સ્કન્દપુરાણ: રેવાખણ્ડ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 65

ઇતિ શ્રીસ્કન્દપુરાણે રેવાખણ્ડે વિષ્ણુકીર્તનં નામ ચતુઃષષ્ટિતમો ઽધ્યાયઃ ॥
ર્ક્સ્ અધ્યાય 65
માર્કણ્ડેય ઉવાચ:
નર્મદાયામ્યભાગે તુ તીર્થં પાપપ્રણાશનમ્ ।
માણ્ડવ્યસ્યાશ્રમં પુણ્યં સિદ્ધગન્ધર્વસેવિતમ્

વિભાણ્ડકશ્ ચ ગાર્ગ્યશ્ ચ ઋષ્યશૃઙ્ગાદયસ્ તથા ।
તસ્મિન્ સહસ્રસંખ્યાતા મુનયઃ શંસિતવ્રતાઃ

અશોકવનિકાં રાજન્ છૃણુ સામ્પ્રતમુત્તમમ્ ।
તત્ર સન્નિહિતો દેવ ઉમયા સહિતો હરઃ

આવિષ્ટશ્ ચાશ્રમે તત્ર વિશોકો વિમલઃ શિવઃ ।
વિશોકયા સરિચ્છ્રેષ્ઠા નર્મદા યત્ર સઙ્ગતા

તત્ર સ્નાતા દિવં યાન્તિ યે મૃતા ન પુનર્ભવાઃ ।
અશોકેશ્વરલિઙ્ગમ્ ચ પ્રત્યક્ષં સિદ્ધિશઙ્કરમ્

શાપભ્રષ્ટા દ્વિજાસ્ તત્ર નારદેન વિમોચિતાઃ ।
તસ્ય તીર્થસ્ય માહાત્મ્યાત્ મોદન્તે દિવિ દેવતાઃ

નાનાવૃક્ષફલૈઃ પુષ્પૈઃ સર્વકામસમન્વિતૈઃ ।
નાના પક્ષિગણૈર્જુષ્ટં નાનાવૃક્ષનિષેવિતમ્

સિદ્ધવિદ્યાધરૈર્ યક્ષૈર્ ગન્ધર્વૈઃ કિન્નરૈસ્ તથા ।
વેણુવીણાનિનાદેન શઙ્ખવાદિત્રનિઃસ્વનૈઃ

શોભતે સર્વદા રાજન્ નર્મદા વિન્ધ્યસઙ્ગમઃ ।
અશોકા દેવતા યત્ર બ્રહ્મશક્રપુરોગમાઃ

વિશ્વેદેવાશ્રમં તદ્ધિ સર્વદેવનમસ્કૃતમ્ ।
વિશ્વાયાશ્ ચ તથા પુત્રા વિશ્વેદેવાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

અશોકવનિકાયાં ચ જનયામાસ કશ્યપઃ ।
વૈવસ્વતે ઽન્તરે પ્રાપ્તે ત્રેતાયાં નરસત્તમ

પઞ્ચાયુતાનિ તાનિ તીર્થાનિ નિવસન્તિ શુભાનિ ચ ।
તત્ર સિદ્ધા ચ સાવિત્રી દેવમાતાદિતિસ્ તથા

દેવયાની તથેન્દ્રાણી રોહિણી સંભરાયણી ।
દાક્ષાયણી લોકવન્દ્યા લોપામુદ્રા મહાયશા

રત્નાવલી સૂર્યભાર્યા ધ્રુવા તારા ગણેશ્વરી ।
અશોકાસ્ તેન વિહિતાસ્ તત્રસ્થાઃ શતસંખ્યકાઃ

અસ્ય તીર્થસ્ય માહાત્મ્યાન્ મુચ્યતે કિલ્બિષાન્ નરઃ ।
શુક્લપક્ષે ચતુર્દશ્યામ્ આશ્વિને માસિ ભારત

