સ્કન્દપુરાણ: રેવાખણ્ડ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 47

ઇતિ શ્રીસ્કન્દપુરાણે રેવાખણ્ડે ભૃગુપર્વતમહિમા ઽનુવર્ણનો નામ ષટ્ચત્વારિંશો ઽધ્યાયઃ ॥
ર્ક્સ્ અધ્યાય 47
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ:
ઓંકારકીર્તનં વિપ્રદાનં યજ્ઞસ્ તપસ્ તથા ।
સમ્ભવં પઞ્ચવક્ત્રાણાં લિઙ્ગાનાં સંભવં તથા

યુગસંખ્યાં કલાં ચૈવ ચરિતં ચ મહામુને ।
કથયસ્વ પ્રસાદેન યથોદ્દિષ્ટં તુ શંભુના

માર્કણ્ડેય ઉવાચ:
શ્રૂયતાં રાજરાજેન્દ્ર પુરાણં સ્કન્દકીર્તિતમ્ ।
દ્વાત્રિંશતિસહસ્રાણિ લક્ષાણ્યષ્ટાદશૈવ ચ

એષા કૃતયુગે સંખ્યા સન્ધ્યાસન્ધ્યાંશમાનતઃ ।
લક્ષ્યાણ્ય્ અષ્ટૌ તથા ચાષ્ટૌ સહસ્રાણિ યુધિષ્ઠિર

દ્વાપરે ભાનમ્ ઇચ્છન્તિ સન્ધ્યાસન્ધ્યાંશમાનત ।
સહસ્રાણિ ચ ચત્વારિ તથા લક્ષચતુષ્ટયમ્

માનં કલિયુગસ્યૈતત્ સન્ધ્યાસન્ધ્યાંશમાનતઃ ।
અલ્પક્ષીરપ્રદા ગાવો હ્ય્ અલ્પસસ્યા ચ મેદિની

અલ્પોદકાસ્ તથા મેઘાઃ સ્વલ્પવિદ્યાસ્ તથા દ્વિજાઃ ।
પૂર્ણે તુ ષોડશે વર્ષે નરાઃ પલિતયૌવનાઃ

દશમે દ્વાદશે વર્ષે નારી ગર્ભધરા ભવેત્ ।
શૂદ્રા ધર્મપરા નિત્યં કલૌ કાલે દિગમ્બરાઃ

એકવર્ણાઃ પ્રજાઃ સર્વા રાજા મ્લેચ્છો ભવિષ્યતિ ।
કલૌ યુગે તથા પ્રાપ્તે કલિરૂપે ચ માધવે

નાગ્નિહોત્રં ન વેદાશ્ ચ ન ધર્મો ન ચ યાજનમ્ ।
ન સત્યં ન તપો દાનં ન સત્ત્વં ન ચ દેવતાઃ

વેદવિક્રયિણો વિપ્રા અન્ત્યજાનાં ગૃહે ગૃહે ।
વેદાદેશં કરિષ્યન્તિ વેદવિપ્લવકારકાઃ

કન્યાવિક્રયિણઃ પાપાસ્ તથા કન્યોપજીવિનઃ ।
સહસ્રાંશો ન ધર્મસ્ય કલા ચૈકા પ્રવર્તિતા

યત્ર સિદ્ધસ્ તત્ર તીર્થં જલે સ્નાસ્યન્તિ માનવાઃ ।
શૂદ્રા પત્ની દ્વિજાનાં તુ ભવિષ્યતિ ગૃહે ગૃહે

અધરોત્તરભાવેન ભવિષ્યન્તિ કલૌ નરાઃ ।
બૌદ્ધાઃ ક્ષપણકાઃ પાપા નગ્ના મલિનકશ્મલાઃ

વિડમ્બયન્તિ બાલાનાં મોહિતાઃ પાપકર્મણામ્ ।
ન ગુરું મન્યતે શિષ્યઃ પુત્રશ્ ચ પિતરં તથા

સ્વવંશદ્રવ્યહર્તારઃ પ્રવ્રજ્યાવેષધારિણઃ ।
લિઙ્ગોપજીવિનઃ પાપાસ્ તથા ભસ્મોપજીવિનઃ

વૈવસ્વતે ઽન્તરે પ્રાપ્તે કલૌ સર્વં ભવિષ્યતિ ।
એતત્ તે કથિતં રાજન્ કલૌ યદ્યદ્ ભવિષ્યતિ

