સ્કન્દપુરાણ: રેવાખણ્ડ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 38

ઇતિ શ્રીસ્કન્દપુરાણે રેવાખણ્ડે કલ્પાન્તદર્શનં નામ સપ્તત્રિંશો ઽધ્યાયઃ ॥
ર્ક્સ્ અધ્યાય 38
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ:
ઈદૃશં યસ્ય માહાત્મ્યં તીર્થસ્ય ચ પરંતપ ।
તૃપ્તિં નૈવાધિગચ્છામિ શૃણ્વન્ વેદવિદાં વર

સમર્થૈઃ સર્વકાર્યેષુ બ્રાહ્મણૈર્ વેદપારગૈઃ ।
ભૂયસ્ તીર્થસ્ય માહાત્મ્યં નિવેદય મહામતે

માર્કણ્ડેય ઉવાચ:
અસ્તિ તીર્થં મહારાજ લિઙ્ગમ્ અન્યં યમેશ્વરમ્ ।
દર્શનાત્ પૂજનાદ્ અસ્ય યમલોકં ન પશ્યતિ

નર્મદાદક્ષિણે તીરે કપિલાયાશ્ ચ પશ્ચિમે ।
વિષ્ણોસ્ તત્ર પુરી રમ્યા શક્રસ્યેવામરાવતી

કલ્પકોટિયુગં ચાપિ તસ્યાં તિષ્ઠતિ માધવઃ ।
પુરા દેવાસુરે યુદ્ધે દાનવૈર્ દેવકણ્ટકૈઃ

નિર્જિતા દેવતાઃ સર્વાસ્ તદાસીચ્ ચ ધરાર્દિતા ।
બ્રહ્માદ્યા દેવતાઃ સર્વા ક્ષીરોદર્ણવશાયિનમ્

તુષ્ટુવુઃ પ્રણિપત્યૈનં સ્તુત્યં ચાન્તઃસ્થમ્ અવ્યયમ્ ।
જય દેવ જગન્નાથ દૈત્યાન્તક જનાર્દન

વારાહરૂપમાસ્થાય પ્રોદ્ધૃતા વસુધા ત્વયા ।
ઉદ્ધૃતા મત્સ્યરૂપેણ વેદાઃ સાગરમધ્યતઃ

કૂર્મશેષાદિરૂપૈશ્ ચ દેવાનામાર્તિનાશનમ્ ।
બલિર્ વામનરૂપેણ ત્વયા બદ્ધો ઽસુરારિણા

હિરણ્યકશિપુર્ દૈત્યઃ સર્વલોકભયંકરઃ ।
ત્વયા નૃસિંહરૂપેણ નિહતો દેવકણ્ટકઃ

વેદમૂલ જગન્નાથ રક્ષ નઃ શરણાગતાન્ ।
શ્રુત્વા સ્તોત્રમ્ ઇદં દેવો બ્રહ્માણં વાક્યમ્ અબ્રવીત્

કિમ્ અર્થં ચ ત્વયા બ્રહ્મન્ ક્ષીરોદે ઽહં પ્રબોધિત

બ્રહ્મોવાચ:
ત્વયા વિના જગન્ નાથ ક્ષોણી છન્ના સુરારિભિઃ

સૂર્યેણ ચ વિહીનં હિ નિરાલોકં જગદ્યથા

વિષ્ણુર્ ઉવાચ:
બ્રહ્મન્ ભયં ત્યજાશૂત્વં દાનવો ઽયં દુરાસદઃ ।
અચિરેણૈવ કાલેન ઘાતયામિ ચ દાનવમ્

