સ્કન્દપુરાણ: રેવાખણ્ડ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 63

ઇતિ શ્રીસ્કન્દપુરાણે રેવાખણ્ડે માતૃસ્તુતિર્નામ દ્વિષષ્ટિતમો ઽધ્યાયઃ ॥
ર્ક્સ્ અધ્યાય 63
માર્કણ્ડેય ઉવાચ:
રેવાતટે મહાપુણ્યે પિતૄણાં મોક્ષણં પ્રતિ ।
કુરુ યજ્ઞં મહાભાગ મુચ્યન્તે પિતરો યથા

ઇતિ શ્રુત્વા મહારાજ નમસ્કૃત્ય ચ કલ્પગામ્ ।
વશિષ્ઠપ્રમુખૈઃ સાર્દ્ધં જગામ સ્વપુરં નૃપઃ

સ વત્સાનાં ચ લક્ષૈકમપ્રસૂતાયુતં તથા ।
વિંશતિઃ શ્યામકર્ણાનાં હયાનાં ચ દશાયુતમ્

મણિમાણિક્યમુક્તાદિ ભૂષિતોચ્ચૈઃ શ્રવસ્ત્વિષામ્ ।
અયુતં ચ કરીન્દ્રાણાં ઘણ્ટાભરણશોભિનામ્

મણિમાણિક્યરત્નાનાં સંખ્યાં કર્તું ન શક્યતે ।
નાનાદેશનૃપૈઃ સાર્દ્ધં બ્રાહ્મણૈર્ વેદપારગૈઃ

વેણુવીણાનિનાદેન બ્રહ્મઘોષરવેણ ચ ।
આપૂરયન્ દિશઃ સર્વા દિવં ભૂમિં ચ સંસ્પૃશન્

હર્ષેણ મહતા યુક્તો યજ્ઞસમ્ભારસંવૃતઃ ।
રન્તિદેવો મહીપાલઃ કલ્પગાતીરમ્ આશ્રિતઃ

અનેકભક્ષભોજ્યાનાં તત્ર સંખ્યા ન વિદ્યતે ।
અષ્ટયોજનપર્યન્તં યજ્ઞયૂપાશ્ ચ મણ્ડપાઃ

હેમરત્નમયાઃ સ્તમ્ભા મણિમૌક્તિકભૂષિતાઃ ।
હિરણ્મયાનિ કુણ્ડાનિ વેદિકાશ્ ચ સહસ્રશઃ

સ્રુવશ્ ચ યજ્ઞપાત્રાણિ સર્વં સ્વર્ણમ્ અયં તથા ।
સમાહૂતાસ્ તતો દેવા બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાઃ

ચન્દ્રાદિત્યૌ ગ્રહૈઃ સાર્દ્ધં નક્ષત્રધ્રુવમણ્ડલમ્ ।
સિદ્ધા વિદ્યાધરા યક્ષાઃ સુરાસુરમહોરગાઃ

દેવરાજશ્ ચ દેવાશ્ ચ બૃહસ્પતિપુરોગમાઃ ।
તતો યજ્ઞઃ સમારબ્ધો બ્રાહ્મણૈર્ વેદપારગૈઃ

હોમેન તર્પિતા દેવાઃ સર્વલોકનિવાસિનઃ ।
નિર્ધૂમશ્ ચ જ્વલદ્ વહ્ણિઃ સપ્તજિહ્વાસમન્વિતઃ

પ્રત્યક્ષો હવ્યવાહશ્ ચ સ્વયં યજ્ઞે નરાધિપ ।
તતો નિવર્તિતો યજ્ઞો બ્રાહ્મણૈર્ આપ્તદક્ષિણૈઃ

ઘોષણા ભ્રામિતા રાષ્ટ્રે પ્રતીહારૈઃ સહસ્રશઃ ।
યો યં કામયતે કામં સો ઽત્ર તં ત્વેત્યસંશયઃ

