ એણીદૃશઃ ॥

ગચ્છતિ પુરઃ શરીરં ધાવતિ પશ્ચાદ્ અસંસ્થિતં ચેતઃ ।
ચીનાંશુકમ્ ઇવ કેતોઃ પ્રતિવાતં નીયમાનસ્ય ॥

અયં તે વિદ્રુમ-ચ્છાયો મરુ-દેશ ઇવાધરઃ
કરોતિ કસ્ય નો મુગ્ધે પિપાસા-તરલં મનઃ ॥

અસ્યાસ્ તુઙ્ગમ્ ઇવ સ્તન-દ્વયમ્ ઇદં નિમ્નેવ નાભિઃ સ્થિતા દૃશ્યન્તે વિષમોન્નતાશ્ ચ વલયો ભિત્તૌ સમાયામ્ અપિ
અઙ્ગે ચ પ્રતિભાતિ માર્દવમ્ ઇદં સ્નિગ્ધ-સ્વભાવશ્ ચિરં પ્રેમ્ણા મન્-મુખ-ચન્દ્રમ્ ઈક્ષિત એવ સ્મેરેવ વક્તીતિ ચ ॥

સ્વચ્છન્દં સ્વ-ગૃહાઙ્ગણં ભ્રમતિ સા મદ્-દર્શનાદ્ લીયતે ધન્યાન્ પશ્યતિ લોચનેન સકલેનાર્ધેન માં વીક્ષતે
અન્યાન્ મન્ત્રયતે પુનર્ મયિ ગતે મૌનં સમાલમ્બતે નીતો દૂરમ્ અહં તયા દયિતયા સામાન્ય-લોકાદ્ અપિ ॥

સ ખલુ સુકૃતિ-ભાજામ્ અગ્રણીઃ સો ઽતિધન્યઃ વિનિહિત-કુચ-કુમ્ભા પૃષ્ઠતો યન્ મૃગાક્ષી
બહલતર-નખાગ્ર-ક્ષોદ-વિન્યસ્ત-માર્ગે શિરસિ ટસિતિ લિક્ષાં હન્તિ હૂઙ્કાર-ગર્ભમ્ ॥

અલસયતિ ગાત્રમ્ અધિકં ભ્રમયતિ ચેતસ્ તનોતિ સંતાપમ્ ।
મોહં ચ મુહુઃ કુરુતે વિષમ-વિષં વીક્ષિતં તસ્યાઃ ॥

મત્તેભ-કુમ્ભ-પરિણાહિનિ કુઙ્કુમાર્દ્રે કાન્તા-પયોધર-યુગે રતિ-ખેદ-ખિન્નઃ
વક્ષો નિધાય ભુજ-પઞ્જર-મધ્ય-વર્તી ધન્યઃ ક્ષપાઃ ક્ષપયતિ ક્ષણ-લબ્ધ-નિદ્રઃ ॥

ધિક્ તસ્ય મૂઢ-મનસઃ કુકવેઃ કવિત્વં યઃ સ્ત્રી-મુખં ચ શશિનં ચ સમીકરોતિ
ભ્રૂ-ભઙ્ગ-વિભ્રમ-વિલાસ-નિરીક્ષિતાનિ કોપ-પ્રસાદ-હસિતાનિ કુતઃ શશાઙ્કે ॥

તાવજ્ જરા-મરણ-બન્ધુ-વિયોગ-શોક સંવેગ-ભિન્ન-મનસામ્ અપવર્ગ-વાઞ્છા
યાવન્ ન વક્ર-ગતિર્ અઞ્જન-નીલ-રોચિર્ એણીદૃશાં દશતિ લોચન-દન્ત-શૂકઃ ॥

સા યૈર્ દૃષ્ટા ન વા દૃષ્ટા મુષિતાઃ સમમ્ એવ તે
હૃતં હૃદયમ્ એકેષામ્ અન્યેષાં ચક્ષુષઃ ફલમ્ ॥

