સ્કન્દપુરાણ: રેવાખણ્ડ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 86

ઇતિ શ્રીસ્કન્દપુરાણે રેવાખણ્ડે ઽન્ધકવરપ્રદાનો નામ પઞ્ચાશીતિતમો ઽધ્યાયઃ ॥
ર્ક્સ્ અધ્યાય 86
માર્કણ્ડેય ઉવાચ:
અન્ધકસ્ય વરં દત્ત્વા તેનૈવ સહ શઙ્કરઃ ।
ઉમયા સહિતશ્ચાપિ કૈલાસં પર્વતં ગતઃ

તતસ્ સમાગતા દેવા બ્રહ્માદ્યાસ્ સહ વાસવાઃ ।
હૃષ્ટપુષ્ટાશ્ ચ તે સર્વે મહેશ તં પ્રણેમિરે

દેવ ઉવાચ:
સ્વાગતં વો મહાભાગા યે કેચિત્ ત્વ્ ઇહ ચાગતાઃ ।
નિહતો દાનવસ્ તત્ર ભવદર્થે ન સંશયઃ

રક્તેન તસ્ય મે શૂલં નિર્મલં ચ ન દૃશ્યતે ।
કર્તવ્યં કિં મયા ચાદ્ય કથ્યતાં હિ પિતામહ

સુતસ્ તુ ભવતો બ્રહ્મન્ યશ્ચા ઽસૌ નિહતો મયા ।
કર્તુમિચ્છામ્યહં સમ્યક્ તીર્થયાત્રાં ન સંશયઃ

ઉત્થાય ગમ્યતાં સર્વે યે કેચિત્ ત્વ્ ઇહ ચાગતાઃ ।
તતસ્ સર્વૈઃ સુરૈઃ સાર્ધં પ્રભાસં પ્રતિ નિર્યયૌ

પ્રભાસાદ્ યાનિ તીર્થાનિ ગઙ્ગાસાગરસઙ્ગમે ।
અવગાહ્ય તુ સર્વાણિ નિર્મલત્વં ન વિદ્યતે

નીલીભૂતં યથાવસ્ત્રં સિતત્વં નૈવ ગચ્છતિ ।
તથા કૃષ્ણત્રિશૂલસ્ય નિર્મલત્વં ન જાયતે

નર્મદા તુ તતો ગત્વા દેવો દેવૈઃ સમન્વિતઃ ।
ઉત્તરં દક્ષિણં કૂલમ્ અવગાહ્ય પ્રયત્નતઃ

ગત્વા તુ દક્ષિણે કૂલે પર્વતે ભૃગુસંજ્ઞિતે ।
તત્ર સ્થિત્વા મહાદેવો દેવૈઃ સહ ધરાપતે

મનોહરં તુ તત્સ્થાનં સર્વેષાં હિ દિવૌકસામ્ ।
જ્ઞાત્વા તીર્થવિશેષં તુ સ્થિતો દેવો મહેશ્વરઃ

ગિરિં બિભેદ શૂલેન તેન ભિન્નં રસાતલમ્ ।
નિર્મલં ચાભવચ્ છૂલં ન લેપો દૃશ્યતે ક્વચિત્

પાતાલાન્ નિઃસૃતા ગઙ્ગા નામ્ના ભોગવતીતિ સા ।
તત્ર તીર્થં સમુત્પન્નં શૂલભેદેતિ વિશ્રુતમ્

સૂર્યે રાહુગતે તત્ર મહાપુણ્યા સરસ્વતી ।
દ્વિતીયં સઙ્ગમં તત્ર યથા વેણી સિતાસિતમ્

તત્ર બ્રહ્મા સ્વયં દેવો બ્રહ્મેશં લિઙ્ગમ્ ઉત્તમમ્ ।
યસ્ય યામ્યદિશાભાગે સ્વયં દેવો જનાર્દનઃ

