સ્કન્દપુરાણ: રેવાખણ્ડ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 52

ઇતિ શ્રીસ્કન્દપુરાણે રેવાખણ્ડે મુચુકુન્દકુવલયાશ્વસ્વર્ગારોહણં નામૈકપઞ્ચાશત્તમો ઽધ્યાયઃ ॥
ર્ક્સ્ અધ્યાય 52
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ:
કે વ્રજન્તિ યમં વિપ્ર કીદૃશા નરકાસ્ તુ તે ।
એતન્ મે સર્વમ્ આખ્યાહિ દેવલોકં વ્રજન્તિ કે

માર્કણ્ડેય ઉવાચ:
યાન્તિ પુષ્પકયાનેન પુષ્પરાગપ્રદાયિનઃ ।
દેવાયતનકર્તારઃ શિવલોકં વ્રજન્તિ તે

અનાથમણ્ડપાનાં તુ તે ક્રીડન્તિ ગૃહોત્તમૈઃ ।
દેવાગ્નિગુરુવિપ્રાણાં માતાપિત્રોશ્ ચ પૂજકાઃ

પૂજ્યમાના નરા યાન્તિ કામિકૈશ્ ચ યથા સુખમ્ ।
દ્યોતયન્તો દિશઃ સર્વા યાન્તિ દીપપ્રદાનતઃ

પ્રતિશ્રયપ્રદાનેન સુખં યાન્તિ યમાલયમ્ ।
સર્વકામસમૃદ્ધેન તથા ગચ્છતિ તોયદઃ

અન્નં પાનં પ્રયચ્છન્તિ સુખં યાન્તિ નિરાકુલાઃ ।
દીપમાલાં હિ યચ્છન્તિ ગુરુશુશ્રૂષણે રતાઃ

પાદાભ્યઙ્ગં ચ યઃ કુર્યાત્ સો ઽશ્વપૃષ્ઠેન ગચ્છતિ ।
હેમરત્નપ્રદાનેન યાન્તિ રત્નવિભૂષિતાઃ

સર્વકામસમૃદ્ધાત્મા ભૂમિદાનેન ગચ્છતિ ।
અન્નપાનપ્રદાનેન પિબન્ ખાદંશ્ ચ ગચ્છતિ

ઇત્ય્ એવમ્ આદિભિર્ દાનૈઃ સુખં યાન્તિ શિવાલયમ્ ।
સ્વર્ગે ચ વિપુલાન્ ભોગાન્ પ્રાપ્નોત્ય્ અન્નપ્રદાનતઃ

સર્વેષામ્ એવ દાનાનામન્નદાનપરં વિદુઃ ।
સર્વપ્રીતિકરં પુણ્યં બલપુષ્ટિવિવર્દ્ધનમ્

નાન્નદાનસમં દાનં ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્ ।
અન્નાદાનસમં દાનં ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્ ।
અન્નાદ્ ભવન્તિ ભૂતાનિ મ્રિયન્તે તદ્ અભાવતઃ

રક્તં માંસં મજ્જશુક્રે ક્રમાદ્ અન્નાત્ પ્રવર્તતે ।
શુક્રાદ્ ભવન્તિ ભૂતાનિ તસ્માદ્ અન્નમયં જગત્

હેમરત્નાશ્વનાગેન્દ્રનારીસ્રક્ ચન્દનાદિભિઃ ।
નાસ્ત્ય્ આહારસમં સૌખ્યં નાસ્તિ ક્રોધસમો રિપુઃ

અત એવ મહાપુણ્યમ્ અન્નદાનં ચ ભારત ।
અન્નદઃ પ્રાણદઃ પ્રોક્તસ્ તસ્માદ્ અન્નપ્રદો ભવેત્

તસ્માદ્ અન્નપ્રદાનેન દત્તાન્ય્ અન્યાનિ સર્વશઃ ।
ત્રૈલોક્યે યાનિ દાનાનિ ભોગસ્ત્રીવાહનાનિ ચ

અન્નપાનાદિ યત્કિંચિદ્ ઐશ્વર્યં ચ યુધિષ્ઠિર ।
અન્નદાનસ્ય તત્સર્વમ્ ઇહામુત્ર ફલં સ્મૃતમ્

