શ્રીઘનાચારસંગ્રહ · અધ્યાય 3.2

2 અદત્તાદાનવિરતિશિક્ષાપદં
સંવરત્યાગઃ
કાલિકં [યામિકં] યાવજ્જીવિકં સર્પિરાદિકં ।
પારિહાર્યમનાધેયં કલ્પ્યાકલ્પ્યમકલ્પિકં

પૃથિવ્યુદકદ્વિચતુષ્પદાપદકપાદપ ।
તદ્ગતં ચ યતિઃ કિઞ્ચિન્નાદદીત પરસ્વકં

કાર્ષાપણચતુર્ભાગં તદર્ધમથવા ધનં ।
સ્તેયચિત્તો હરન્નન્યૈર્ નાશનીયો[યતિર્] લઘુ

વાટાદ્ધૃતે ગજે પાદૈશ્ ચતુર્ભિરયતિશ્ ચ્યુતે ।
નિષ્ક્રાન્તે સંવૃતદ્વારાદ્ દ્વિપહૃત્સ્યાદ્ યતિઃ [ખલુ]

ગુલ્ફાબદ્ધેક્ષદણ્ડારે દૂરાકૃષ્ટે મહીતલાત્ ।
સંવરભંગ ઉત્ક્ષિપ્તે પઞ્જરાદ્ગજવદ્દ્વિજે

દેશાન્નયેદ્ હિ સન્દેશદ્રવિણં ચ સઞ્ચારયેત્ ।
અંગાત્ સ્તૈન્યેન ચિત્તેન સંવરઘૂતમાપ્નુતે

મૃતો ઽસૌ મત્વા શ્રુત્વૈવાધ્વગાદ્ વૈ બ્રહ્મચારિણઃ ।
સીમાન્તસ્થાયિને દત્વા ગૃહ્ણન્ સ્યાદયતિર્યતિઃ

યદ્વિત્તં શ્રામણેરસ્ય મૃતસ્ય નિર્વૃતાર્હતઃ ।
ઉપાધ્યાયસ્ય પ્રાપ્નોતિ તદિત્યેવં જગૌ મુનિઃ

હર્ત્તુરિષ્ટાં દિશં યાયાદ્ વ્રતી ચેદ્ હસ્તિનં હરેત્ ।
અસૌ હર્ત્તા વ્રતી ચૌરઃ કરિપે હૃતસંજ્ઞિનિ

પૂજાચીવરમાલાન્તદ્વયસ્ય ખલુ મોચનાત્ ।
અવનૌ તચ્ચ્યુતૌ સત્યાં ભ્રશ્યતે સંવરાદ્ [યતિઃ]

ક્ષિપ્તં મૌક્તિકહારાદિ ગૃહીત્વા તદ્ મહાકુલાત્ ॥
ન્યસ્ય પ્રસેવિકાયાં ચ સહાયેન ચ હારયન્

જટાલેનાથવા વત્સ હરન્ કિ સંવરચ્યુતઃ ।
કિ પાદચ્યુતિમાત્રેણ હ્યુપચારવ્યતિક્રમે

રાત્રૌ ગોશકટાશ્વાદીન્ કશ્ચિદ્ વધ્નાતિ ચેદ્ યતિઃ ।
એતાનેતે હરિષ્યન્તિ તત્ કિં સ્યાચ્ચ્યુતસંવરઃ

ઋજુકે કીલકે બન્ધે કઠિને હાર[કં] હરન્ ।
ઉત્ક્ષેપણે ચ ચૌરઃ સ્યાત્ કુટિલે શિથિલે ન તુ

છિદ્રયિત્વા ઘટં સર્પિઃ ક્ષૌદ્રં તૈલં જલં હરન્ ।
યતિઃ પૂરસ્ય વિચ્છેદે સંવરક્ષોભમાપ્નુતે

વણ્ટયમાણે ગૃહે ભ્રાત્રોર્ભાગાદેકસ્ય લિપ્સયા ।
બાલમાત્રં ભૂમિં યતિઃ સ્યાત્ ક્ષતસંવરઃ

તસ્કરોપાત્તપાત્રાદિ નિરાશઃ પુનરાદદન્ ।
સંવરાદ્ ભ્રશ્યતે હીતોતરસ્ત્વાપ્નોતિ નાપદં

મિત્રભાવેન લબ્ધં સ્યાદ્ દત્તં ગોપાદિભિશ્[ચ]વા ।
તદા [તદ્] આદદાનસ્ય યતેર્નાપત્તિરિષ્યતે

