સ્કન્દપુરાણ: રેવાખણ્ડ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 55

ઇતિ શ્રીસ્કન્દપુરાણે રેવાખણ્ડે કર્મગતિયમવાક્યં નામ ચતુષ્પઞ્ચાશત્તમો ઽધ્યાયઃ ॥
ર્ક્સ્ અધ્યાય 55
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ:
ધેનુઃ કતિવિધા પ્રોક્તા કસ્મિન્ કાલે ચ દીયતે ।
સર્વોપસ્કરસંયુક્તા ત્વત્ત ઇચ્છામિ વેદિતુમ્

માર્કણ્ડેય ઉવાચ:
શૃણુ રાજન્ મહાબાહો કથ્યમાનં નિબોધ મે ।
કથયામિ તવાખ્યાનમ્ આદિકલ્પે કૃતે યુગે

ચક્રવર્તી શશાઙ્કો ઽભૂત્ સર્વધર્મભૃતાં વરઃ ।
ન ચ વર્ણયિતું શક્યઃ સત્યધર્મવ્રતે સ્થિતઃ

બુભુજે સ મહીમેતામેકચ્છત્રાં સમાહિતઃ ।
નવખણ્ડાં સપ્તદ્વીપા યથા શક્રો ઽમરાવતીમ્

હરિશ્ચન્દ્રસ્ય તસ્યાપિ સંવાદશ્ ચક્રવર્તિનઃ ।
હરિશ્ચન્દ્રઃ કુરુક્ષેત્રે ગવામ્ અયુતમ્ ઉત્તમમ્

હેમભારમલઙ્કારસર્વરત્નવિભૂષિતમ્ ।
બ્રહ્મર્ષિર્ મુદ્ગલો નામ સ્વયં બ્રહ્મ પ્રતિષ્ઠિતઃ

મુદ્ગલાશ્ ચ દ્વિજાઃ સર્વે સત્યધર્મપરાયણાઃ ।
શતમષ્ટોત્તરં સાગ્રં બ્રાહ્મણા બ્રહ્મવાદિનઃ

હરિશ્ચન્દ્રો દદૌ તેભ્યો રાહુસૂર્યસમાગમે ।
દ્વિજાન્ સમ્પૂજ્ય વિધિચ્છ્રદ્ધયા પરયા યુતઃ

અર્ચયિત્વા મહેશાનં સ્થાનં પરમસિદ્ધિદમ્ ।
ચક્રપાણિં હૃષીકેશં મુદા પરમયા યુતઃ

સરસ્વત્યાં નૃપશ્રેષ્ઠ તિલદર્ભાન્વિતસ્ય તુ ।
દાનસ્યાસ્ય પ્રભાવેણ લોકાસ્તેનાખિલા જિતાઃ

અન્તરિક્ષે પુરી પ્રાપ્તા સર્વલોકમનોહરા ।
હરિશ્ચન્દ્રપુરી ખ્યાતા સા ઽસ્મિલ્ લોકે ચરાચરે

સત્યદાનસર્વત્યાગૈર્ ઇત્યાદિભિર્ અલંકૃતઃ ।
હરિશ્ચન્દ્રસમો રાજા ન ભૂતો ન ભવિષ્યતિ

એવં ગાથા પુરા ગીતા શક્રાદ્યૈઃ સુરસત્તમૈઃ ।
શશાઙ્કો ઽપ્યકરોત્ સર્વં નર્મદાતીરમાશ્રિતઃ

દાનં યજ્ઞ તપઃ સત્યં પર્વતે ઽમરકણ્ટકે ।
દદૌ ચાર્ધપ્રસૂતાં બ્રાહ્મણાય મહાત્મને

દાનસ્યાસ્ય પ્રભાવેણ હરિશ્ચન્દ્રાધિકો ઽભવત્ ।
અનેકભાવિકં પાપં દગ્ધ્વા તૂલૌઘવચ્છિખી

યાવદ્ વત્સસ્ય પાદૌ દ્વૌ મુખં યોનૌ પ્રદૃશ્યતે ।
તાવદ્ ગૌઃ પૃથિવી જ્ઞેયા સશૈલવનકાનના

સ્વર્ણશૃઙ્ગી રૌપ્યખુરી સવત્સા કાંસ્યદોહના ।
નર્મદાસ્નાનયુક્તા તુ સકુશા તિલસંયુતા

ઓંકારામરયોર્ મધ્યે કોટિતીર્થે નરાધિપઃ ।
એતાઃ સહસ્રસખ્યાતા બ્રાહ્મણેભ્યો ન્યવેદયત્