યસ્માદ્ અન્નેન પુષ્ટાઙ્ગઃ કુરુતે ધર્મસંચયમ્ ।
પવિત્રમમૃતં દિવ્યં શુદ્ધં સત્ત્વં રસાયનમ્

અન્નપાનાશ્વગોવત્સશય્યાછત્રાણ્ય્ ઉપાનહૌ ।
પ્રેતલોકપ્રશસ્તાનિ દાનાન્યષ્ટૌ યુધિષ્ઠિર

એવં દાનવિશેષેણ ધર્મરાજપુરે નરાઃ ।
સુખેનૈવ તુ ગચ્છન્તિ તસ્માદ્ ધર્મં સમાચરેત્

અન્નદાનં મહારાજ જલં ચૈવ તુ પુષ્કલમ્ ।
પિતૃભ્યઃ પ્રયતો દદ્યાત્ તીર્થે ચૈવામરેશ્વરે

તીર્થાનિ પુણ્યક્ષેત્રાણિ યાનિ વૈ કીર્તિતાનિ ચ ।
કામમોક્ષપ્રદાનીહ સર્વસિદ્ધિકરાણિ ચ

સર્વેષામ્ એવ તેષાં તુ માતા વૈ પરિકીર્તિતા ।
નર્મદા સરિતા શ્રેષ્ઠા સપ્તકલ્પવહા શુભા

તપસો યજ્ઞદાનાનાં સંખ્યા તીર્થેષુ વિદ્યતે ।
નર્મદાયાં ન સંખ્યાસ્તિ તેષામ્ ઇત્ય્ આહ શઙ્કરઃ

યથા શિવસ્ તથા રેવા પૂજનીયા પ્રયત્નતઃ ।
એષુ યે તુ કુકર્માણઃ પાપા દાનવિવાર્જિતાઃ

પથા ઘોરેણ તે યાન્તિ દક્ષિણેન યમાલયમ્ ।
ષડશીતિસહસ્રાણિ યોજનાનાં સમન્તતઃ

પુરં જ્ઞેયં મહારૌદ્રં નાનારૂપૈર્ અધિષ્ઠિતમ્ ।
સમીપસ્થમ્ ઇવાભાતિ નરાણાં ક્રૂરકર્મણામ્

પાપિનામ્ અપિ દૂરસ્થં પથા રૌદ્રેણ યાન્તિ તે ।
તીવ્રકણ્ટકયુક્તેન શર્કરાભૂષિતેન ચ

ક્ષુરધારાવૃતૈસ્ તીક્ષ્ણૈઃ પાષાણૈર્ નિર્મિતેન ચ ।
કેચિત્ ત્વ્ અનેન મહતા દારુદારૈશ્ ચ ઘાતકૈઃ

લોહસૂચીભિર્ ઉગ્રાભિર્ ગ્રસ્તેન ચ ક્વચિત્ ક્વચિત્ ।
લતાપ્રતાનવિષમૈઃ પર્વતૈર્ વૃક્ષસંકુલૈઃ

સુતપ્તાઙ્ગારયુક્તેન યાન્તિ માર્ગેણ દુઃખિતાઃ ।
ક્વચિદ્ વિષમ્ અગર્તાભિસ્ તપ્તલોષ્ટેષ્ટકૈર્ અપિ

સુતપ્તબાલુકાભિશ્ ચ તથા તીક્ષ્ણૈશ્ ચ શઙ્કુભિઃ ।
અનેકભગ્નશાખાભિર્ આવૃતેન ક્વચિત્ ક્વચિત્

કષ્ટેન તમસા કેચિદ્ ગચ્છન્તિ હિ યમાલયમ્ ।
માર્ગસ્થાઙ્ગારકૈસ્ તપ્તૈર્ ગ્રસ્તા દાવાગ્નિભિસ્ તથા

ક્વચિત્ તપ્તશિલાભિશ્ ચ પઙ્કેન કટિમાનતઃ ।
ક્વચિદ્ દુષ્ટામ્બુના વ્યાપ્તં દુષ્કરીષાગ્નિના ક્વચિત્

ક્વચિદ્ ગૃધ્રૈર્ બકૈર્ વ્યાઘ્રૈર્ દુષ્ટૈઃ કીટૈઃ સુદારુણૈઃ ।
ક્વચિન્ મહાકુલીરાદ્યૈઃ ક્વચિત્ ત્વજગરૈઃ પુનઃ

