સુભાષિતરત્નકરણ્ડકથા · શ્લોક 141-160

દીર્ઘાયુર્ એવ ભુવિ સર્વરુજા વિમુક્તઃ પ્રાપ્નોતિ સૌક્ઃયમ્ અતુલં સતતં પ્રહૃષ્ટઃ ।
દેવોદ્ભવાનિ વિવિધાનિ સુખાનિ ભુઙ્ક્તે પ્રાણાતિપાતવિરતઃ ખલુ યસ્ તુ વિદ્વાન્

દૃષ્ટ્વા પરસ્ય વિભવં ન કરોતિ ચૌર્યં ગુપ્તિં ચ યઃ પ્રકુરુતે પરિરક્ષણાર્થમ્ ।
પ્રાપ્નોત્ય્ અસૌ દ્રવિણસંપદમ્ અપ્રમેયાં સર્વૈસ્ તુ તસ્કરનૃપાદિશતૈર્ અહાર્યામ્

દારાન્ પરસ્ય પરિવર્જયતીહ યો ઽસૌ દારાન્ અસૌ લભત એવ મનોજ્ઞરૂપાન્ ।
શત્રૂદ્ભવો ન હિ જનસ્ય કદા ચિદ્ એવ લોકસ્ય વૈ ભવતિ વિશ્વસનીય એવ

નીલોત્પલસ્યૈવ યથા હિ ગન્ધો મનોજ્ઞરૂપઃ સતતં પ્રવાતિ ।
તદ્વન્ મનુષ્યસ્ય હિ વાતિ ગન્ધો મુખાદ્ અસત્યં તુ ન વક્તિ યશ્ ચ

સન્મિત્રસમ્ધિં નૃપતેશ્ ચ પૂજાં ભક્ત્યાન્વિતં પુત્રકલત્રભૃત્યમ્ ।
ભોગાન્ ઉદારાન્ સુખમ્ અપ્રમેયં પ્રાપ્નોતિ નિત્યં પિશુનાદ્ વિમુક્તઃ

આનન્દશબ્દં મધુરં શૃણોતિ વાક્યાનિ નિત્યં સુમનોજ્ઞકાનિ ।
દેવેષુ મર્ત્યેષુ ચ જાયતે ઽસૌ પારુષ્યવાક્યાદ્ વિરતો નરો યઃ

ધર્માર્થસત્યનિરતા ખલુ યસ્ય વાણી લોકે સદા પ્રિયતમા ભવતીહ નિત્યમ્ ।
સંપૂજનાં સ લભતે બહુરત્નજાતૈર્ યાયાચ્ ચ્યુતો વિબુધલોકમ્ અનન્તસૌખ્યમ્

સ તીવ્રરાગો ભવતીહ નૈવ ભોગૈર્ ઉદારૈઃ સતતં ચ યુક્તઃ ।
આદેયવાક્યઃ પૃથુકીર્તિયુક્તઃ પરસ્વતૃષ્ણાવિરતો હિ યો વૈ

પ્રાસાદિકત્વં લભતે સ નિત્યં સ્ફીતં સુખં રાજ્યધનાદિ લોકે ।
બ્રહ્મત્વમ્ આસાદયતીહ સમ્યઙ્ મૈત્રસ્ય ચિત્તસ્ય વશાન્ મનુષ્યઃ

સ્વર્ગાપવર્ગં સમવાપ્તુકામૈર્ નરૈસ્ તુ નિત્યં સમુપાર્જનીયા ।
અસ્તિત્વદૃષ્ટિઃ પરમા હિ યસ્માત્ સર્વસ્ય સા વૈ કુશલસ્ય મૂલમ્

શ્રદ્ધાનિરાકૃતમતેર્ ન વિરોહતીહ પુણ્યં હ્ય્ ઉદારભુવનત્રયસૌખ્યકારિ ।
તસ્માન્ નરેણ વિદુષા સતતં નિષેવ્યા શ્રદ્ધા સમસ્તગુણરત્નનિધાનભૂતા

શ્રદ્ધા શુભસ્ય જનની જનની યથૈવ સૈવાદિતો મનસિ સાધુજનૈર્ નિવેશ્યા ।
શ્રદ્ધાકરેન રહિતો ન હિ બોધિપક્ષસદ્ધર્મરત્નનિકરગ્રહણે સમર્થઃ