ઓંકારસ્યૈવ ચોત્પત્તિં વિધાનં વિધિપૂર્વકમ્ ।
કથયામિ સમાસેન યત્ પૃષ્ટો ઽહં ત્વયા ઽનઘ

કીર્તનાદ્ અસ્ય દેવસ્ય મુચ્યતે ભવબન્ધનાત્ ।
ઓં મિત્યેકાક્ષર રાજન્ વ્યાહરન્ સમનુસ્મરન્

યઃ પ્રયાતિ ત્યજન્ દેહં સ યાતિ પરમાં ગતિમ્ ।
વેદમાતા ચ ગાયત્રી ઓંકારપ્રભવા તથા

ઓંમિત્યેકાક્ષરે તત્ત્વે બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાઃ ।
ઓંકારો વેદમૂલં તુ શ્રુતિશાખઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ

ફલં ચૈવ તુ પુષ્પં ચ પર્ણાનિ સ્મૃતિર્ આગમઃ ।
યથાદૌ સર્વવિદ્યાનામ્ ઓંકારઃ પરિપઠ્યતે

તથાદૌ સર્વદેવાનામ્ આદિદેવો મહેશ્વરઃ ।
સન્ધ્યાત્રયં ત્રિકાલાદિ ઓંકારે પરિકીર્તિતમ્

અગ્નિત્રયં ત્રયો લોકાસ્ ત્રિવર્ગશ્ ચ પ્રતિષ્ઠિતઃ ।
અષ્ટષષ્ટિં ચ તીર્થાનાં બ્રહ્મણે શિવકીર્તિતમ્

એકેન ચ શતં પૂર્ણં રુદ્રાણાં પરિકીર્તિતમ્ ।
કેદારે શતમેકં ઓંકારૈકોત્તરં શતમ્

પઞ્ચબ્રહ્મ પઞ્ચવક્ત્રમ્ ઓંકારં લિઙ્ગમુત્તમમ્ ।
પૃથિવ્યાં યાનિ લિઙ્ગાનિ આસમુદ્રાન્તગોચરે

ન તેષાં પઞ્ચવક્ત્રાણિ ત્યક્ત્વોંકારં યુધિષ્ઠિર ।
સ્વાયમ્ભુવે ઽન્તરે પ્રાપ્તે આદિકલ્પે કૃતે યુગે

દાનવૈર્ નિર્જિતા દેવા નર્મદાતીરમાશ્રિતાઃ ।
અવદ્રુતાઃ કઙ્કોલૈસ્ તુ કાલિકેયૈશ્ ચ કાલકૈઃ

તે દેવા બ્રહ્મસહિતા ઈશ્વરં શરણં ગતાઃ ।
બૃહસ્પતિસ્ તતઃ પ્રાહ બ્રહ્માણં પ્રતિ ભારત

ઇષ્ટિં કુરુ મહારૌદ્રીં દાનવાનાં ક્ષયંકરીમ્ ।
ઉવાચ વચનં બ્રહ્મા તદા તં દેવમન્ત્રિણમ્

મમૈવ વિસ્મૃતા મન્ત્રા દાનવાનાં ભયેન ચ ।
એતસ્મિન્ન્ અન્તરે ભિત્ત્વા પાતાલાનિ ચ સપ્ત ચ

ઓંકારપૂર્વકં રાજન્ ભૂર્ભુવઃસ્વશ્ ચ કીર્તયન્ ।
પર્વતાદ્ ઉત્થિતં લિઙ્ગં જ્વલત્કાલાનલપ્રભમ્

સૂર્યકોટિસમપ્રખ્યં જ્વાલામાલાસમાશ્રિતમ્ ।
આદિમધ્યાન્તહીનં ચ ન દૃષ્ટં પરમં ક્વચિત્

ચતુર્વર્ગૈશ્ ચતુર્વેદૈર્ વેદાઙ્ગનિગમૈઃ સ્વયમ્ ।
ઉવાચ વચનં શમ્ભુર્બ્રહ્માણં લોકભાવનમ્

