સ્કન્દપુરાણ: રેવાખણ્ડ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 42

ઇતિ શ્રીસ્કન્દપુરાણે રેવાખણ્ડે કાવેરીમાહાત્મ્યં નામૈકચત્વારિંશો ઽધ્યાયઃ ॥
ર્ક્સ્ અધ્યાય 42
માર્કણ્ડેય ઉવાચ:
રેવા ભિત્ત્વા ચણ્ડવેગા મહાભાગા વિનિઃસૃતા ।
તત્ર સ્નાત્વા નરવ્યાઘ્ર બ્રહ્મહત્યાં વ્યપોહતિ

તિલોદકં તત્ર તીર્થે હવિષા પિણ્ડદાનતઃ ।
પિતૄન્ સમુદ્ધરેદ્ ઘોરાત્ નરકાન્ નાત્ર સંશયઃ

પાપમૃત્યુમૃતા યે તુ ચણ્ડકર્મકૃતો નરાઃ ।
મુચ્યન્તે તેન પાપેન ચણ્ડવેગાસમાગમે

ચણ્ડેશ્વરં તત્ર લિઙ્ગં સર્વદેવમયં શુભમ્ ।
દર્શનાત્ પૂજનાદ્ અસ્ય પુષ્પગન્ધાદિદાનતઃ

બ્રહ્મહત્યા સહસ્રૈર્ હિ તત્ક્ષણાદ્ એવ મુચ્યતે ।
ચન્દ્રસેનઃ પુરા ચાસીદ્ દુરાત્મા પાપકર્મકૃત્

પરદારરતશ્ચૌરો બ્રહ્મઘ્નો ગુરુતલ્પગઃ ।
રઘુવંશી ચ પાપાત્મા ઋષિપત્નીં ચ બ્રાહ્મણીમ્

અન્યાશ્ ચ યા વૈ સુભગાઃ પતિં હત્વા સમાહરત્ ।
નૈમિષારણ્યવાસી ચ શાણ્ડિલ્યો બ્રહ્મવિત્તમઃ

સૌદામિની તસ્ય ભાર્યા ધર્મપત્ની યશસ્વિની ।
રૂપયૌવનસમ્પન્ના ચન્દ્રકાન્તિસમપ્રભા

કામિની વલ્કલધરા પીનોન્નતપયોધરા ।
આખ્યાનં કથયિષ્યામિ તસ્યાસ્ તસ્ય પુરાતનમ્

હયારૂઢશ્ ચન્દ્રસેનો નૈમિષારણ્યવાસિનઃ ।
શાણ્ડિલ્યસ્યાશ્રમં પ્રાપ્તો વને સ મૃગયન્ મૃગાન્

દષ્ટા સૌદામિની તેન શાણ્ડિલ્યસ્ય પ્રિયા તદા ।
ઉવાચ વચનં તાં વૈ ત્વં મે રાજ્ઞી ભવેદ્ ઇતિ

વલ્કલાજિનધારી ચ કુશકાશપવિત્રકઃ ।
કન્દમૂલફલાશી ચ બ્રાહ્મણશ્ ચ પતિસ્ તવ

કિં કરિષ્યસિ તત્ તેન મમ ભોગાંશ્ ચ પુષ્કલાન્ ।
સર્વદા મત્પ્રસાદેન ભુઙ્ક્ષ્વ ત્વં વરવર્ણિનિ

તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા નૃપતેઃ પાપકર્મણઃ ।
આહ સૌદામિની વાક્યં ચન્દ્રસેનં નૃપાધમમ્

યાચસ્વ મે પતિં રાજંસ્ તસ્યાહં વશવાર્તિની ।
શાણ્ડિલ્યમ્ અબ્રવીદ્ રાજા તતો ઽમૂં વરયામિ તે

કન્યામ્ ઇમાં ચ પત્ની તે ચેદ્ અદ્ય ત્વં દદસ્વ મે ।
મૌલ્યે દદામિ તે દ્રવ્યમસ્યાઃ શતસહસ્રશઃ

શાણ્ડિલ્ય ઉવાચ:
સર્વાઃ સ્ત્રિયઃ કૈતવબદ્ધમૂલાસ્ તાસાં પ્રિયો નાસ્તિ મનુષ્યલોકે ।
યથેષ્ટચેષ્ટો ભવ ભૂમિપાલ કિં માં દ્વિજં પૃચ્છસિ દુર્બલં ચ

કામાન્ધસ્ તુ તતો રાજા કરે જગ્રાહ તાં તદા ।
સા નિરીક્ષ્યા હતં પાપં જ્વલન્તી તીવ્રકોપતઃ ।
રજસ્વલા ઽહં માં સ્પૃષ્ટ્વા ચાણ્ડાલસ્ ત્વં ભવિષ્યસિ

તાં દૃષ્ટ્વા તાદૃશીં નગ્નાં ભયાર્તાં પ્રાણવલ્લભામ્ ।
ચાણ્ડાલસ્ તત્ ક્ષણાજ્ જાતઃ સર્વભૂતભયાવહઃ