અપુત્રિણી તથા બન્ધ્યા દુર્ભગા ભર્તૃવર્જિતા ।
પઞ્ચરત્નફલૈઃ સ્નાતા દિવ્યકુમ્ભૈઃ સમર્ચયેત્

સહસ્રજન્મ સા ભૂયઃ પુત્રિણી સુભગા ભવેત્ ।
અશોકવનિકા ક્ષેત્રે તત્ર ગૌર્યા વરઃ કૃતઃ

યસ્મિન્ વહતિ સા દેવી નર્મદા સપ્તકલ્પગા ।
તત્રેષ્ટં ધર્મરાજેન વરુણેન મહાત્મના

નૈરૃત્યેન તથાન્યૈશ્ ચ લોકપાલૈર્ યથા વિધિ ।
પ્રત્યક્ષો હવ્યવાહશ્ ચ લોકપાલાનુપાગતઃ

અત્રિર્ મરીચિઃ કશ્યપશ્ ચક્રુસ્ તત્ર મખોત્તમમ્ ।
અન્યક્ષેત્રાચ્ છતગુણા તત્ર દાનાદિકા ક્રિયા

વારાણસી કુરુક્ષેત્રં ગયા વૈ નૈમિષં તથા ।
માયાપુરી પુષ્કરં ચ પ્રયાગઃ શશિભૂષણમ્

કાશ્યપી સર્વતીર્થાનિ યત્ર તિષ્ઠતિ કલ્પગા ।
અશોકવનિકાયાસ્ તુ નાન્યત્ તીર્થં સમં વિદુઃ

ઇષ્ટં યત્ર પુરા રાજન્ હયમેધં મખોત્તમમ્ ।
બ્રહ્મણા મોચિતાઃ પૂર્વં વિપ્રાઃ કૌલેયયોનિતઃ

અસ્ય તીર્થસ્ય માહાત્મ્યાત્ પાટલીપુત્રવાસિનઃ ।
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ:
હયમેધમખેનેષ્ટં કથં તાત સ્વયમ્ભુવા

કથં ચ મોચિતા વિપ્રાઃ પૂર્વં કૌલેયયોનિતઃ ।
કો વા રાજા પુરા બ્રહ્મન્ દેવરાજસમો ઽભવત્

એતત્ સર્વં યથા ન્યાયં શંસ મે મુનિસત્તમ ।
માર્કણ્ડેય ઉવાચ:
શૃણુ રાજન્ મહાભાગ સમાખ્યાનં પુરાતનમ્

અશોકવનિકા તીર્થં કલ્પગા તટમાશ્રિતમ્ ।
ન જાનન્તિ મહામૂઢા મનુજાઃ પાપમોહિતાઃ

ગુપ્તાદ્ ગુપ્તતરં તીર્થં સર્વતીર્થોત્તમોત્તમમ્ ।
વિશોકેશ્વરલિઙ્ગં તુ તસ્મિન્ પરમસિદ્ધિદમ્

પૂજ્યતે સિદ્ધગન્ધર્વૈર્ ન તત્ પશ્યન્તિ માનુષાઃ ।
દર્શનાત્ સ્પર્શનાત્ તસ્ય બ્રહ્મહત્યાં વ્યપોહતિ

સ્વાયમ્ભુવે ઽન્તરે પ્રાપ્તે આદિકલ્પે કૃતે યુગે ।
રવિશ્ ચન્દ્રો મહારાજ ચક્રવર્તી મહાયશાઃ

સોમવંશે જનિં પ્રાપ્તઃ કાઞ્ચીપુરપતિસ્ તથા ।
શશાસ પૃથિવીં સર્વાં યથા શક્રસ્ ત્રિવિષ્ટપમ્

ગતસ્ તુ પૃથિવીપાલો નાનાવૃક્ષસમાકુલમ્ ।
નાનાપક્ષિગણૈર્જુષ્ટં નાનામુનિનિષેવતમ્

યત્રાગસ્ત્યેશ્વરં નામ શમ્ભોરાયતનં શુભમ્ ।
સેવ્યતે મુનિભિઃ સર્વૈર્ અગસ્ત્યાદ્ યૈસ્ તપોધનૈઃ

