સ્કન્દપુરાણ: રેવાખણ્ડ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 96

ઇતિ શ્રીસ્કન્દપુરાણે રેવાખણ્ડે ઽગસ્ત્યતીર્થવર્ણનો નામ પઞ્ચનવતિતમો ઽધ્યાયઃ ॥
ર્ક્સ્ અધ્યાય 96
માર્કણ્ડેય ઉવાચ:
અથાનન્દેશ્વરં ગચ્છેત્ સર્વદેવનમસ્કૃતમ્ ।
રુદ્રસ્ય પરમાનન્દો યત્ર જાતો યુધિષ્ઠિર

તત્તીર્થં કથયિષ્યામિ સૂર્યપાપક્ષયં કરમ્ ।
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ:
આનન્દશ્ ચૈવ સંજાતો રુદ્રસ્ય દ્વિજસત્તમ

કથયસ્વ મહાભાગ સંક્ષેપાન્ મુનિસત્તમ ।
માર્કણ્ડેય ઉવાચ:
કથયામિ નૃપશ્રેષ્ઠ આનન્દેશ્વરમ્ ઉત્તમમ્

દાનવાનાં વધં કૃત્વા દેવદેવશ્ ચ શઙ્કરઃ ।
પૂજિતો દૈવતૈઃ સર્વૈઃ કિન્નરૈર્ યક્ષપન્નગૈઃ

આનન્દં પરમં પ્રાપ્ય નનર્ત વૃષવાહનઃ ।
ભૈરવં રૂપમ્ આસાદ્ય ગૌરી ચાર્દ્ધાઙ્ગધારિતા

ભૂતવેતાલકઙ્કાલૈર્ ભૈરવૈર્ ભૈરવો વૃતઃ ।
નર્મદાયોત્તરે તીરે દક્ષિણે પાણ્ડુનન્દન

તુષ્ટૈર્ મરુદ્ગણૈસ્ તત્ર સ્થાપિતઃ કમલાસનઃ ।
તદા પ્રભૃતિ વૈ દેવ આનન્દેશ્વર ઉચ્યતે

અષ્ટમ્યાં ચ ચતુર્દશ્યાં પૌર્ણમાસ્યાં નરાધિપ ।
વિધિં સ્નાત્વાર્ચયેદ્ દેવાં સુગન્ધેન વિલેપયેત્

બ્રાહ્મણાન્ પૂજયેત્ તત્ર યથાશક્ત્યા યુધિષ્ઠિર ।
ગોદાનં તત્ર કર્તવ્યં વસ્ત્રદાનં તથૈવ ચ

વસન્તસ્ય ત્રયોદશ્યાં શ્રાદ્ધં તત્રૈવ કારયેત્ ।
ઇઙ્ગુદૈર્ બદરૈર્ બિલ્વૈર્ અક્ષતેન જલેન વા

પ્રેતાનાં કારયેચ્ છ્રાદ્ધમ્ આનન્દેશ્વરતીર્થકે ।
પ્રેતા આનન્દિતાઃ સ્યુસ્ તે યાવદ્ આહૂત સમ્પ્લવમ્

સન્તતિર્ધનસૌખ્યં ચ સપ્તજન્મનિ જાયતે ।
આનન્દશ્ ચ ભવેત્ તેષાં જન્મ જન્મ યુધિષ્ઠિર

માર્કણ્ડેય ઉવાચ:
તતો ગચ્છેત્ તુ રાજેન્દ્ર માતૃતીર્થમ્ અનુત્તમમ્ ।
સઙ્ગમસ્ય સમીપસ્થં નર્મદાદક્ષિણે તટે

માતરસ્ તત્ર રાજેન્દ્ર સંજાતા નર્મદાતટે ।
ઉમયા યાચિતસ્ તત્ર વ્યાલયજ્ઞોપવીતકઃ

ઉવાચ યોગિનીવૃન્દં કષ્ટં કષ્ટં ન શોભનમ્ ।
ઉવાચ વરદશ્ ચાસ્મિ યોગિવૃન્દવરપ્રદઃ

યોગિન્ય ઊચુઃ:
અજેયાઃ સર્વદેવાનાં ત્વત્ પ્રસાદાન્ મહેશ્વર ।
તીર્થાનામભિસંખ્યાને પ્રખ્યાતા વસુધાતલે