એવમુક્ત્વા સુરૈઃ સાર્દ્ધમાજગામ જનાર્દનઃ ।
સુદર્શનેન ચક્રેણ દાનવાનાં શિરાંસિ ચ

ચકર્ત ભગવાન્ વિષ્ણુઃ સર્વલોકહિતાય વૈ ।
ભયાર્તા દાનવાઃ સર્વે પલાયનપરાયણાઃ

વિષ્ણોસ્ ત્રાસાત્ તુ તે સર્વે રસાતલતલં યયુઃ ।
પુનઃ પ્રવર્તિતો યજ્ઞો દ્વિજદેવતપસ્વિનામ્

તસ્યાં પુર્યાં મહાભાગ દેવો ઽભૂદ્ દૈત્યસૂદનઃ ।
તત્ર યસ્ ત્યજતિ પ્રાણાન્ અવશઃ સ્વવશો ઽપિ વા

વૈષ્ણવેન વિમાનેન વિષ્ણુલોકે મહીયતે ।
કપિલા પશ્ચિમાયાં તુ નીલગઙ્ગાસમાગતા

અષ્ટાયુતાનિ તીર્થાનિ વિષ્ણુના પ્રેરિતાનિ વૈ ।
ચક્રતીર્થં વામનં ચ કોટિતીર્થં યુગંધરમ્

તત્ર સ્નાત્વા નરો રાજન્ કોટિતીર્થફલં લભેત્ ।
સુદર્શનં નામ તીર્થં દૈત્યસૂદનમ્ એવ ચ

વિષ્ણ્વાવર્તં શિવાવર્તં લક્ષ્મ્યાવર્તં તથૈવ ચ ।
તત્ર યદ્ દીયતે દાનં તસ્ય સંખ્યા ન વિદ્યતે

વિષ્ણોસ્ તુ પ્રીણનં કૃત્વા અનન્તફલમ્ અશ્નુતે ।
ક્રોશમાત્રપ્રમાણં હિ વિષ્ણુક્ષેત્રં પ્રકીર્તિતમ્

ન વિશેદ્ બ્રહ્મહત્યા ચ સત્યમ્ એતચ્છિવોદિતમ્ ।
માસોપવાસં યઃ કુર્યાદ્ અગ્નિહોત્રં તથૈવ ચ

પતિવ્રતા ત્વં સત્યં ચ સ્વાધ્યાયં યજ્ઞકર્મ ચ ।
ચાન્દ્રાયણં પરાકં ચ પિતૄણાં ચ તિલોદકમ્

પિતરસ્ તસ્ય તૃપ્યન્તિ લોકે ક્રીડન્તિ વૈષ્ણવે ।
એકરાત્રં ત્રિરાત્રં ચ કૃચ્છ્રં સાન્તપનં તથા

અતિકૃચ્છ્રં પર્ણકૃચ્છ્રં તથા ઽન્યદ્ વૈષ્ણવં વ્રતમ્ ।
એકાદશ્યાં ન ભુઙ્ક્તે યઃ પક્ષયોર્ ઉભયોર્ અપિ

સ ગચ્છતિ પરં સ્થાનં યત્રાસ્તે ભગવાન્ હરિઃ ।
અન્યક્ષેત્રાત્ કોટિગુણં ફલં વૈ કેશવો ઽબ્રવીત્

તત્ર જપ્તં તપસ્ તપ્તં સર્વં ભવતુ ચાક્ષયમ્ ।
શ્રવણે દ્વાદશી પુણ્યા રોહિણ્યામ્ અષ્ટમી શુભા

તત્રોપોષ્ય મહારાજ વિષ્ણુલોકે મહીયતે ।
ચાણ્ડાલઃ શ્વપચો વા ઽપિ તિર્યગ્યોનિગતો ઽપિ વા

અત્ર યસ્ ત્યજતિ પ્રાણાન્ વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ ।
કાર્ત્તિકે ચૈવ વૈશાખ ઉપવાસં કરોતિ યઃ

દશકોટ્ય્ ઉપવાસાનાં ફલં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ ।
શઙ્કરેણ પુરા ગીતં પુરાણે સ્કન્દકીર્તિતે