સૌમ્યાં ચૈવ તુ ભો બ્રહ્મંલ્ લોકાનાં શાન્તિકારિણીમ્ ।
મયા સમાર્પિતા વેદા ઇષ્ટિં કુરુ યથેપ્સયા

તતો બ્રહ્મા ચકારેષ્ટિં રૌદ્રીં દૈત્યક્ષયંકરીમ્ ।
ઇષ્ટિં ચૈવ તત સૌમ્યાં લોકાનાં શાન્તિકારિણીમ્

તતો ઽસુરા મહારાજ દૃષ્ટ્વા ચેષ્ટિં ભયંકરીમ્ ।
બ્રહ્મશાપભયોદ્વિગ્ના ગતાસ્ તે તુ દિશો દશ

ઓંકારસ્ય પ્રભાવેણ સર્વે દેવાસ્ તુ નિર્ભયાઃ ।
તતો ઽભ્યર્ચ્ય સુરેશાનં દેવાસ્ તે ત્રિદિવં યયુઃ

કલ્પાન્તગં મહાલિઙ્ગં સુરાસુરનમસ્કૃતમ્ ।
કામદં મોક્ષદં ચૈવ ઓંકારં વિદ્ધિ પાર્થિવ

તસ્મિંલ્ લિઙ્ગે તુ લીયન્તે કલ્પાન્તે સર્વદેવતાઃ ।
અમરં બ્રહ્મ વેત્યાહુર્ હરિં સિદ્ધેશ્વરં તથા

પિઙ્ગલેશ્વરમ્ આદિત્યં સોમં પિત્રીશ્વરં તથા ।
યત્ર સિદ્ધાસ્ ત્રયો વેદાઃ સષડઙ્ગપદક્રમાઃ

તેન સિદ્ધેશ્વરં વિદ્ધિ સર્વસિદ્ધિપ્રદાયકમ્ ।
કથિતં પર્વતસ્યાગ્રે લિઙ્ગકોટિસમન્વિતમ્

અર્ચનાત્ તસ્ય લિઙ્ગસ્ય વિષ્ણુલોકે મહીયતે ।
કલ્પે કલ્પે મહારાજ ક્ષીયન્તે સર્વદેવતાઃ

મુક્ત્વા તુ પઞ્ચલિઙ્ગાનિ માર્કણ્ડં નાર્મદં નૃપ ।
અવિમુક્તં ચ કેદારમ્ ઓંકારમ્ અમરેશ્વરમ્

તથૈવ ચ મહાકાલમ્ એવં લિઙ્ગં તુ ભારત ।
પુણ્યાનિ પઞ્ચલિઙ્ગાનિ પ્રાતર્ ઉત્થાય યઃ પઠેત્

સર્વતીર્થફલં પ્રાપ્ય શિવલોકે મહીયતે ।
એકા કાલી મહાકાલે વસેદ્ વૈ વ્યાપિની સદા

સપાદકોટિસ્તીર્થાનાં મહાકાલે વસેત્ નૃપ ।
શિવલોકેન કાવેરી શિવક્ષેત્રે સ્થિતા નૃપ

ચતુઃ ક્રોશાભ્યન્તરતો બ્રહ્મહત્યા ન સર્પતિ ।
આગ્નેયં સિદ્ધલિઙ્ગં ચ તસ્યાસ્ તીરે સમાશ્રિતમ્

શિવખ્યાતમ્ ઇતિ ખ્યાતં તીર્થે તુ કુરુનન્દન ।
સ્નાતમાત્રો નરસ્ તત્ર સ ભવે ન પુનર્ભવેત્

કીટપક્ષિપતઙ્ગાદિ તિર્યગ્ યોનિગતા નરાઃ ।
મુચ્યન્તે તત્ર પાપેન શિવસ્ય વચનં યથા

તત્ર યઃ કુરુતે શ્રાદ્ધં પિતૄણાં ચ તિલોદકમ્ ।
યુગકોટિસહસ્રં તુ પિતરસ્ તે ન તર્પિતાઃ

સર્વેષામ્ એવ લિઙ્ગાનાં દિવ્યં વા ઽત્ર પ્રકીર્તિતમ્ ।
તત્ર સ્નાતો દિવં યાતિ ન વિશેદ્ યોનિસઙ્કટે