સા બાલેતિ મૃગેક્ષણેતિ વિકસત્-પદ્માનનેતિ ક્રમ પ્રોન્મીલત્-કુચ-કુડ્મલેતિ હૃદય ત્વાં ધિગ્ વૃથા શ્રામ્યસિ
માયેયં મૃગતૃષ્ણિકાસ્વ્ અપિ પયઃ પાતું સમીહા તવ ત્યક્તવ્યે પથિ મા કૃથાઃ પુનર્ અપિ પ્રેમ-પ્રમાદાસ્પદમ્ ॥

અવચનં વચનં પ્રિય-સંનિધા વનવલોકનમ્ એવ વિલોકનમ્
અવયવાવરણં ચ યદ્ અઞ્ચલ વ્યતિકરેણ તદ્-અઙ્ગ-સમર્પણમ્ ॥

અલસ-વલિતૈઃ પ્રેમાર્દ્રાર્દ્રૈર્ મુહુર્ મુકુલી-કૃતૈઃ ક્ષણમ્ અભિમુખૈર્ લજ્જાલોલૈર્ નિમેષ-પરાઙ્મુખૈઃ
હૃદય-નિહિતં ભાવાકૂતં વમદ્ભિર્ ઇવેક્ષણૈઃ કથય સુકૃતી કો ઽયં મુગ્ધે ત્વયાદ્ય વિલોક્યતે ॥

યદિ સરોજમ્ ઇદં ક્વ નિશિ પ્રભા યદિ નિશાપતિર્ અહ્નિ કુતો નુ સઃ
રચયતોભય-ધર્મિ તવાનનં પ્રકટિતં વિધિના બહુ નૈપુણમ્ ॥

અભિમુખે મયિ સંવૃતમ્ ઈક્ષિતં હસિતમ્ અન્ય-નિમિત્ત-કથોદયમ્
વિનય-વારિત-વૃત્તિર્ અતસ્ તયા ન વિવૃતો મદનો ન ચ સંવૃતઃ ॥

કો ઽસૌ કૃતી કથય કો મદનૈક-બન્ધુર્ ઉદ્ગ્રીવમ્ અર્ચયસિ કસ્ય મૃગાક્ષિ માર્ગમ્
નીલાબ્જ-કર્બુરિત-મધ્ય-વિનિદ્ર-કુન્દ દામાભિરામ-રુચિભિસ્ તરલૈઃ કટાક્ષૈઃ ॥

ગુરુણા સ્તન-ભારેણ મુખ-ચન્દ્રેણ ભાસ્વતા
શનૈશ્ચરાભ્યાં પાદાભ્યાં રેજે ગ્રહ-મયીવ સા ॥

અલસ-વલિતૈઃ પ્રેમાર્દ્રાર્દ્રૈર્ નિમેષ-પરાઙ્મુખૈઃ ક્ષણમ્ અભિમુખં લજ્જા-લોલૈર્ મુહુર્ મુકુલીકૃતૈઃ
હૃદય-નિહિતં ભાવાકૂતં વમદ્ભિર્ ઇવેક્ષણૈઃ કથય સુકૃતી કો ઽસૌ મુગ્ધે ત્વયાદ્ય વિલોક્યતે ॥

ઉપરિ કબરી-બન્ધ-ગ્રન્થેર્ અથ ગ્રથિતાઙ્ગુરીન્ નિજ-ભુજ-લતે તિર્યક્ તન્વ્યા વિતત્ય વિવૃત્તયા
વિવૃત-વિલસદ્-વામાપાઙ્ગ-સ્તનાર્ધ-કપોલયા કુવલય-દલ-સ્રક્-સંદિગ્ધ-શ્રિયઃ પ્રહિતા દૃશઃ ॥

સાકૂતં દયિતેન સા પરિજનાભ્યાશે સમાલોકિતા સ્વાકૂત-પ્રતિપાદનાય રભસાદ્ આશ્વાસયન્તી પ્રિયમ્
વૈદર્ભાક્ષર-ગર્ભિણીં ગિરમ્ ઉદીર્યાન્યાપદેશાદ્ શિશું પ્રીત્યા કર્ષતિ ચુમ્બતિ ત્વરયતિ શ્લિષ્યત્ય્ અસૂયત્ય્ અપિ ॥