મક્ષિકાભિશ્ ચ રૌદ્રાભિઃ ક્વચિત્ સર્પૈર્ વિષોલ્વણૈઃ ।
મત્તમાતઙ્ગયૂથૈશ્ ચ સમન્તાચ્ ચ પ્રમાથિભિઃ

પન્થાનમુલ્લિખદ્ભિશ્ ચ તીક્ષ્ણશૃઙ્ગૈર્ મહાબલૈઃ ।
સિંહૈર્ વિષાણમહિષૈર્ રૌદ્રૈર્ મત્તૈશ્ ચ શ્વાપદૈઃ

ડાકિનીભિશ્ ચ રૌદ્રાભિર્ વિકરાલૈશ્ ચ રાક્ષસૈઃ ।
વ્યાધિભિશ્ ચ મહાઘોરૈઃ પાવકૈશ્ ચ દુરાસદૈઃ

મહાનલવિમિશ્રેણ મહાચણ્ડેન વાયુના ।
મહાપાષાણવર્ષેણ ભિદ્યમાના નિરાશ્રયાઃ

ક્વચિત્ ક્વચિત્ પ્રતપ્તેન દીપ્યમાના વ્રજન્તિ હિ ।
મહતા વ બાણવર્ષેણ ભિદ્યમાનાઃ સમન્તતઃ

પતદ્ભિર્વજ્રસઙ્ઘાતૈર્ ઉલ્કાપાતૈશ્ ચ દારુણૈઃ ।
પ્રદીપ્તાઙ્ગારવર્ષેણ હન્યમાના વ્રજન્તિ હિ

મહાઘોરરવૈર્ ઘોરૈર્ વિત્રસ્યન્તો મુહુર્ મુહુઃ ।
નિશિતાયુધવર્ષેણ પૂર્યમાણાશ્ ચ સર્વશઃ

મહાક્ષરામ્બુધારાભિઃ સિચ્યમાના મુહુર્મુહુઃ ।
મહાશીતેન રૌદ્રેણ ક્ષુરધારાદિભિસ્ તથા

અન્યૈર્ બહુવિધાકારૈઃ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ ।
ઇત્થં ચ તપ્તરૌદ્રેણ માર્ગેણ વિષમેણ ચ

અવિશ્રાન્તેન મહતા હ્ય્ અવિદૂરેણ ભારત ।
અવિદૂરેણ કષ્ટેન સર્વદુઃખાશ્રયેણ ચ

નીયન્તે દેહિનઃ સર્વે મૂઢાઃ પાપપરાયણાઃ ।
યમદૂતૈર્ મહાઘોરૈર્ યમાજ્ઞાકારિભિર્ બલાત્

એકાકિનઃ પરાધીના મિત્રબન્ધુવિવર્જિતાઃ ।
શોચન્તઃ સ્વાનિ કર્માણિ દહ્યન્તે ચ મુહુર્મુહુઃ

પ્રેતભૂતવિમિશ્રાશ્ ચ શુષ્કકણ્ઠોષ્ઠતાલુકાઃ ।
કૃશાઙ્ગા ભીતભીતાશ્ ચ દહ્યમાના હુતાગ્નિના

બદ્ધાઃ શૃઙ્ખલયા કેચિત્ મજ્જન્તઃ પાપિનો ભૃશમ્ ।
કૃષ્યન્તે દહ્યમાનાસ્ તુ યમદૂતૈર્ બલોત્કટૈઃ

ઉરસ્યધોમુખસ્થાને તથૈવ ખલુ દુઃખિતાઃ ।
કેશપાશે વિબદ્ધાશ્ ચ કૃષ્યન્તે પાપિનસ્ તથા

લલાટે ચાશુગૈર્ બિદ્ધ્વા કૃષ્યન્તે દેહિનઃ ક્વચિત્ ।
ઉત્તાના દુષ્ટપન્થાનં નીયન્તે પાપકર્મણા

પાર્શ્વબાહુવિબદ્ધાશ્ ચ જઠરે પરિપીડિતાઃ ।
ગ્રીવાપાશવિકૃષ્યાશ્ ચ કે ઽપિ યાન્તિ સુદુઃખિતાઃ