માસોપવાસિનો દૃષ્ટ્વા તત્રૈવ ચ પતિવ્રતાઃ ।
ધર્મરાજઃ સ્વયં ગત્વા અર્ઘં તેભ્યો નિવેદયેત્

ષષ્ટિયાનસહસ્રૈસ્ તુ આગતો ભગવાન્ પ્રભુઃ ।
સહસ્રયોજનં યાવદ્ આયાતિ ભગવાન્ યમઃ

શુક્લવસ્ત્રપરીધાનો ધર્મતેજો વપુર્ ધરઃ ।
સ્થિત્વા યાનસ્ય ચૈવાગ્રે ભક્ત્યા પાદૌ ચ વન્દતે

પ્રદૃશ્ય વૈષ્ણવં લોકં તતો ગત્વા નિવર્તતે ।
પ્રત્યાગતેષુ યાનેષુ અપૃચ્છન્ સ્વેચ્છયા યમમ્

બ્રહ્મણો માનસાઃ પુત્રાઃ સપ્ત ચૈવ મહર્ષયઃ ।
કસ્માચ્ ચ કારણાદ્ ધર્મ પાદચારી ગતઃ સ્વયમ્

કથયસ્વ મહાભાગ પરં વિસ્મયમ્ આગતાઃ ।
પ્રહસ્ય ચાબ્રવીદ્ ધર્મઃ શૃણ્વન્તુ મુનિસત્તમાઃ

પતિવ્રતાનાં દીપ્તિં ચ દીપ્તિં માસોપવાસિનામ્ ।
અશક્તા દ્રષ્ટુમ્ એતાસાં વિમાનાન્ દૂરતઃ સ્થિતાન્

તાભ્યઃ પ્રત્યાગતાઃ સર્વે મમ ભૃત્યા ભયંકરાઃ ।
એતસ્માત્ કારણાદ્ વિપ્રાઃ પાદચારી ગતો હ્ય્ અહમ્

માર્કણ્ડેય ઉવાચ:
માહાત્મ્યાચ્ ચામરાવત્યાં હરેર્ અમિતતેજસઃ ।
વાસશ્ ચ યજનં તત્ર કીર્તિતં કલિનાશનમ્

અથાન્યઃ પરમો દેવો બ્રહ્મેશ ઇતિ વિશ્રુતઃ ।
રેવાયા ઉત્તરે કૂલે સંસ્થિતઃ પાપનાશનઃ

અર્ચનાત્ તસ્ય દેવસ્ય નશ્યેતૈનો યુધિષ્ઠિર ।
પિતરસ્ તૃપ્તિમ્ આયાન્તિ બ્રહ્મલોકમ્ અવાપ્નુયુઃ

લઙ્કેશ્વરાદ્ દક્ષિણતઃ સિદ્ધલિઙ્ગં પ્રકીર્તિતમ્ ।
અર્ચનાત્ સ્પર્શનાત્ તસ્ય ગાણપત્યમ્ અવાપ્યતે

વિશ્વેશ્વરં મહાલિઙ્ગં સર્વદેવમ્ અયં શુભમ્ ।
શુક્લાષ્ટમ્યાં ચ વૈશાખે લિઙ્ગાયુતફલં લભેત્

અર્ચનાત્ તસ્ય લિઙ્ગસ્ય શિવસ્યાનુચરો ભવેત્ ।
તતો ગચ્છેન્ મહારાજ રેવાયા ઉત્તરે તટે

પાપપ્રણાશનં ચૈવ લિઙ્ગં પરમસિદ્ધિદમ્ ।
અર્ચનાત્ તર્પણાત્ સ્નાનાદ્ બ્રહ્મહત્યાં વ્યપોહતિ