કોટિયજ્ઞફલં પ્રાપ્ય શિવલોકે મહીયતે ।
અષ્ટકોટિસ્ તુ તીર્થાનાં કેદારે કથિતા નૃપ

દર્શનાદ્ અર્ચનાત્ તસ્ય સ્પર્શાત્ મોક્ષફલં નૃણામ્ ।
કેદારસ્યોદકે પીતે પુનર્જન્મ ન વિદ્યતે

અહોરાત્રોષિતો ભૂત્વા પયઃ પાનં કરોતિ યઃ ।
તસ્યોદરે ભવેલ્ લિઙ્ગં ષણ્માસાદ્ બ્રહ્મચારિણઃ

કેદારદર્શનાદ્ એવ શિવલોકે મહીયતે ।
વારાણસી મહાપુણ્યા ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતા

અન્તરિક્ષે પુરી સા તુ મૃત્યુલોકસ્ય બાહ્યતઃ ।
પઞ્ચક્રોશાન્તરે યાવદ્ બ્રહ્મહત્યા ન સર્પતિ

અષ્ટાવિંશતિકોટ્યસ્ તુ લિઙ્ગાનાં તત્ર ભારત ।
ગઙ્ગાવરુણયોર્ મધ્યે સ્નાનં કૃત્વા યથોદિતમ્

સર્વપાપવિનિર્મુક્તો દેવવન્ મોદતે દિવિ ।
તત્ર યસ્ ત્યજતિ પ્રાણાન્ છિવં ધ્યાત્વા તુ માનવઃ

સહસ્રકુલમુદ્ધૃત્ય શિવલોકં સ ગચ્છતિ ।
તત્ર યદ્ દીયતે દાનં તસ્ય સંખ્યા ન વિદ્યતે

તિલોદકપ્રદાનેન પિતૃણાં પ્રીતિરક્ષયા ।
તત્ર યસ્ ત્યજતિ પ્રાણાન્ અવશઃ સ્વવશો ઽપિ વા

ત્રિનેત્રઃ શૂલપાણિસ્ તુ શિવસ્યાનુચરો ભવેત્ ।
અવિમુક્તસ્ય લિઙ્ગસ્ય સ્પર્શનાત્ મુક્તિર્ આપ્યતે

કલાત્રયં તુ તત્રાસ્તે કાશીપુર્યાં ન સંશયઃ ।
ગઙ્ગાસાગરસંભેદે ચતસ્રસ્તુ કલાઃ સ્મૃતાઃ

ગઙ્ગાસહસ્રવક્ત્રેણ પ્રવિષ્ટા યત્ર સાગરમ્ ।
સ્નાનાવગાહનાત્ પાનાત્ પિણ્ડદાનાચ્ ચ તર્પણાત્

ગચ્છેચ્ છિવપુરં તત્ર પિતૃભિઃ સહ માનવઃ ।
અપરં કાલરુદ્રં તુ સપ્તપાતાલવાસિનમ્

હાટકં વિદ્ધિ તં દેવં ન તુ પશ્યન્તિ માનવાઃ ।
પૂજ્યતે સુરદૈત્યૈશ્ ચ સુરસિદ્ધનિષેવિતમ્

ગઙ્ગેશ્વરદ્વિતીયં તુ તૃતીયં સાગરેશ્વરમ્ ।
ચતુર્થં શૂલપાણિં તુ ચતસ્રશ્ ચ કલા ઇતિ

કલાપઞ્ચાત્મકં રુદ્રમ્ આસમુદ્રાન્તગોચરે ।
વર્જયિત્વા મહેશાનમ્ ઓંકારં કામરૂપિણમ્

પઞ્ચબ્રહ્મપઞ્ચવક્ત્રં નવશક્તિસમન્વિતમ્ ।
ઓંકારં કલ્પગાતીરે શિવેન કથિતં પુરા

તેન પુણ્યાત્મકે લોકે લોકત્રિતયપૂજિતમ્ ।
શઙ્ખકુન્દેન્દુસંકાશં સદ્યોવક્ત્રં તુ પશ્ચિમમ્

ઋગ્વેદો નિર્ગતો યસ્માદ્ બ્રહ્મા તત્રાધિદેવતા ।
ઉત્તરં વામદેવં તુ પીતાભં સુમનોહરમ્