જિહ્વાશઙ્કુપ્રદાનેન સમાનીયકૃકાટિકાઃ ।
અર્દ્ધચન્દ્રેણ ગૃહ્યન્તે ક્ષિપ્યમાણા ઇતસ્ તતઃ

શિશ્ને ચ વૃષણે ચૈવ રજ્જ્વા બદ્ધાસ્ તથા પરો ।
વિચ્છિન્નહસ્તપાદાશ્ ચ છિન્નકર્ણોષ્ઠનાસિકાઃ

વિચ્છિન્નશિશ્નવૃષણાશ્ છિન્નશીર્ષાઙ્ગસંચયાઃ ।
અઙ્કુશૈર્ ભિદ્યમાનાસ્ તુ ખાદ્યમાનાઃ સરીસૃપૈઃ

ઇતશ્ ચેતશ્ ચ ધાવન્તિ ક્રન્દમાના નિરાશ્રયાઃ ।
મુદ્ગારૈર્ લોહદણ્ડૈશ્ ચ હન્યમાના મુહુર્ મુહુઃ

કશાભિર્ વિવિધાભિશ્ ચ ઘોરાભિશ્ ચ સમન્તતઃ ।
ભિન્દિપાલૈશ્ ચ તુદ્યન્તે વમન્તઃ શોણિતં મુહુઃ

પાત્યમાનાશ્ ચ સલિલે છાયાં વૈ પ્રાર્થયન્તિ ચ ।
દાનહીનાઃ પ્રયાન્ત્ય્ એવં પ્રાયશ્ચિત્તકૃતો નરાઃ

ગૃહીત્વા ચૈવ પાથેયં સુખં યાતિ યમાલયમ્ ।
એવં પથા નિકૃષ્ટેન પ્રાપ્તા યમપુરં નરાઃ

પ્રાજ્ઞાપિતૈસ્ તથા દૂતૈઃ પ્રવેશ્યન્તે યમાગ્રતઃ ।
તત્ર યે શુભકર્માણસ્ તાન્ વૈ સંસ્મારયેદ્ યમઃ

સ્વાગતાસનદાનેન પાદ્યાર્ઘેણ પ્રિયેણ ચ ।
ધન્યા યૂયં મહાત્માનાત્મનો હિતકારિણઃ

યૈસ્ તુ દિવ્યસુખાર્થં હિ ભવદ્ભિઃ સુકૃતં કૃતમ્ ।
નર્મદાતટમાશ્રિત્ય પર્વતે ઽમરકણ્ટકે

દાનં દત્તં તપસ્તપ્તં હુતં ચેષ્ટં વિધાનતઃ ।
વારાણસ્યાં કુરુક્ષેત્રે પ્રયાગે પુષ્કરે તથા

ગયાયાં નૈમિષારણ્યે ગઙ્ગાસાગરસઙ્ગમે ।
કેદારે ભરૈવે ચાપિ પ્રભાસે શશિભૂષણે

મહાકાલવને રમ્યે શ્રીશૈલે ત્રિપુરાન્તકે ।
ત્રૈયમ્બકે ધૌતપાપે નીલકણ્ઠે તથૈવ ચ

ગઙ્ગાદ્વારે હિમદ્વારે તથા કાલઞ્જરે ગિરૌ ।
એતેષ્વન્યેષુ તીર્થેષુ ક્ષેત્રેષુ ચ યથાક્રમમ્

લબ્ધં જન્મફલં ચૈવ ભવદ્ભિર્ નાત્ર સંશયઃ ।
ઇદં વિમાનમ્ આરુહ્ય દિવ્યસ્ત્રીભોગભૂષિતમ્

સંગચ્છધ્વં શિવં સ્વર્ગં સર્વકામસમન્વિતમ્ ।
તત્ર ભુક્ત્વા મહાભોગાન્ અનન્તાન્ પુણ્યસંખ્યયા

યત્કિંચિદ્ અન્યદ્ અશુભં સ્વલ્પં તદપિ ભોક્ષ્યથ ।
આખ્યાતં તુ મયા તાવત્ કલ્પગાતીરવાસિનઃ

આરોહન્તિ વિમાનાનિ સર્વેષામુપરિ સ્થિતાઃ ।
સર્વતીર્થેષુ સંખ્યાસ્તિ હ્યુક્તં બ્રહ્માદિભિઃ પુરા