વ્યાવૃત્ત્યા શિથિલીકરોતિ વસનં જાગ્રત્ય્ અપિ વ્રીડયા સ્વપ્ન-ભ્રાન્તિ-પરિપ્લુતેન મનસા ગાઢં સમાલિઙ્ગતિ
દત્ત્વાઙ્ગં સ્વપિતિ પ્રિયસ્ય રતયે વ્યાજેન નિદ્રાં ગતા તન્વ્ય્-અઙ્ગ્યા વિફલં વિચેષ્ટિતમ્ અહો ભાવાનભિજ્ઞે જને ॥

આયાતે દયિતે મરુસ્થલ-ભુવામ્ ઉત્પ્રેક્ષ્ય દુર્લઙ્ઘ્યતાં ગેહિન્યા પરિતોષ-બાષ્પ-તરલામ્ આસજ્ય દૃષ્ટિં મુખે
દત્ત્વા પીલુ-શમીકરીર-કવલાન્ સ્વેનાઞ્ચલેનાદરા દામૃષ્ટં કરભસ્ય કેસર-સટાભારાવલગ્નં રજઃ ॥

દર્ભાઙ્કુરેણ ચરણઃ ક્ષત ઇત્ય્ અકાણ્ડે તન્વી સ્થિતા કતિચિદ્ એવ પદાનિ ગત્વા
આસીદ્ વિવૃત્ત-વદના ચ વિમોચયન્તી શાખાસુ વલ્કલમ્ અસક્તમ્ અપિ દ્રુમાણામ્ ॥

દૂરાદ્ એવ કૃતો ઽઞ્જલિર્ ન સ પુનઃ પાનીય-પાનોચિતો રૂપાલોકન-વિસ્મિતેન ચલિતં મૂર્ધ્ના ન શાન્ત્યા તૃષઃ
રોમાઞ્ચો ઽપિ નિરન્તરં પ્રકટિતઃ પ્રીત્યા ન શૈત્યાદ્ અપાં અક્ષુણ્ણો વિધિર્ અધ્વગેન ઘટિતો વીક્ષ્ય પ્રપા-પાલિકામ્ ॥

ચલાપાઙ્ગાં દૃષ્ટિં સ્પૃશસિ બહુશો વેપથુમતીં રહસ્યાખ્યાયીવ મૃશસિ મૃદુ કર્ણાન્તિક-ગતઃ
કરં વ્યાધુન્વત્યાઃ પિબસિ રતિ-સર્વસ્વમ્ અધરં વયં તત્ત્વાન્વેષાન્ મધુકર હતાસ્ ત્વં ખલુ કૃતી ॥

સ્નિગ્ધં વીક્ષિતમ્ અન્યતો ઽપિ નયને યત્ પ્રેષયન્ત્યા તયા યાતં યચ્ ચ નિરમ્બયોર્ ગુરુતયા મન્દં વિષાદાદ્ ઇવ
મા ગા ઇત્ય્ ઉપરુદ્ધયા યદ્ અપિ તત્ સાસૂયમ્ ઉક્તા સખી સર્વં તત્ કિલ મત્-પરાયણમ્ અહો કામઃ સ્વતાં પશ્યતિ ॥

વક્ત્ર-શ્રી-જિત-લજ્જિતેન્દુ-મલિનં કૃત્વા કરે કન્દુકં ક્રીડા-કૌતુક-મિશ્ર-ભાવમ્ અનયા તામ્રં વહન્ત્ય્ આનનમ્
ભૃઙ્ગાગ્ર-ગ્રહ-કૃષ્ટ-કેતક-દલ-સ્પર્ધાવતીનાં દૃશાં દીર્ઘાપાઙ્ગ-તરઙ્ગણૈક-સુહૃદામ્ એષો ઽસ્મિ પાત્રીકૃતઃ ॥