યજુર્વેદોદ્ભવં વિદ્ધિ વિષ્ણુસ્ તત્રાધિદેવતા ।
અઘોર મેઘવર્ણાભં યામ્યાં ચ દિશિ ચાસ્થિતમ્

સામવેદોદ્ભવં વિદ્ધિ સૂર્યકાલાગ્નિદૈવતમ્ ।
પૂર્વે તત્પુરુષં જ્ઞેયં કુઙ્કુમારુણસન્નિભમ્

અથર્વં નિર્ગતં તુર્યમ્ આપસ્ તત્રાધિદેવતાઃ ।
ઈશાનસ્તવ વક્ત્રં તુ પઞ્ચવર્ણં મહાતનુમ્

શ્રુતિસિદ્ધાન્તસઙ્ગીતં સોમં તત્રાધિદેવતા ।
ષષ્ઠં સદાશિવં નામ નિર્ભાગં ચ નિરામયમ્

નિર્લક્ષં લક્ષહીનં તુ જ્ઞાત્વા મોક્ષે ન સંશયઃ ।
એતત્ તે કથિતં રાજન્ન્ ઓંકારસ્ય તુ વર્ણનમ્

સહસ્રાસ્ યસ્ય નો શક્તિર્ એકવક્ત્રસ્ય કા કથા ।
સ્નાપયિત્વોદકેનૈવ બિલ્વપત્રેણ પૂજયેત્

ચતુર્વર્ષસહસ્રાણિ રુદ્રલોકે મહીયતે ।
ઓંકારદક્ષિણામૂર્તૌ પ્રાણત્યાગ કરોતિ યઃ

વર્ષકોટિસહસ્રાણિ વસેત્ માહેશ્વરે પુરે ।
પ્રાસાદં ચ મઠં ચાપિ સુધયેષ્ટકસંયુતમ્

ચિત્રમાલેખ્યમૂલે ચ પતાકાધ્વજશોભિતમ્ ।
વિતાનાં કિઙ્કિણીયુક્તં નેત્રં વંશોદ્ભવં શુભમ્

પઞ્ચવર્ણકશોભાઢ્યમ્ ઓંકારસ્ય તુ કારયેત્ ।
પઞ્ચામૃતૈઃ સ્નાપયિત્વા ચન્દનાગુરુકુંકમૈઃ

સમાવેષ્ટ્ય પરીધાનૈર્ નાનાવસ્ત્રૈઃ સુશોભનૈઃ ।
હેમમૌક્તિકરત્નૈશ્ ચ સઘૃતં ગુગ્ગુલું દહેત્

ઘણ્ટાં ચ દીપકં ચૈવ વિધૂમારાર્તિકં ચ યત્ ।
મૃદઙ્ગાન્ પટહાંશ્ ચૈવ વેણું વીણાં ચ ગીતકમ્

કાહલી શઙ્ખવાદ્યાનિ કાંસ્યતાલાદ્યમ્ એવ ચ ।
વ્યજનં ગેડુકં છત્રં ચામરં ધ્વજદણ્ડકમ્

હેમ ચાન્નધરાદીનિ ગૃહાંશ્ ચ ગ્રામપત્તનમ્ ।
યદ્વા તદ્વા નૃપશ્રેષ્ઠ ઓંકારાય નિવેદયેત્

તસ્ય દાનફલસ્યેહ સંખ્યા કર્તું ન શક્યતે ।
સિદ્ધેશ્વરૌંકારયોસ્ તુ ચન્દ્રસૂર્યગ્રહગ્રહે

ધ્વજમાલાકુલં કુર્યાત્ તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ ।
યાવતી તં તુ સંખ્યા ઽસ્તિ વાયુનોદ્ધૂયતે પુનઃ

તાવદ્ યુગસહસ્રાણિ શિવલોકે વસેન્ નૃપ ।
યુગકોટિસહસ્રાણિ યુગકોટિશતાનિ ચ

સર્વકામસમૃદ્ધાત્મા બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાલયે ।
એતત્ તે કથિતં રાજન્ ઓંકારોત્પત્તિલક્ષણમ્

બ્રહ્મણા તુ કૃતં તસ્ય સ્તોત્રં ત્વં શૃણુ સામ્પ્રતમ્