એતસ્મિન્ન્ અન્તરે નેદુર્દેવદુન્દુભયો દિવિ ।
તત્ક્ષણાદ્ યાનમ્ આરૂઢો જ્વલન્ મણિગણૈર્ ઇવ

સ્તૂયમાનઃ સમીપસ્થૈર્ અસંખ્યાતૈર્ વિમાનિભિઃ ।
ધૃતસ્વર્ણાતપત્રસ્ તુ વીજ્યમાનસ્ તુ ચામરૈઃ

યોજનાનાં સહસ્રેણ હરિશ્ચન્દ્રો ઽપ્ય્ અધઃ સ્થિતઃ ।
તદ્ દૃષ્ટ્વા તાદૃશં કર્મ શશાઙ્કસ્ય વિશામ્પતેઃ

સ વિનિન્દ્ય કુરુક્ષેત્રં વિસ્મયાવિષ્ટચેતનઃ ।
મહાનદ્યાં શશાઙ્કેન રાહુસોમસમાગમે

દત્તં દાનં ન સામાન્યં ભવેદ્ ઇતિ સમાસતઃ ।
વિષણ્ણવદનો ભૂત્વા હરિશ્ચન્દ્રો નૃપોત્તમઃ

બ્રહ્મલોકં ગતઃ ક્ષિપ્રં યત્ર લોકેશ્વરઃ પ્રભુઃ ।
અભિવાદ્ય યથા ન્યાયં પપ્રચ્છ સ પિતામહમ્

દાનેન નિર્જિતા દેવાઃ શશાઙ્કેન મહાત્મના ।
કિં ચ પુણ્યમિદં બ્રહ્મન્ કુરુક્ષેત્રાદ્ વિશિષ્યતે

અમરેશ્વરતીર્થં તુ નામ રેવાસમુદ્ભવમ્ ।
કેનાપિ ન સમં ભૂતમ્ ઉપર્યુપરિ દીપ્યતે

ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્ તસ્ય હરિશ્ચન્દ્રસ્ય ધીમતઃ ।
ઉવાચ વચનં બ્રહ્મા હરિશ્ચન્દ્રં નૃપોત્તમમ્

વિષાદં ત્યજ રાજેન્દ્ર ગહના કર્મણાં ગતિઃ ।
શશાઙ્કસદૃશો રાજા ન દૃષ્ટો ન શ્રુતો મયા

એવં વક્તું ન યોગ્યો ઽહં ન દેવાપિ સવાસવાઃ ।
અનેકાનિ સહસ્રાણિ પુરા વૈ ચક્રવર્તિના

ઇષ્ટાનિ ચ વિધાનેન પર્વતે ઽમરકણ્ટકે ।
રાહુસૂર્યસમાયોગે તીર્થલક્ષાણિ ભારત

સરસ્વતીં કુરુક્ષેત્રં પુષ્કરં નૈમિષં તથા ।
તીર્થાન્ય્ એતાનિ ચાન્યાનિ સ્નાનં કર્તું સમાયયુઃ

મેકલાયાં હરિશ્ચન્દ્ર કોટિતીર્થે નરાધિપ ।
તીર્થાનાં ત્યજ રાજેન્દ્ર સામ્યં મેકલયા સહ

વારાણસ્યા કુરુક્ષેત્રં તોલિતં ચ મયા પુરા ।
તીર્થાનિ ન સમં યાન્તિ તીર્થસ્યાસ્ય પ્રભાવતઃ

ખ્યાતમાત્રં કુરુક્ષેત્રં લોકયાત્રાપ્રવર્તકમ્ ।
પુરાણં ન શ્રુતં યૈસ્ તુ મિથ્યાજ્ઞાનસમન્વિતૈઃ

સેવ્યતાં કલ્પગા દેવી યદીચ્છેત્ પરમં પદમ્ ।
નમસ્કૃત્ય વિધાતારમ્ અયોધ્યાધિપતિસ્ તદા

મુદા પરમયા યુક્તઃ સ યયાવ્ અમરેશ્વરમ્ ।
એતત્ સર્વં સમાખ્યાતં યથાવત્ તવ સુવ્રત

યઃ શૃણોતિ નરો રાજન્ ગોસહસ્રફલં લભેત્