વિદ્યતે ચ સ્વયં તત્ર વિષ્ણુઃ પીઠેષુ સંસ્થિતઃ ।
શૂલેન ચ કૃતા રેખા તત્ર તોયવહા નૃપ

તત્ તોયં ચ ગતં તત્ર યત્ર રેવા નદીજલમ્ ।
તત્ર લિઙ્ગં મહાપુણ્યં ચક્રતીર્થેતિ વિશ્રુતમ્

શૂલભેદે ચ દેવેશઃ સ્નાનં કૃત્વા યથા વિધિ ।
આત્માનં મન્યતે શુદ્ધં ન કિંચિત્ કલુષં તનૌ

તસ્ય ચૈવોત્તરે ભાગે દેવ દેવં જગદ્ગુરુમ્ ।
શૂલપાણિં તતઃ પ્રાપ્ય પૂજયામાસ યત્નતઃ

સર્વતીર્થમ્ અયં તીર્થં સર્વતીર્થાધિકં પરમ્ ।
સર્વપુણ્યાધિકં પુણ્યં સર્વદ્રુઃખઘ્નમ્ ઉત્તમમ્

તત્ર તીર્થં પ્રતિષ્ઠાપ્ય દેવદેવો જગદ્ગુરુઃ ।
રક્ષકાંસ્ તુ તતો મુક્ત્વા તત્ર સ્થાપ્ય વિનાયકમ્

ક્ષેત્રપાલશતં ચાષ્ટૌ તીર્થં રક્ષન્તિ યત્નતઃ ।
વિઘ્નાનિ તસ્ય કુર્વન્તિ યસ્ તત્ર સ્થાતુમ્ ઇચ્છતિ

કેચિત્ કુટુમ્બચિન્તાં તુ કેચિચ્ ચિન્તાં કૃષીષુ ચ ।
સેવાં ચ કુર્વતે કેચિદ્ દ્રવ્યાર્જનપરાયણાઃ

પરોક્ષવાદં કુર્વન્તિ અન્યે હિસારતા જનાઃ ।
પરદારાન્ પ્રસર્પન્તિ અન્યે ચ વિત્તચિન્તકાઃ

અન્યે ઽપિ ચ વદન્ત્ય્ એવં કથં તીર્થેષુ ગમ્યતે ।
ક્ષુધયા પીડ્યતે ભાર્યા હ્ય્ અપત્યાનિ તથૈવ ચ

મોહજાલે નિપતિતાઃ પાપાચારાશ્ ચ યે નરાઃ ।
તેભ્યો રક્ષન્તિ તત્ તીર્થં દેવસ્ય ચ ગણાઃ શુભમ્

પુણ્યા જનાઃ સ્થિરા યે ચ સ્નાનં તેષાં ચ જાયતે ।
પયોષ્ણ્યાં દેવનદ્યાં ચ ભોગવત્યાં વિશેષતઃ

એતચ્ ચ સઙ્ગમં પુણ્યં યથા વેણ્યાં સિતાસિતે ।
દૃષ્ટ્વા તીર્થં તુ તે સર્વે ગીર્વાણા હૃષ્ટમાનસાઃ

દેવસ્ય સન્નિધો ભૂત્વા વર્ણયન્તિ પરસ્પરમ્ ।
ઇદં તીર્થં ચ દેવેશ ગયાતીર્થસમં વિદુઃ

ગુહ્યાદ્ ગુહ્યતરં તીર્થં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ ।
શૂલપાણિં સમભ્યર્ચ્ય બ્રહ્માદ્યાશ્ ચ સુરૈઃ સહ

યે ગણાશ્ ચૈવ ગન્ધર્વા યમો વરુણવાસવૌ ।
નૃત્યગીતૈસ્ તથા સ્તોત્રૈઃ સર્વે ચૈવ સુરાસુરાઃ