હાહાકારં તતશ્ ચક્રુઃ સર્વે દેવાઃ સમાનુષાઃ ।
અશ્વમ્ આરુહ્ય રાજા ઽસાવ્ અયોધ્યામ્ આવિશત્ પુરીમ્

દૃષ્ટ્વા ચાણ્ડાલરૂપં તં બ્રાહ્મણાઃ પુરવાસિનઃ ।
રાજપુત્રા મહીપાલસ્યાન્તઃપુરનિવાસિનઃ

બભૂવુર્ ભયભીતાશ્ ચ ગર્હયન્તો મહીપતિમ્ ।
વશિષ્ઠં શરણં પ્રાપ્તઃ શોચિત્વા ચાત્મનસ્ તનુમ્

રાજા વિષણ્ણવદન ઉવાચ સ્વપુરોહિતમ્ ।
જગામાહં સમુદ્દેશં નૈમિષારણ્યવાસિનમ્

શાણ્ડિલ્યં ચ નમસ્કૃત્ય સાષ્ટાઙ્ગં પ્રણિપત્ય ચ ।
અબ્રવં દેહિ ભાર્યાં સ્વાં વિત્તેન બહુલેન મે

શાણ્ડિલ્યસ્ય તુ પત્ન્યા વૈ તયા શપ્તો ઽહમ્ અન્તિકે ।
શ્રુત્વા તસ્ય ચરિત્રં ચ પાપસ્ય ભો નરાધિપ

વશિષ્ઠો ઽપ્ય્ અબ્રવીદ્ વાક્યં ચન્દ્રસેનં નરાધિપમ્ ।
શાણ્ડિલ્યં ગચ્છ રાજેન્દ્ર તાપસં ઋતુગામિનમ્

સૌદામિનીમ્ ઋષેર્ ભાર્યાં જ્વલન્તીમ્ ઇવ તેજસા ।
એવમ્ અસ્ત્વ્ ઇતિ ચોક્ત્વા તં નમસ્કૃત્ય પુરોધસમ્

સ જગામ તમ્ ઉદ્દેશં નૈમિષારણ્યવાસિનમ્ ।
શાણ્ડિલ્યં તુ નમસ્કૃત્ય સાષ્ટાઙ્ગં ચ પુનઃ પુનઃ

અબ્રવીત્ તં મુનિશ્રેષ્ઠં ભયત્રસ્તો નરાધિપઃ ।
ક્ષમસ્વ મે મુનિશ્રેષ્ઠ ત્વદ્ભાર્યાં પ્રતિ કામિનઃ

ત્વં માતા મે પિતા ચાસિ રઘુવંશં સમુદ્ધર ।
મયા ત્વ્ અપકૃતં તે ઽદ્ય તસ્ય પ્રાપ્તં ફલં હિ વૈ

ઉવાચ બ્રાહ્મણઃ પ્રીતો ભાર્યા ચૈવ પતિવ્રતા ।
માર્કણ્ડેયઃ પિતા રાજન્ છિષ્યો ઽહં તસ્ય ધીમતઃ

ભાર્યાર્થમ્ ઇહ સંપ્રાપ્તો નૈમિષારણ્યવાસિનઃ ।
ત્વં તુ ગચ્છ નૃપશ્રેષ્ઠ ચણ્ડવેગાસમાગમમ્

ચણ્ડેશ્વરં તમભ્યર્ચ્ય તત્ર સ્નાત્વા નૃપોત્તમ ।
અવાપ્સ્યસિ પરં સ્થાનં મુક્તશ્ ચાસ્માચ્ ચ કિલ્બિષાત્

તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા શાણ્ડિલ્યસ્ય મહાત્મનઃ ।
શાણ્ડિલ્યં ચ નમસ્કૃત્ય તથા સૌદામિનીં નૃપઃ

સ્વસ્તિ વો ઽસ્તુ ગમિષ્યામિ ચણ્ડવેગાસમાગમમ્ ।
એવમુક્ત્વા ગતસ્ તત્ર સમાગત્ય ક્ષમાપતિઃ

ચણ્ડેશ્વરં સમભ્યર્ચ્ય તત્ર સ્નાત્વા વિધાનતઃ ।
દિવ્યયાનસમારૂઢઃ સ્તૂયમાનો ઽપ્સરોગણૈઃ

સર્વપાપવિનિર્મુક્તસ્ તીર્થસ્યાસ્ય પ્રભાવતઃ ।
ક્ષણાચ્ છિવપુરં પ્રાપ્તશ્ ચન્દ્રસેનો મહીપતિઃ

સ્વારોચિષે ઽન્તરે પ્રાપ્તે આદિકલ્પે કૃતે યુગે ।
ભૂતાનાં ચ સહસ્રાણિ સંસિદ્ધિં તત્ર ચાન્વયુઃ

એતત્ તે કથિતં રાજંશ્ ચણ્ડવેગાસમાગમમ્ ।
શ્રવણાત્ કીર્તનાદ્ વાપિ ભ્રૂણહત્યા પ્રણશ્યતિ