તત્ર યદ્ દીયતે દાનં તેન સ્વર્ગે મહીયતે ।
મ્રિયતે તત્ર યઃ કશ્ચિદ્ વ્રતેનાનશનેન ચ

દિવ્યયાનં સમાશ્રિત્ય સ પ્રયાતિ શિવાલયમ્ ।
એતત્ તે કથિતં રાજન્ કલ્પગાપુણ્યમુત્તમમ્

પશ્યન્તિ પુણ્યકર્માણો યમં મિત્રમ્ ઇવાત્મનઃ ।
યે પુનઃ ક્રૂરકર્માણસ્તે પશ્યન્તિ ભયાનકમ્

દંષ્ટ્રા કરાલવદનં ભ્રુકુટીકુટિલેક્ષણમ્ ।
ઊર્દ્ધ્વકેશં મહાશ્મશ્રું સ્ફુરદોષ્ઠાધરોત્તરમ્

અષ્ટાદશભુજં ક્રૂરં નીલાઞ્જનચયોપમમ્ ।
સર્વાયુધોહ્યતકરં ગર્જન્તં દણ્ડપાણિનમ્

મહામહિષમારૂઢં તપ્તાગ્નિસમલોચનમ્ ।
રક્તમાલ્યામ્બરધરં મહામેરુમ્ ઇવોત્થિતમ્

પ્રલયામ્બુદનિર્ઘોષં પિબન્તમ્ ઇવ વારિધીન્ ।
ગ્રસન્તમ્ ઇવ ત્રૈલોક્યમુદ્ગિરતમ્ ઇવાનલમ્

મૃત્યુસ્ તસ્ય સમીપસ્થઃ કાલાનલસમપ્રભઃ ।
કાલશ્ ચાઞ્જનસંકાશઃ કૃતાન્તશ્ ચ ભયાનકઃ

વિવિધા વ્યાધયસ્તીક્ષ્ણા નાનારૂપા ભયાનકાઃ ।
શક્તિશૂલાઙ્કુશધરાઃ પાશચક્રાસિપાણયઃ

વજ્રદંષ્ટ્રાધરા રૌદ્રાઃ ક્રૂરાશ્ ચાઞ્જનસન્નિભાઃ ।
સર્વાયુધોદ્યતકરા યમદૂતાશ્ ચ ઘાતકાઃ

એવં વિધં યમં તત્ર પશ્યન્તિ પાપચારિણઃ ।
નિર્ભયો યાતિ ચાત્યર્થં યમો વા પાપકારિણમ્

ચિત્રગુપ્તશ્ ચ ભગવાન્ ધર્મં તેષાં પ્રબોધયન્ ।
ભો ભો દુષ્કૃતકર્માણઃ પરદ્રવ્યાપહારકાઃ

ગાર્જિતા રૂપવીર્યેણ પરદારોપમર્દકાઃ ।
યસ્ તુ યત્ કુરુતે કર્મ તેન તદ્ ભુજ્યતે પુનઃ

તત્ કિમ્ આત્મોપઘાતાર્થં ભવદ્ભિર્ દુષ્કૃતં કૃતમ્ ।
કિમ્ અર્થં પરિતપ્યધ્વં પીડ્યમાનાઃ સ્વકર્મભિઃ

ભુજ્યન્તે સ્વાનિ કર્માણિ નાસ્તિ દોષો ઽત્ર કસ્યચિત્ ।
એતે ચ પૃથિવીપાલાઃ સંપ્રાપ્તાશ્ ચ મહીપતે

સ્વકીયૈઃ કર્મભિર્ ઘોરૈર્ દુષ્પ્રજ્ઞાબલગર્વિતાઃ ।
ભો ભો નૃપા દુરાચારાઃ પ્રજાવિધ્વંસકારિણઃ

સ્વલ્પકાલસ્ય રાજ્યસ્ય કિં વૈ તદ્ દુષ્કૃતં કૃતમ્ ।
ભવદ્ભી રાજ્યલોભેન મોહેનાન્યાયવૃત્તિભિઃ

યદ્ગૃહીતં ફલં તસ્ય યૂયં ભુઙ્ગ્ધ્વં યથાતથમ્ ।
કુત્ર રાજ્યં કલત્રં વા યદર્થમ્ અશુભં કૃતમ્