ભયોપદર્શનં કાર્યં પાત્રચીવરમુક્તયે ।
રાજનિ ન વદેદ્ ગત્વૈભિશ્ચૌરૈર્ મુષિતા વયં

નિષ્કાસયસ્યુપાધ્યાયાચાર્યાણાં યત્તદાવથોઃ ।
તદિત્યુક્ત્વા હરેદેકઃ સ્યાતાં દ્વાવપિ તસ્કરૌ

સ્વદ્રવ્યં સ્તૈન્યચિત્તેનાપહરન્તાયિમૌ યતી ।
ભાગાર્ધેનાયતિસ્ત્વેકો નિષ્કાસિતાર્ધેનેતરઃ

દાસ્યામસ્તે સમં તિષ્ઠ દ્વારે કુર્યામ ચૌરિકાં ।
ઇત્યુક્તકૃત આપત્તિઃ સહૈવ ચૌરચેલ્લકૈઃ

ઉષિત્વાગન્તુકે યાતે વિસ્મૃત્ય પાત્રચીવરં ।
આગત્ય યો યતિસ્તચ્ચેદ્ ગોપયેચ્ચૌર એવ સઃ

એવમાવાસિકા સર્વે ભવન્તિ ક્ષતસંવરાઃ ।
સ એવ યદિ સંસ્મૃત્ય નયતીહ ન કિલ્વિષી

અન્યેન સ્તેયચિત્તેન પાત્રમન્યસ્ય ચેદ્ યતિઃ ।
આનાયયતિ સ તતો દોષવાન્ ભવતિ વ્રતી

યાવત્ પૂજા મુનેસ્તાવત્ સંઘસ્યાપિ પ્રવર્તતે ।
ઇતિ યો ઽન્યસ્ય દત્તે સ ભવતિ ક્ષતસંવરઃ

લિખિત્વોદ્ધારકં ગ્રાહ્યં મિથઃ સ્તૂપાચ્ચ સંઘતઃ ।
કર્માદાને ચ વક્તવ્યમિયત્ નોક્તકૃતો ઽન્યથા

સ્વાંશમુક્તહરશ્ચૌરો[યત્યોર]મધ્યે તયોર્દ્વયોઃ ।
દાસ્યામીતિ ચ વિશ્વાસં કૃત્વા પ્રાપ્નોતિ નાપદં

લભસે ત્વં લભે ચાહં યં લાભં તદાવયોઃ ।
ઇતિ લાભે સમુત્પન્ને તતો ઽર્ધેન [સ] તસ્કરઃ

દક્ષિણાદેશને ઽપ્યેવં પાંશુકૂલિકયોર્દ્વયોઃ ।
ભિનત્તિ યઃ ક્રિયાકારં તતઃ સ ચ્યુતસંવરઃ

ઉપકાર્યપકારિભ્યશ્ચાન્નપાનાદિ સાંઘિકં ।
વિહારસ્વામિરાજાદિચૌરાદિભ્યો યથાક્રમં

શ્રીઘનેભ્યો ઽપિ દાતવ્યં પ્રાતરાશાદિ સાંઘિકં ।
આલેપનાદિ કુર્વન્તિ વિહારે યદિ નાન્યથા

સીમાન્તસ્થાયિને દત્વા ભિક્ષૂપસ્થાનકારિણે ।
દારકપ્રસ્થવ્યાજેન ગૃહ્ણીયાત્તણ્ડુલાદિકં

અત્યક્તાશો[હિ]ગૃહ્ણીયાત્ નષ્ટં સ્વપાત્રચીવરં ।
મત્વૈવં નષ્ટપાત્રાદિરાશાં નૈવ ત્યજેદ્ [યતિઃ]

સ્વાધ્યાયાધ્યયનોદ્દેશં કૃત્વા યે સંઘશીલકં ।
ક્રિયાકારં ન કુર્વન્તિ તે જિનોદિતલંઘિનઃ

પતાકાલક્ષણં સ્તૂપાન્ન ગ્રાહ્યં યતિના[ખલુ] ।
પ્રાંશુકૂલમિતિ ગ્રાહ્યમનિલોદ્ધૂતપાતિતં

શુલ્કકૃત્યં પરદ્રવ્યં ન નયેત્ નાપિ નાયયેત ।
શુલ્કપ્રદાનમોક્ષાર્થોપાયં નોપદિશેદ્ યતિઃ