આહૂતાઃ પૂર્વજાસ્ તત્ર માતૃકાઃ પૈતૃકાસ્ તથા ।
અપમૃત્યુવશં પ્રાપ્તાસ્ તિર્યગ્યોનિગતાશ્ ચ યે

તે સર્વે શુભયોનિત્વમ્ આપન્ના યજ્ઞયોગતઃ ।
અર્ચિતા નર્મદાદેવીં પ્રત્યક્ષા રૂપધારિણી

અર્ચિતો ભગવાંસ્ તત્ર પાર્વત્યા સહિતો હરઃ ।
શ્રીપતિશ્ ચ શ્રિયા સાર્દ્ધં શઙ્ખચક્રગદાધરઃ

શક્રાદયસ્ તથા દેવાઃ સપત્નીકા અલંકૃતાઃ ।
ગાશ્ચાશ્વાંશ્ ચ કરીન્દ્રાંશ્ ચ બ્રાહ્મણેભ્યો ન્યવેદયત્

યચ્ ચાન્યદ્ વિદ્યતે કિંચિદ્ ધનં ધાન્યં પયો દધિ ।
અગ્નિશૌચાનિ વસ્ત્રાણિ સર્વં તેભ્યો ન્યવેદયત્

યુગપત્ પૂજિતા દેવા બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાઃ ।
અર્ચિતા નર્મદાદેવી શૈલમૂલે વ્યવસ્થિતા

પ્રવાહો નિર્ગતો યત્ર કુબ્જારેવાસમાગમે ।
પિતરસ્ તર્પિતા દેવાઃ પ્રાપ્તાશ્ ચ પરમાં ગતિમ્

દિવ્યયાનસમારૂઢો દધીચિશ્ ચ નૃપોત્તમઃ ।
શતમષ્ટોત્તરં પૂર્વં પશ્ચિમં તદ્ અનન્તરમ્

દેવયાનપથે સન્તઃ શતશો ઽથ નૃપોત્તમ ।
ઊચુશ્ ચ દેવાસ્ તે સર્વે બ્રહ્માદ્યા રન્તિદેવકમ્

વૃણીષ્વ ભદ્રં તે પ્રીતાઃ સત્યેનાનેન ભૂમિપ ।
પ્રાપ્તો ઽસિ પરમં લોકં પિતૃભિર્ માતૃભિઃ સહ

રન્તિદેવો ઽબ્રવીદ્ વાક્યં યૂયં મે વરદા યદિ ।
કલશઃ સ્થાપિતો યત્ર બ્રાહ્મણૈર્ વેદપારગૈઃ

ચતુર્વેદધરૈર્ભક્તૈઃ પઞ્ચબ્રહ્મતનુઃ સ્વયમ્ ।
શિવલિઙ્ગં ભવેત્ તત્ર જ્વાલામાલાસમપ્રભમ્

યજ્ઞપર્વતમ્ આસાદ્ય પ્રવાહો યજ્ઞનિર્ગતઃ ।
સ્નાને વિનિર્ગતા કુબ્જા ચરુકે ચરુકા તથા

ચર્મિલા ચાઙ્ઘ્રિમૂલે તુ શિલ્પે શિલ્પા વિનિર્ગતા ।
ધનદો દેવતાશ્ ચાન્યાઃ સમ્પૂજ્ય પ્રણિપત્ય ચ

કલ્પગાં ચ નમસ્કૃત્ય કામિકં યાનમ્ આશ્રિતાઃ ।
સ્તોત્રં ચક્રે મહાભાગ લિઙ્ગરૂપસ્ય શૂલિનઃ

લોકનાથો જગત્સ્રષ્ટા પ્રણિપત્ય યથાવિધિ ।
બ્રહ્મો વાચ:
નાસ્તિ રુદ્રસમો દેવો નાસ્તિ રુદ્રસમો ગુરુઃ