તત્સર્વસ્વં પરિત્યજ્ય યૂયમ્ એકાકિનસ્ તથા ।
ત્વદ્ બાન્ધવા ન પશ્યન્તિ યેન વિધ્વંસિતાઃ પ્રજાઃ

યમદૂતૈઃ પાત્યમાના અધુના કીદૃશં ભવેત્ ।
એવં બહુવિધૈર્ વાક્યૈર્ ઉપલબ્ધા યમેન તે

શોચન્તિ સ્વાનિ કર્માણિ તૂષ્ણીં ભૂતાશ્ ચ પાર્થિવ ।
ઇતિ વાક્યૈઃ સમાદિશ્ય નૃપાંસ્ તાન્ ધર્મરાટ્ તતઃ

તેષાં પાપવિશુદ્ધ્યર્થં યમો દૂતાન્ અથાબ્રવીત્ ।
ભો ભોશ્ ચણ્ડ મહાચણ્ડ ગૃહીત્વા નૃપતીનિમાન્

વિશોધયધ્વં પાપેભ્યઃ ક્રમેણ નરકાગ્નિના ।
તતઃ શીઘ્રં સમાસ્થાય નૃપાન્ સંગૃહ્ય પાદયોઃ

ભ્રામયિત્વા તુ વેગેન ચિક્ષિપુર્યમકિઙ્કરાઃ ।
સર્વે વેગેન મહતા સુપ્રતપ્તે મહીતલે

આસ્ફાલયન્તિ મહતિ ચાશ્મસારમયે દ્રુમે ।
તતસ્ તે સર્વ એવાશુ પ્રહારૈર્ જર્જરીકૃતાઃ

વિસંજ્ઞાશ્ ચ તદા સન્તિ નિશ્ચેષ્ટાશ્ ચ યુધિષ્ઠિર ।
તતસ્ તે વાયુના સ્પૃષ્ટાઃ શનૈસ્ તુ જીવિતાઃ પુનઃ

તાનાનીય વિશુદ્ધ્યર્થં ક્ષિપન્તિ નરકાર્ણવે ।
અષ્ટાવિંશતિર્ એવાદ્યાસ્ તીવ્રાનરકકોટયઃ

સપ્તમસ્ય તલસ્યાન્તે ઘોરે તમસિ સંસ્થિતાઃ ।
અતિઘોરા ચ રૌદ્રા ચ તથા ઘોરતમા સ્થિતા

અત્યન્તદુઃખજનની ઘોરરૂપા ચ પઞ્ચમી ।
ષષ્ઠી તરણતારાખ્યા સપ્તમી ચ ભયાનકા

અષ્ટમી કાલરાત્રિશ્ ચ નવમી ચ ઘટોત્કટા ।
દશમી ચૈવ ચણ્ડા ચ મહાચણ્ડા તતો ઽપ્યધઃ

ચણ્ડકોલાહલા ચૈવ પ્રચણ્ડા ચ પરાગ્નિકા ।
જઘન્યા હ્યવરા લોમા ભીષણી ચૈવ નાયિકા

કરાલા વિકરાલા ચ વજ્રવિંશતિરાશ્રિતા ।
અસ્તા ચ પઞ્ચકોણા ચ સુદીર્ઘા પરિવર્તુલા

સપ્તભૌમાષ્ટભૌમા ચ દીર્ઘમાયેતિહાપરા ।
ઇતિ તા નામતઃ પ્રોક્તા ઘોરા નરકકોટયઃ

અષ્ટાવિંશતિરેતાસ્ તુ ભૂતાનાં માનતઃ સ્મૃતાઃ ।
તાસાં ક્રમેણ વિજ્ઞેયાઃ પઞ્ચપઞ્ચૈવ નાયકા

પ્રત્યેકં સર્વકોટીનાં નામતસ્ તુ વિશામ્પતે ।
રૌરવઃ પ્રથમસ્ તેષાં રુદન્તિ યત્ર દેહિનઃ

મહારૌરવપીડાભિર્ મહાન્તો ઽપિ રુદન્તિ હિ ।
તમઃ શીતં તથા ચોષ્ણં પઞ્ચૈતે નાયકાઃ સ્મૃતાઃ