રાહુસૂર્યસમાયોગે રવિશ્ચન્દ્રો નૃપોત્તમઃ ।
સપ્તકલ્પવહા યત્ર શૈલશ્ચામરકણ્ટકઃ

હસ્ત્યશ્વરથપાદાતૈઃ સકોશબલવાહનૈઃ ।
તપસ્યન્તં મહાત્માનં મુનિસઙ્ઘૈઃ સમાવૃતમ્

મૈત્રાવરુણિકં નામ જ્વલન્તમિતિ પાવકમ્ ।
તેષાં મધ્યે સમુત્થાય શાણ્ડિલ્યશ્ ચ મહાતપાઃ

ઉરસા પૃથિવીં ગત્વા સો ઽગસ્તિં પરિપૃચ્છતિ ।
રવિશ્ચન્દ્રો મહાતેજાઃ સમાયાતસ્ તવાશ્રમમ્

પુરોહિતો ઽહમ્ અસ્યાસ્મિ જાનીહિ ત્વં તપોનિધે ।
ત્વત્ પાદાર્ચનમ્ આકાઙ્ક્ષી મન્યસે ચેદ્ અનુગ્રહઃ

અગસ્ત્ય ઉવાચ:
આગચ્છતુ નૃપશ્રેષ્ઠઃ શીઘ્રં સિંહાસને સ્થિતઃ ।
આગતસ્ તદ્ અનુજ્ઞાતઃ પાદૌ જગ્રાહ તસ્ય ચ

અર્ઘપાદ્યૈશ્ ચ સમ્પૂજ્ય પપ્રચ્છ કુશલં મુનિઃ ।
કુશલં તે મહાભાગ સાન્તઃ પુરપરિચ્છદઃ

ઉવાચ વચનં રાજા મુનીન્દ્રં પ્રતિ ભારત ।
અદ્ય મે સફલં જન્મ રાજ્યં જીવનમ્ એવ ચ

મુક્તશ્ ચ કિલ્બિષાદ્ અસ્માત્ ત્વાત્પાદામ્બુજદર્શનાત્ ।
સર્વત્ર કલ્પગા પુણ્યા સર્વતીર્થમયી શુભા

કસ્મિન્ સ્થાને યજે યજ્ઞં શંસ મે મુનિસત્તમ ।
યથા સંસિદ્ધ્યતે યજ્ઞઃ સુરાણાં તૃપ્તિર્ અક્ષયા

એતત્ સર્વં યથા ન્યાયં ત્રિકાલજ્ઞ નિવેદય ।
અગસ્ત્ય ઉવાચ:
શૃણુ રાજન્ મહાભાગ કથ્યમાનં નિબોધ ચ

શિવેન કથિતં પૂર્વં પાર્વત્યાઃ ષણ્મુખસ્ય ચ ।
બ્રહ્મવિષ્ણ્વાદિદેવાનામન્યેષાં ચ દિવૌકસામ્

મયા તત્ર શ્રુતં રાજન્ માર્કણ્ડેન ચિરાયુષા ।
તત્તે ઽહં કથયિષ્યામિ મેકલાતીર્થસમ્ભવમ્

શૃણુધ્વં મુનયઃ સર્વે યત્ પ્રષ્ટવ્યાવતારણમ્ ।
કસ્ય શક્તિર્ મહારાજ વર્જયિત્વા મહેશ્વરમ્

પ્રમાણં સર્વતીર્થાનાં સંખ્યાં વા કર્તુમ્ આદિતઃ ।
ઉદ્દેશમાત્રવક્તા ઽહં માર્કણ્ડસ્ય મહામુનેઃ

એતત્ તે કથિતં રાજન્ યથાવૃત્તં પુરાતનમ્