નિત્યદામલકાયાય સ્વપ્રભામલમૂર્તયે ।
શિવભસ્માઙ્ગરાગાય દેવેશાય નમો ઽસ્તુ તે

નીલકણ્ઠાય દેવાય સર્વાયામિતમૂર્તયે ।
બહુરૂપાય કાન્તાય શાશ્વતાય નમો ઽસ્તુ તે

પરાય પરમેશાય સર્વજ્ઞાય નમો ઽસ્તુ તે ।
સર્વપ્રણતદેહાય સ્વયમ્ અપ્રણતાય ચ

પૂજ્યાનામ્ અપિ પૂજ્યાય નમસ્ત્ર્યક્ષાય શૂલિને ।
બ્રહ્મેન્દ્રવિષ્ણુવેદ્યાય ઉત્પત્તિસ્થિતિહેતવે

દેવસ્તુત નમસ્તે ઽસ્તુ ભુક્તિમુક્તિપ્રદાય ચ ।
વામાય વામરૂપાય વામોમારોપભાસિને

વામકાન્તાર્ધવેહાય ઈશાનાય નમો ઽસ્તુ તે ।
શ્રુત્વા સ્તોત્રમ્ ઇદં દેવો બ્રહ્મણઃ સો ઽમિતદ્યુતિઃ

વૃણીષ્વ વાઞ્છિતં યજ્ઞે વરમ્ ઇત્ય્ આહ શઙ્કરઃ ।
દદામિ તે ન સન્દેહો યસ્ ત્વયા વર ઈપ્સિતઃ

ઉવાચ વચનં બ્રહ્મા શઙ્કરં સર્વગં પ્રભુમ્ ।
પઞ્ચવક્ત્રં પઞ્ચલિઙ્ગં બ્રહ્મપૂજ્યં પ્રકીર્તિતમ્

બિલ્વા નિવેદિતા યસ્મિન્ન્ આમ્રાશ્ ચ વિનિવેદિતાઃ ।
બિલ્વામ્રકન્નામ લિઙ્ગં સંસારાર્ણવતારણમ્

પ્રસિદ્ધિં પરમાં યાતુ ભગવંસ્ ત્વત્પ્રસાદતઃ ।
વામના મેકલા યત્ર યત્રેદં લિઙ્ગમ્ ઉત્તમમ્

તત્ર સ્નાત્વા નરવ્યાઘ્ર શિવલોકમ્ અવાપ્યતે ।
ઇદં વરમ્ અહં મન્યે લોકાનુગ્રહકારકમ્

શઙ્કરસ્ તુ તથેત્ય્ એવં પ્રાહ બ્રહ્માણમ્ અવ્યયમ્ ।
એવમ્ ઉક્ત્વા મહેશાનો ગણકોટિસમાવૃતઃ

સ્તૂયમાનઃ સુરૈઃ સર્વૈઃ જગામ ભવનં સ્વકમ્ ।
બ્રહ્માદ્યા દેવતાશ્ ચૈવ ગતાઃ સ્વં સ્વં નિવેશનમ્

રન્તિદેવઃ પ્રતુષ્ટાવ લિઙ્ગરૂપધરં શિવમ્ ।
નિશમ્ય રન્તિદેવસ્ય સ્તોત્રં પ્રાહ મહેશ્વરઃ

વરં વૃણીષ્વ ભદ્રં તે સ્તોત્રેણાનેન સુવ્રતં ।
રન્તિદેવો ઽબ્રવીદ્ વાક્યં યદિ મે વરદઃ શિવઃ

ઇદં તીર્થં ન મોક્તવ્યં મહાદેવ સદા ત્વયા ।
અઘૌઘસમપ્લુતા યે તુ તિર્યગ્યોનિગતા નરાઃ

અસ્ય તીર્થસ્ય માહાત્મ્યાત્ તે યાન્તુ પરમાં ગતિમ્ ।
અત્ર યદ્ દીયતે દાનં સર્વં ભવતિ ચાક્ષયમ્