રત્નં દત્વા યતિભ્યઃ પ્રાક્ પશ્ચાત્ માર્ગયતે વણિક્ ।
વિસંવાદયસીત્યેવં દાતવ્યં પરિભાષ્ય તત્

નાસ્તિ શુલ્કં મુનેરેવં વ્રતિનાં પારિભોગિકે ।
ક્રયવિક્રયકૃદ્દદ્યાત્ શુલ્કમન્યત્ર વસ્તુનિ

વર્ષાવાસિકલાભો [હિ] દેયો વર્ષોષિતસ્ય ચ ।
જીવિતબ્રહ્મચર્યસ્ય યયોર્નાશસ્તયોરપિ

પ્રાક્પ્રાગુપગતૈઃ કાર્યા વર્ષાવાસિકયાચના ।
પશ્ચાદુપગતૈઃ પશ્ચાત્ સંઘે યુગપદેવ ચ

પુનર્ગૃહ્ણાતિ દીક્ષાં યો વસ્તુકર્મજુગુપ્સયા ।
ભિક્ષુભાવં પરિત્યજ્ય તસ્મૈ ચાપ્યાહ સર્વવિત્

અવર્ષોષિતવિભ્રાન્તકુદૃષ્ટિમૃતકાસ્[તથા] ।
દેશાન્તરગતા લાભં નાર્હન્તિ પંચપુદ્ગલાઃ

અમુષ્મૈ દેયમિત્યેવં લાભોત્પન્ને યતૌ મૃતે ।
દાતવ્યો નિયતં તસ્મૈ સ વિકલ્પિતભિક્ષવે

દેશાન્તરગતસ્યાપિ સ્થાપયેત્ કલ્પમન્દિરે ।
ત્રયે કુર્વન્તિ ચાનર્થં તેભ્યો દેયંબુધર્ન હિ

આચ્છાદં ચીવરં મૂલ્યં દાસ્યામીતિ ચતુષ્પદૈઃ ।
આપ્નોતિ સમ્મુખીભૂતાન્ લાભો નેતરેષુ ચ

વર્ષાવાસિકલાભશ્ચ વર્ષોષિતસ્ય [ગચ્છતિ] ।
તદેતરસ્ય દોષો ન ગૃહ્ણતો દાયકેચ્છયા

કાલિકો યામિકો યાવજ્જીવિકઃ સાપ્તાહિકઃ ।
મૃતક્ષુદ્રપરિષ્કારનૈત્યકાકાલચીવરં

કુટીપ્રતિષ્ઠાજાત્યાદિસમ્બોધ્યાદિમહોદ્ભવઃ ।
પ્રાપ્નોતિ દશધા લાભઃ સમ્મુખીભૂતપુદ્ગલાન્

અનાધેયં [ગુરુદ્રવ્યં] સાંઘિકં શયનાસનં ।
વિક્રેતવ્યં ન ભોક્તવ્યં કૃત્વા પૌદ્ગલિકં ન ચ

ચાતુર્દિશાય બુદ્ધાય સમ્મુખીભૂતસાંઘિકે
યતિર્દ્રવ્યાન્તરે દત્તે તત્ર તત્રોપનામયેત્

તૂષ્ણીં દત્વા ગતે દેયં બુદ્ધે મુક્તાફલાદિકં ।
ચાતુર્દિક્સમ્મુખીભૂતે શયનાસનમંશુકં

પૃથુ દ્રવ્યં પરોપાત્તં તત્સંજ્ઞી સ્તેયચેતના ।
સ્થાનચ્યુતિશ્ચ પંચાંગૈર્યુક્તશ્ચેદયતિર્ભવેત્

દત્તસ્વકાપરોપાત્તસંજ્ઞી ચાન્યો ઽપિ સંવરી ।
ન તાવત્કાલિકં સ્વાંશાદ્ ગૃહ્ણન્ જહાતિ સંવરં

આદાયાદત્તમુત્પ્લુત્ય ખં ગત્વાશાચતુષ્ટયં ।
તત્રૈવ પુનરાસીનો ભવતિ ક્ષતસંવરઃ

અવક્રીતાદિરજ્ઞાનાત્ પરદ્રવ્યં હરન્ ખલુ ।
સંવરક્ષોભલાભી સ યતિર્નોન્મત્તાદિકઃ