સ્મરદીપિકા · શ્લોક 41-60

હસ્તિની યથા સ્થૂલાકૃતિઃ સ્થૂલપયોધરા ચ સ્થૂલાધરા સ્થૂલનિતમ્બબિમ્બા ।
કામોત્સુકા ગાઢરતિપ્રિયા ચ મધ્યે ચ પુષ્ટા કરિણી મતા ચ

સ્થૂલા કઠિનકુચા ક્રૂરા નાત્યુષ્ણા નાતિશીતલા ।
ગૌરાઙ્ગી ક્ષીણનાસા ચ પીનસ્તનવિલક્ષણા

વિશાલજઘના ક્રૂરા ફુલ્લનાસાતિશીતલા ।
ખર્વા ચ ખર્વનાસા ચ બહુલોમા ચ કામુકી

મદગન્ધતનુર્ નિત્યં મત્તમાતઙ્ગગામિની ।
લુબ્ધા પીનસ્તની ક્રુદ્ધા હસ્તિની સા પ્રકીર્તિતા

પદ્મિની પિકવાણી ચ સ્નિગ્ધવાણી ચ ચિત્રિણી ।
શઙ્ખિની ક્રૂરવાણી ચ મેઘવાણી ચ હસ્તિની

પદ્મિની પાદશોભા ચ કેશશોભા ચ ચિત્રિણી ।
શઙ્ખિની મુખશોભા ચ કટિશોભા ચ હસ્તિની

પદ્મિની પદ્મગન્ધા ચ ક્ષીરગન્ધા ચ ચિત્રિણી ।
શઙ્ખિની મીનગન્ધા ચ મદગન્ધા ચ હસ્તિની

પદ્મિની પદ્મનિદ્રા ચ દીર્ઘનિદ્રા ચ ચિત્રિણી ।
શઙ્ખિની ઘોરનિદ્રા ચ ગજનિદ્રા ચ હસ્તિની

પદ્મિની પદ્મબન્ધેન નાગબન્ધેન ચિત્રિણી ।
શઙ્ખિની મીનબન્ધેન ગજબન્ધેન હસ્તિની

પદ્મિની સ્વલ્પભોગા ચ લઘુભોગા ચ ચિત્રિણી ।
શઙ્ખિની બહુભોગા ચ ગજભોગા ચ હસ્તિની

શશકઃ પદ્મિનીં ચૈવ ચિત્રિણીં ચ મૃગસ્ તથા

શઙ્ખિનીં વૃષભશ્ ચૈવ હસ્તિનીં તુ હયસ્ તથા ।
રમતે તુલ્યભાવેન તદા સમરતં ભવેત્

ઉચ્ચનીચાતિનીચં ચ તથાત્યુચ્ચં ચ વર્જિતમ્

ખ્યાતં સમરતં ચૈવ તદ્ વિરહત્ય્ અન્યથા સ્ત્રિયઃ

ઇતિ સ્ત્રીણાં જાતિચતુષ્ટયમ્ ।
અથ ધ્વજલક્ષણપ્રકરણમ્ ।
મુસલં રઙ્ગવીરં ચ દ્વિવિધં ધ્વજલક્ષણમ્ ।
સ્થૂલં મુસલમ્ ઇત્ય્ આહુર્ દીર્ઘં તદ્ રઙ્ગવીરકમ્

નાતિહ્રસ્વં નાતિદીર્ઘં સ્થૂલં સ્થૂલાન્તિકં વરમ્ ।
ક્ષત્રશીર્ષે પ્રસન્નં ચ લિઙ્ગાનિ સ્યુઃ શુભાનિ ષટ્

અથ ભગલક્ષણપ્રકરણમ્ ।
કૂર્મપૃષ્ઠા ગજસ્કન્ધા પદ્મનાભિસમા તથા ।
અલોમા મૃદુવિસ્તીર્ણા ષડ્ એતે સુભગા ભગાઃ

શીતલં ચોષ્ણમ્ અત્યુષ્ણં ગોજિહ્વાસદૃશં ખરમ્ ।
ઇત્ય્ ઉક્તં કામશાસ્ત્રજ્ઞૈર્ ભગચિહ્નચતુષ્ટયમ્

શીતલં સુખદં પ્રોક્તમ્ ઉષ્ણં ચ મધ્યમં સ્મૃતમ્ ।
અત્યુષ્ણમ્ અસુખં ચૈવ ખરં પ્રાણહરં સ્મૃતમ્

અથ કામચાલનપ્રકરણમ્ ।
અઙ્ગુષ્ઠે ચરણે ગુલ્ફે ભગે નાભૌ કુચે હૃદિ ।
કક્ષે કણ્ઠે ઽધરે નેત્રે કપોલે ચ શ્રુતાવ્ અપિ ।
શીર્ષે સર્વશરીરે તુ વસેત્ કામસ્ તિથિક્રમાત્