દેવેન ભોદિતો યત્ર શૂલાગ્રેણ નૃપોત્તમ ।
ત્રયો ગર્તાસ્ તુ સંજાતાસ્ તોયપૂર્ણા નરાધિપ

આર્યાવર્તા નરશ્રેષ્ઠ મહાકુલિશલાઞ્છિતાઃ ।
સર્વપાપક્ષયકરાઃ સર્વદુઃખાપહારકાઃ

તસ્મિંસ્ તીર્થે નરઃ સ્નાત્વા ઉપવાસપરાયણઃ ।
દીક્ષામન્ત્રવિહીનો ઽપિ મુચ્યતે ભવબન્ધનાત્

યઃ પુનર્ વિધિવત્ સ્નાત્વા મન્ત્રૈઃ પઞ્ચભિર્ એવ ચ ।
વેદોક્તૈઃ પઞ્ચભિર્ મન્ત્રૈઃ સહિરણ્યૈર્ ઘટૈસ્ તથા

અક્ષરૈર્ દશભિશ્ ચૈવ પઞ્ચાક્ષરૈસ્ ત્રિભિસ્ તથા ।
પૃથગ્ભૂતૈર્ દ્વિજાતીનાં તીર્થં શસ્તં નરાધિપ

બ્રહ્મક્ષત્રવિશાં વાપિ શૂદ્રસ્યાથ સ્ત્રિયાસ્ તથા ।
ધ્યાત્વા દેવત્રયં રાજન્ સ્નાનં ચૈવ યથાવિધિ

દશાક્ષરેણ મન્ત્રેણ તોયં પિબતિ યો નરઃ ।
કેદારે ચ યથા પીતં તથા કુણ્ડે ન સંશયઃ

પઞ્ચરેફસમાયુક્તં ક્ષકારાક્ષરભૂષિતમ્ ।
ઓંકારદ્વયસંયુક્તમ્ એતદ્ અત્રાનુકીર્તનમ્

યસ્ તત્ર કુરુતે સ્નાનં વિધિયુક્તો જિતેન્દ્રિય ।
તિલમિશ્રેણ તોયેન તર્પયેત્ પિતૃદેવતાઃ

કુલં તારયતે વિંશદ્દશપૂર્વાન્ દશાપરાન્ ।
ગઙ્ગાયાં પઞ્ચતીર્થે ચ શ્રાદ્ધં વૈ કુરુતે તુ યઃ

સ તત્ર ફલમ્ આપ્નોતિ શૂલભેદે ન સંશયઃ ।
યસ્ તત્ર વિધિના યુક્તો દાનં દદ્યાચ્ ચ ભક્તિતઃ

તદક્ષયં ફલં તત્ર કૃતસ્ય સુકૃતો ઽથવા ।
ગયાક્ષેત્રે યથાપુણ્યં સર્વકાર્યેષુ ચૈવ હિ

શૂલભેદે તથા પુણ્યં સ્નાનદાનાદિતર્પણૈઃ ।
ભક્ત્યા ચ યો દદાત્ યત્ર કાંચનં ગાં મહીં જલમ્

અન્નં કૃષીભવં શય્યાં વાસાંસિ ભૂષણાનિ ચ ।
અન્નાદિભિર્ ધનૈશ્ ચૈવ ગૃહં પૂર્ણં ચ સર્વતઃ

યુગ્યયુગ્લાઙ્ગલં મુખ્યં નવં ચૈવ ધુરન્ધરૌ ।
દાનાન્ય્ એતાનિ યો દદ્યાદ્ બ્રાહ્મણે વેદપારગે

શ્રોત્રિયં ચ કુલીનં ચ શુચિં ચ વિજિતેન્દ્રિયમ્ ।
જ્ઞાત્વા દાનં ચ યો દદ્યાત્ તસ્યાન્તો નૈવ વિદ્યતે

ત્રયોદશદિનેષ્વ્ એકં ત્રયોદશગુણં ભવેત્