અઘોરઃ પ્રથમસ્ તીક્ષ્ણઃ પદ્મઃ સંજીવનઃ શઠઃ ।
મહામાયો વિલોમશ્ ચ કણ્ટકઃ કટકઃ સ્મૃતઃ

તીવ્રો વામઃ કરાલશ્ ચ કિઙ્કરાલઃ પ્રકમ્પનઃ ।
મહાચક્રઃ સુપદ્મશ્ ચ કાલસૂત્રઃ પ્રગર્જનઃ

સૂચીમુખઃ સુનેમિશ્ ચ ખાદકઃ સુપ્રપીડિતઃ ।
કુમ્ભીપાકઃ સુપાકશ્ ચ ક્રકચશ્ ચ સુદારુણઃ

અઙ્ગારરાત્રિઃ પચનઃ અસૃક્પૂયભવસ્ તથા ।
સુતીક્ષ્ણાઃ શણ્ડશકુની મહાસંવર્તકઃ ક્રતુઃ

તપ્તજન્તુઃ પઙ્કલેષઃ પૂતિમાન્ ચ હ્રદસ્ત્રપુઃ ।
ઉચ્છ્વાસશ્ ચ નિરુચ્છ્વાસઃ સુદીર્ઘઃ ક્રૂરશાલ્મલી

ઉષ્ટ્રિતસ્તુ મહાનાદઃ પ્રવાહઃ સુપ્રવાહનઃ ।
વૃષાશ્રયો વૃષાશ્વશ્ ચ સિંહવ્યાઘ્રગજાનનાઃ

શ્વશૂકરાજમહિષમેષમૂષખરાનનાઃ ।
ગ્રાહકુમ્ભીરનક્રાસ્યા મહાઘોરા ભયાનકાઃ

સર્વભક્ષાઃ સ્વભક્ષાશ્ ચ સર્વકર્મા ઽશ્વવાયસાઃ ।
ગૃધ્રોલૂક ઉલૂકશ્ ચ શાર્દૂલકપિકચ્છુરાઃ

ગણ્ડકઃ પૂતિવક્ત્રશ્ ચ રક્તાસ્યઃ પૂતિમૂત્રિકઃ ।
કણધૂમ્રસ્ તુષારાગ્નિઃ કૃમિમાન્ નિરયસ્ તથા

આતોદ્યશ્ ચ પ્રતોદ્યશ્ ચ રુધિરોદ્યશ્ ચ ભોજનમ્ ।
કાલાત્મગો ઽનુભક્ષશ્ ચ સર્વભક્ષઃ સુદારુણઃ

કર્કટસ્ તુ વિશાલશ્ ચ વિકટઃ કટપૂતનઃ ।
અમ્બરીષઃ કટાહશ્ ચ કષ્ટા વૈતરણી નદી

સુતપ્તો લોહશઙ્કુશ્ ચ એકપાદો ઽશ્રુપૂરણઃ ।
અસિપત્રવનં ઘોરમ્ અસ્થિલિઙ્ગં પ્રતિષ્ઠિતમ્

તિલાતસીક્ષુયન્ત્રાણિ કૂટપાપપ્રમર્દનાઃ ।
મહાચુલ્લી વિચુલ્લી ચ તપ્તલોહમયી શિલા

પર્વતઃ ક્ષુરધારાખ્યો મયો યમલપર્વતઃ ।
સૂચીવિષ્ઠાન્ધકૂપાશ્ ચ પતનઃ પાતનસ્ તથા

મુશલી વૃષલી ચૈવાશિવા સઙ્કટલા તથા ।
તાલપત્રાસિગહનં મહામોહક એવ ચ

સંમોહનો ઽસ્થિભઙ્ગશ્ ચ તપ્તાચલમયો ઽગુણઃ ।
બહુદુઃખો મહાદુઃખઃ કશ્મલો યમલસ્ તથા

હાલાહલો વિરૂપશ્ ચ શ્વરૂપશ્ચ્યુતમાનસઃ ।
એકપાદસ્ત્રિપાદશ્ ચ તીવ્રશ્ ચ વિદિતસ્ તતઃ

અષ્ટાવિંશતિર્ ઇત્ય્ એતે ક્રમશઃ પઞ્ચકાઃ સ્મૃતાઃ