ઇદં વરમ્ અહં મન્યે યદિ તુષ્ટો ઽસિ શઙ્કર ।
શઙ્કર ઉવાચ:
અમાસોમસમાયોગે કાર્ત્તિક્યાં ચૈવ પર્વણિ

અત્ર યદ્ દીયતે દાનં તદ્ અનન્તં સમશ્નુતે ।
એતત્ તે કથિતં રાજંસ્ તીર્થં પાપપ્રણાશનમ્

વિશ્વેદેવાઃ પરાં સિદ્ધિમ્ અસ્મિંસ્ તીર્થે સમાગતાઃ ।
અગસ્ત્યશૌનકશ્ ચૈવ પરાશરો ઽઘમર્ષણઃ

સંસિદ્ધિં પરમાં પ્રાપ્તા નાના મુનિગણાસ્ તથા ।
અત્રાયુતં મુનીનાં ચ તપસા દિવમારુહત્

સંક્રમે ચ વ્યતીપાતે ગ્રહણે ચન્દ્રસૂર્યયોઃ ।
અમાસોમસમાયોગે ષડશીતિમુખે તથા

પુણ્યં દશગુણં વૃદ્ધિં સત્યમ્ એતચ્ છિવોદિતમ્ ।
સપાદકોટિસ્ તીર્થાનાં કુબ્જારેવાસમાગમે

દક્ષિણોત્તરભાગે તુ ક્રોશમાત્રં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
અવશઃ સ્વવશો વા ઽપિ પ્રાણાન્ યસ્ તુ પરિત્યજેત્

રાજા વર્ષસહસ્રાણિ વિદ્યાધરપુરે ભવેત્ ।
કૃમિકીટપતઙ્ગાદ્યાસ્ તીર્થે ઽસ્મિન્ પ્રાણમોક્ષણે

દિવ્યં વર્ષસહસ્રં તુ રાજા વિદ્યાધરે પુરે ।
બિલ્વામ્રકં સિદ્ધલિઙ્ગં કામભોગફલપ્રદમ્

કુબ્જેશ્વરં મહચ્ ચાન્યદ્ બ્રહ્મહત્યાં વ્યપોહતિ ।
અત્રાન્તરે મહારાજ શિવક્ષેત્રં વિદુર્બુધાઃ

રેવાકુબ્જાસમાયોગે યવાનાં સપ્તતિસ્તથા ।
અમાસોમસમાયોગે સ્નાનાચ્ છાન્તિઃ પ્રકીર્તિતા

વારાણસી કુરુક્ષેત્રં પ્રયાગો નૈમિષં તથા ।
પુષ્કરં ચ ગયા ચૈવ કેદારં તીર્થમ્ ઉત્તમમ્

ફલમ્ એતેષુ સામાન્યમ્ અમાસોમસમાગમે ।
અક્ષયં ચ ફલં પ્રોક્તં કુબ્જારેવાસમાગમે

તિલોદકપ્રદાનેન માતૃકં પૈતૃકં સુતઃ ।
નરકાદ્ ઉદ્ધરેત્ સર્વાન્ પૂર્વાન્ અપિ પરાન્ અપિ

સો ઽપિ રાજા ગૃહં પ્રાપ્તઃ સર્વાન્ ઉદ્ધૃત્ય પૂર્વજાન્ ।
અયં તે કથિતો રાજન્ કુબ્જારેવાસમાગમઃ

રન્તિદેવો હરિશ્ચન્દ્રઃ પુરુહૂતઃ પુરૂરવાઃ ।
અત્રેષ્ટ્વા વિવિધૈર્ યજ્ઞૈર્ દિવ્યન્તિ દિવિ દેવવત્

શ્રવણાત્ કીર્તનાદ્ અસ્ય તીર્થસ્ય નરસત્તમ ।
સર્વપાપવિશુદ્ધાત્મા શિવલોકે મહીયતે