એવં ભવતુ યોગિન્યસ્ તત્રૈવાન્તરધીયત

માર્કણ્ડેય ઉવાચ:
તસ્મિંસ્ તીર્થે તુ યો મર્ત્યો નવમ્યાં વિજિતેન્દ્રિયઃ ।
ઉપોષ્ય પરયા ભક્ત્યા પૂજયેન્ માતૃમણ્ડલમ્

તસ્ય તા માતરઃ પ્રીતાઃ પ્રીતો ઽયં વૃષવાહનઃ ।
બન્ધ્યાયા મૃતવત્સાયા અપુત્રાયા યુધિષ્ઠિર

સ્નપનં ચારભેત્ તત્ર મન્ત્રજ્ઞૈર્ બ્રાહ્મણોત્તમૈઃ ।
સહિરણ્યેન કુમ્ભેન પઞ્ચરત્નફલાન્વિતમ્

સ્નાપયેત્ પુત્રકામા ચ કાંસ્યપાત્રેણ મન્ત્રતઃ ।
પુત્રાન્ સા લભતે નારી વીર્યયુક્તાન્ ગુણાન્વિતાન્

યં યં કામમ્ અભિધ્યાયેત્ તં તં સા લભતે નૃપ ।
માતૃતીર્થાત્ પરં તીર્થં નાસ્ત્ય્ અન્યત્ પાણ્ડુનન્દન

તસ્યૈવાનન્તરં તાત જલમધ્યેશ્વરં પરમ્ ।
લિઙ્ગેશ્વરમિતિ ખ્યાતં સુરાસુરનમસ્કૃતમ્

યુધિષ્ઠિર ઉવાચ:
અત્યક્તા સા તુ રેવા યા કથં ત્યક્તા ચ શમ્ભુના ।
જલમધ્યે હિ તિષ્ઠેત શૂલપાણિઃ પિનાકધૃક્

તદહં શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ તવ વાક્યાદ્ દ્વિજોત્તમ ।
માર્કણ્ડેય ઉવાચ:
આશ્ચર્યભૂતા લોકે ઽસ્મિન્ પ્રતિષ્ઠા પાણ્ડુનન્દન

પણ્ડિતો વૃદ્ધભાવેન કથયામિ નૃપોત્તમ ।
આદૌ કૃતયુગે તાત દાનવો બલદર્પિતઃ

કાલબાષ્પ ઇતિ પ્રોક્તો દુર્જયો દેવદાનવૈઃ ।
તપશ્ ચચાર વિપુલં નર્મદાયા જલે શુભે

આરાધયન્ મહાદેવમ્ ઉગ્રેણ તપસા ભૃશમ્ ।
તતસ્ તુતોષ ભગવાન્ સપત્નીકો મહેશ્વરઃ

ઈશ્વર ઉવાચ:
ભો ભો વત્સ વરં બ્રૂહિ તુષ્ટો ઽહં તવ ભક્તિતઃ ।
દેવસ્ય વચનં શ્રુત્વા કાલબાષ્પો ઽબ્રવીદ્ વચઃ

દેવાશ્ ચૈવ મયા ભગ્નાઃ પ્રસાદાત્ તવ શૂલિનઃ ।
સંગ્રામે ચ વિષણ્ણો ઽહં તસ્માદ્ આરાધનં કૃતમ્

હસ્તં શિરસિ યસ્યૈવ દાસ્યામિ ચ મહેશ્વર ।
ન સ જીવેત્ પુમાંલ્ લોકે વરમ્ એતં દદસ્વ મે

ઈશ્વર ઉવાચ:
યત્ તે ઽભિલષિતં દૈત્ય તત્ તથૈવ ભવિષ્યતિ ।
ઇતિ શ્રુત્વા વચો દૈત્યઃ શમ્ભુમ્ એવાભિદુદ્રુવે

હસ્તં તે મૂર્ધ્નિ દાસ્યામિ ન તત્સત્યં વચસ્ તવ ।
રુદ્રઃ પલાયિતસ્ તેન કેશવં શરણં ગતઃ