તરઙ્ગય દૃશો ઽઙ્ગને પતતુ ચિત્રમ્ ઇન્દીવરં સ્ફુટીકુરુ રદ-ચ્છદં વ્રજતુ વિદ્રુમઃ શ્વેતતામ્
મનાગ્ વપુર્ અપાવૃણુ સ્પૃશતુ કાઞ્ચનં કાલિકાં ઉદઞ્ચય નિજાનનં ભવતુ ચ દ્વિ-ચન્દ્રં નભઃ ॥

એકો જયતિ સદ્-વૃત્તઃ કિં પુનર્ દ્વૌ સુસંહતૌ
કિં ચિત્રં યદિ તન્વઙ્ગ્યાઃ સ્તનાભ્યાં નિર્જિતં જગત્ ॥

પ્રણાલી-દીર્ઘસ્ય પ્રતિકલમ્ અપાઙ્ગસ્ય સુહૃદઃ કટાક્ષ-વ્યાક્ષેપાઃ શિશુ-શફર-ફાલ-પ્રતિભુવઃ
દધાનાઃ સર્વસ્વં કુસુમ-ધનુષો ઽસ્માન્ પ્રતિ સખે નવં નેત્રાદ્વૈતં કુવલય-દૃશઃ સંનિદધતિ ॥

ભવન-ભુવિ સૃજન્તસ્ તાર-હારાવતારાન્ દિશિ દિશિ વિકિરન્તઃ કેતકાનાં કુટુમ્બમ્
વિયતિ ચ રચયન્તશ્ ચન્દ્રિકાં દુગ્ધ-મુગ્ધાં પ્રતિનયન-નિપાતાઃ સુભ્રુવો વિભ્રમન્તિ ॥

યત્ પશ્યન્તિ ઝગિત્ય્ અપાઙ્ગ-સરણિ-દ્રોણી-જુષા ચક્ષુષા વિઙ્ખન્તિ ક્રમ-દોલિતોભય-ભુજં યન્ નામ વામ-ભ્રુવઃ
ભાષન્તે ચ યદ્ ઉક્તિભિઃ સ્તવકિતં વૈદગ્ધ્ય-મુદ્રાત્મભિસ્ઃ તદ્ દેવસ્ય રસાયનં રસનિધેર્ મન્યે મનોજન્મનઃ ॥

ક્રમ-સરલિત-કણ્ઠ-પ્રક્રમોલ્લાસિતોરસ્ તરલિત-બલિ-રેખા-સૂત્ર-સર્વાઙ્ગમ્ અસ્યાઃ
સ્થિત-મતિ-ચિરમ્ ઉચ્ચૈર્ અગ્રપાદાઙ્ગુલીભિઃ કર-કલિત-સખીકં માં દિદૃક્ષોઃ સ્મરામિ ॥

સ્મર-શરધિ-સકાશં કર્ણ-પાશં કૃશાઙ્ગી રય-વિગલિત-તાડીપત્ર-તાડઙ્કમ્ એકમ્
વહતિ હૃદય-ચોરં કુઙ્કુમ-ન્યાસ-ગૌરં વલયિતમ્ ઇવ નાલં લોચનેન્દીવરસ્ય ॥

ચેલાઞ્ચલેન ચલ-હાર-લતા-પ્રકાણ્ડૈર્ વેણી-ગુણેન ચ બલાદ્ વલયી-કૃતેન
સ્વેચ્છાહિત-ભ્રમરક-ભ્રમિ-મણ્ડલીભિર્ અન્યં રસં રચયતીવ ચિરં નત-ભ્રૂઃ ॥

અમન્દ-મણિ-નૂપુર-ક્વણત-ચારુ-ચારી-ક્રમં ઝણજ્-ઝણિત-મેખલા-સ્ખલિત-તાર-હાર-ચ્છટમ્
ઇદં તરલ-કઙ્કણાવલિ-વિશેષ-વાચાલિતં મનો હરતિ સુભ્રુવઃ કિમ્ અપિ કન્દુક-ક્રીડિતમ્ ॥