ભ્રષ્ટો યથાધિપત્યાદ્ ઐશ્વર્યફલાનિ ન હ્ય્ અવાપ્નોતિ ।
શ્રદ્ધેન્દ્રિયવિભ્રષ્ટો ન તથાર્યફલાન્ય્ અવાપ્નોતિ

તસ્માન્ નરેણ વિદુષા સુગતાદિકેષુ કાર્યં મનઃપ્રસદનં સતતં હિતેષુ ।
નિઃશેષદોષશમનાય ન ચાન્યદ્ અસ્તિ શ્રદ્ધા યથા દહતિ દોષગણં સમસ્તમ્

દીનાઃ કુવાસવો મૂઢાઃ કપાલાઙ્કિતપાણયઃ ।
દર્શયન્ત્ય્ એવ લોકસ્ય હ્ય્ અદાતુઃ ફલમ્ ઈદૃશમ્

દગ્ધસ્થૂણસમુચ્છ્રયાઃ પ્રતિગૃહં પ્રેતોપમા ભૈક્ષુકાઃ
શશ્વત્ ક્ષુદ્વિહતા ભ્રમન્તિ યદ્ અમી દેહીતિ બાહૂચ્છ્રિતાઃ ।
દૂરોપદ્રુતસારમેયનિવહા વ્યાવૃત્ય તિષ્ઠન્ત્ય્ અપિ
પ્રાયો ઽલ્પં સકૃદ્ અપ્ય્ અમીભિર્ અશનમ્ દત્તં ન કસ્મૈ ચન

સૂચીમુખાઃ કુહરનેત્રવિશુષ્કગાત્રાઃ કેશામ્બરા રવિકરૈઃ પરિપીતભાસઃ ।
પ્રેતાઃ સદા સલિલલાલસયા યદ્ આર્તાસ્ તત્ પાનદાનવિકલસ્ય ફલં વદન્તિ

દાનં સર્વસુખં મહાભયહરં ભાગ્યં મહચ્ ચાર્થદં
નાનાકારવિશાલકૌશલપદં સર્વૈર્ ગુણાલંકૃતમ્ ।
તસ્માદ્ દાનમ્ અનેકદોષશમનં સંસારઘોરાપહં
ક્ષુત્તૃષ્ણાદિસુશોષણં શુભકરં કુર્યુર્ નરા યત્નતઃ

॥ ઇતિ વિચિત્રકથા ॥
સંગ્રહશ્લોકાઃ
પુણ્યોત્સાહનં શ્રવણં દુર્લભં ત્યાગપુણ્યયોઃ ।
બિમ્બં સ્નાનં તથા ગન્ધશ્ છત્ત્રં ધાતોશ્ ચ રોપણમ્ ॥ 1 ॥
મણ્ડલં ભોજનં પાનં વસ્ત્રં પુષ્પાદિવર્ણનમ્ ।
પ્રણામોજ્જ્વાલિકાદીપવિહારશયનાસનમ્ ॥ 2 ॥
ક્ષેત્રં વિચિત્રં ચૈવાન્ત ઇત્ય્ એતા બહુધા ભૃશમ્ ।
કથા દ્વાવિંશતિઃ પ્રોક્તા ભૂયો દાનસ્ય વર્ણને ॥ 3 ॥
xxઇઇઇ. શીલકથા
યથામ્બુપૂર્ણઃ સભુજઙ્ગમો હ્રદઃ પ્રફુલ્લશાખશ્ ચ સકણ્ટકો દ્રુમઃ ।
શ્રુતેન વિત્તેન કુલેન ચાન્વિતસ્ તથાવિધઃ શીલપરાઙ્મુખો જનઃ

વરં દરિદ્રો ઽપિ સુશીલવાન્ ભવેન્ ન ચાર્થવાન્ અપ્ય્ અનલંકૃતો ગુણૈઃ ।
દરિદ્રભાવે ઽપિ હિ સજ્જનઃ સ્તુતો રસો ગુણાનામ્ અમૃતાદ્ વિશિષ્યતે