નિવેદ્ય કેશવં સર્વં તસ્મિન્ન્ એવ ન્યલીયત ।
કેશવ ઉવાચ:
હન્મ્ય્ અહં તં મહાદેવ દુષ્ટં દૈત્યજનેશ્વરમ્

હસ્તં શિરસિ તસ્યૈવ દાપયામિ મહેશ્વર ।
તતસ્ ત્વરિતમાપન્નઃ પ્રવિષ્ટો નમદાતટે

કૃષ્ણઃ સ્ત્રીવેષધારી ચ દૈત્યસંમુખમ્ આગતઃ ।
દ્વાત્રિંશલ્લક્ષણોપેતા નિયુક્તા કામસાયકૈઃ

મધુમાથવકે શમ્ભું ધ્યાત્વા સર્વત્ર કૈશવી ।
વનં બભ્રામ સર્વત્ર સુશીલા વટપાદપમ્

ક્ષોભયન્તીવ ચિત્તાનિ સા રેમે ધર્મનન્દન ।
રિઙ્ગમાણશ્ ચ દૈત્યો ઽસૌ કાલબાષ્પઃ સુદુર્જનઃ

પ્રવિષ્ટઃ સ વને રમ્યે યત્ર સા શુભલોચના ।
અહં ભવામિ તે ભર્તા દુર્જયો દેવદાનવૈઃ

ત્રૈલોક્યસ્વામિની ત્વં ચ પ્રસીદ મમ સુન્દરિ ।
શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ:
યદિ માં મન્યસે ભાર્યાં પ્રત્યયશ્ ચ ભવેન્ મમ

દાનવ ઉવાચ:
સ્વયં ભવામિ તન્વઙ્ગિ શપથં મમ સાધનમ્ ।
તદ્ અહં ચ કરિષ્યામિ ઇતિ મે સત્યભાષિતમ્

સ્ત્ર્યુવાચ:
કુરુષ્વ ત્વં મહાભાગ શિરો હસ્તે પ્રદીયતામ્ ।
માર્કણ્ડેય ઉવાચ:
કામાન્ધેનૈવ રાજેન્દ્ર નિક્ષિપ્તો મસ્તકે કરઃ

તત્ક્ષણાદ્ અભવદ્ ભસ્મ દગ્ધસ્ તૃણચયો યથા ।
કેશવસ્યોપરિ તદા પુષ્પવૃષ્ટિઃ પપાત હ

ગતાઃ સર્વે દિવં દેવાઃ સ્વસ્થાનં વિગતજ્વરાઃ ।
ક્ષૌરાબ્ધિમ્ અગમદ્ વિષ્ણુઃ કાલબાષ્પે નિપાતિતે

ય ઇદં શૃણુયાદ્ ભક્ત્યા ચરિતં દાનવસ્ય ચ ।
શ્રાદ્ધં તત્રૈવ યઃ કુર્યાત્ કામક્રોધવિવર્જિતઃ

ઉદ્ધૃતાસ્ તેન સર્વે વૈ નરકાચ્ ચ પિતામહાઃ ।
ક્ષેત્રે તસ્મિંસ્ તુ યો દદ્યાદ્ બ્રાહ્મણે વેદપારગે

તસ્ય દાનફલં સર્વં કુરુક્ષેત્રાદ્ વિશિષ્યતે ।
સ્પર્શતે ય ઇદં લિઙ્ગં શઙ્કરેણ ચ નિર્મિતમ્

સ્પર્શમાત્રો મનુષ્યસ્ તુ રુદ્રવાસો ઽભિજાયતે ।
એતસ્માત્ કારણાદ્ રાજંલ્ લોકપાલાશ્ચ દેવતાઃ

દુર્ગાદેવી તથા ચૈવ મધુહન્તા ચતુર્ભુજઃ ।
દાનવાદ્યાશ્ ચ સર્વે ઽપિ રક્ષણે ચેશ્વરસ્ય ચ

રક્ષન્તે ચ સદાકાલં ગૃહવ્યાપારરૂપતઃ ।
પુત્રભ્રાતૃસમા ભૂત્વા સ્વામિસમ્બન્ધરૂપિણઃ

લિઙ્ગેશ્વરં તુ રાજેન્દ્ર દેવૈરદ્યા ઽપિ રક્ષ્યતે