સા દુગ્ધ-મુગ્ધ-મધુર-ચ્છવિ-રઙ્ગ-યષ્ટિસ્ તે લોચને તરુણ-કેતક-પત્ર-દીર્ઘે
કમ્બોર્ વિડમ્બન-કરશ્ ચ સ એવ કણ્ઠઃ સૈવેયમ્ ઇન્દુ-વદના મદનાયુધાય ॥

ક્વ પાતવ્યા જ્યોત્સ્નામૃત-ભવન-ગર્ભાપિ તૃષિતૈર્ મૃણાલી-તન્દૂભ્યઃ સિચય-રચના કુત્ર ભવતુ
ક્વ વા પારીમેયો બત બકુલ-દામ્નાં પરિમલઃ કથં સ્વપ્નઃ સાક્ષાત્ કુવલય-દૃશં કલ્પયતુ તામ્ ॥

રસવદ્ અમૃતં કઃ સંદેહો મધૂન્ય્ અપિ નાન્યથા મધુરમ્ અધિકં ચૂતસ્યાપિ પ્રસન્ન-રસં ફલમ્
સકૃદ્ અપિ પુનર્ મધ્યસ્થઃ સન્ રસાન્તર-વિજ્જનો વદતુ યદ્ ઇહાન્યત્ સ્વાદુ સ્યાત્ પ્રિયારદન-ચ્છદાત્ ॥

કુવલય-વનં પ્રત્યાખ્યાતં નવં મધુ નિન્દિતં હસિતમ્ અમૃતં હન્ત સ્વાદોઃ પરં રસ-સંપદઃ
વિષમ્ ઉપહિતં ચિન્તાવ્યાજાન્ મનસ્ય્ અપિ કામિનાં અલસ-મધુરૈર્ લીલા-તન્ત્રૈસ્ તયાર્ધ-વિલોકિતૈઃ ॥

ચઞ્ચચ્-ચોલાઞ્ચલાનિ પ્રતિસરણ-રય-વ્યસ્ત-વેણીનિ બાહોઃ વિક્ષેપાદ્ દક્ષિણસ્ય પ્રચલિત-વલયાસ્ફાલ-કોલાહલાનિ
શ્વાસ-ત્રુટ્યદ્-વચાંસિ દ્રુતમ્ ઇતર-કરોત્ક્ષિપ્ત-લોલાલકાનિ સ્રસ્ત-સ્રઞ્જિ પ્રમોદં દધતિ મૃગદૃશાં કન્દુક-ક્રીડિતાનિ ॥

પ્રહર-વિરતૌ મધ્યે વાહ્નસ્ તતો ઽપિ પરે ઽથવા કિમ્ ઉત સકલે જાતે વાહ્નિ-પ્રિય ત્વમ્ ઇહૈષ્યસિ
ઇતિ દિન-શત-પ્રાપ્યં દેશં પ્રિયસ્ય યિયાસતો હરતિ ગમનં બાલાલાપૈઃ સબાષ્પ-ગલજ્-જલૈઃ ॥

કલ્યાણં પરિકલ્પ્યતાં પિક-કુલે રોહન્તુ વાઞ્ચાપ્તયોઅઃ હંસાનામ્ ઉદયો ઽસ્તુ પૂર્ણ-શશિનઃ સ્તાદ્ ભદ્રમ્ ઇન્દીવરે
ઇત્ય્ ઉદ્બાષ્પ-વધૂ-ગિરઃ પ્રતિપદં સંપૂરયન્ત્ય્ આન્તિકે કાન્તઃ પ્રસ્થિતિ-કલ્પિતોપકરણઃ સખ્યા ભૃશં વારિતઃ ॥

સામાન્ય-વાચિ પદમ્ અપ્ય્ અભિધીયમાનં માં પ્રાપ્ય જાતમ્ અભિધેય-વિશેષ-નિષ્ઠમ્
સ્ત્રી કાચિદ્ ઇત્ય્ અભિહિતે હિ મનો મદીયં તામ્ એવ વામ-નયનાં વિષયી-કરોતિ ॥