ઋણાનાં મોચનં ચૈવ લિઙ્ગં પાપપ્રણાશનમ્ ।
અનેકભાવિકં ચૈવ ઋણં તસ્ય પ્રણશ્યતિ

તિલોદકપ્રદાનેન ઋણમોચનદર્શનાત્ ।
પિતરસ્ તસ્ય તૃપ્યન્તિ યાવચ્ ચન્દ્રાર્કતારકમ્

અથાન્યત્ પરમં લિઙ્ગં ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્ ।
દારુવને સિદ્ધલિઙ્ગં કથં પશ્યન્તિ કશ્મલાઃ

નર્મદાચરુસમ્ભેદે સ્નાનં કૃત્વા યથોદિતમ્ ।
સ્નાપયિત્વોદકેનેશં બિલ્વપત્રૈશ્ ચ પૂજનાત્

ન તસ્ય પુનર્ આવૃત્તિર્ ઉમામાહેશ્વરાત્ પુરાત્

ચતુષ્કેશ્વરં સિદ્ધલિઙ્ગમ્ આમલક્યાઃ પ્રમાણતઃ ।
અર્ચિતં વૈ સુરૈર્ દૈત્યૈર્ ન તં પશ્યન્તિ માનવાઃ

કરોત્ય્ અત્ર તુ યઃ શ્રાદ્ધં પુત્રઃ પરમધાર્મિકઃ ।
પિતરસ્ તસ્ય તૃપ્યન્તિ યાવદ્ આહૂત સંપ્લવમ્

શાકલ્યસ્યાશ્રમં પુણ્યં યોજનાયુતવિસ્તરમ્ ।
યજ્ઞપર્વતમ્ આસાદ્ય નિઃસૃતા ચરુકા નદી

શક્રેણેષ્ટં પુરા તત્ર બૃહસ્પતિપુરોધસા ।
એતત્ પુણ્યતમં લોકે ગીયતે સર્વદૈવતૈઃ

ચન્દ્રસૂર્યોપરાગે તુ યત્ફલં કુરુજાઙ્ગલે ।
રેવાચરુકસંયોગે તત્ફલં શિવકીર્તિતમ્

તત્રાખ્યાતં દારુવનં ભુવિ સર્વૈર્ નિષેવિતમ્ ।
મુનીનાં ષષ્ટિસાહસ્રૈસ્ ત્રેતાતપસિ સંસ્થિતૈઃ

કન્દમૂલફલાહારૈર્ અગ્નિહોત્રપરાયણૈઃ ।
એતત્ તીર્થપ્રભાવેણ ગતાસ્ તે બ્રહ્મણઃ પુરીમ્

નિહત્ય ચાન્ધકં તત્ર નનર્ત ભગવાઞ્છિવ ।
ગણાનાં નાયકાઃ સર્વે નાનાવાદ્યાનવાદયન્

તત્ર નૃત્યતિ દેવેશઃ સર્વા નૃત્યન્તિ દેવતાઃ ।
તેન દારુવનં ખ્યાતં લિઙ્ગં પાપપ્રણાશનમ્

અર્ચનાત્ તસ્ય દેવસ્ય ગાણપત્યમ્ અવાપ્નુયાત્ ।
વિમલેશ્વરં તત્ર લિઙ્ગં સર્વદેવમ્ અયં શુભમ્

સ્નાનાત્ તત્ર દિવં યાન્તિ યે મૃતા ન પુનર્ભવાઃ ।
નિર્મલીકૃતદેહાસ્ તુ કૃતાસ્ તત્ર સુરાસુરાઃ

પિનાકિના મહારાજ નીતાઃ સર્વે ત્રિવિષ્ટપમ્ ।
તિલોદકૈઃ પિણ્ડદાનૈઃ પિતૄન્ પ્રીણાતિ યો નરઃ

સ ગચ્છતિ પરં સ્થાનં યત્ર દેવો મહેશ્વરઃ ।
ચન્દ્રસૂર્યગ્રહે પ્રાપ્તે દાનસંખ્યા ન વિદ્યતે

શિવમ્ અભ્યર્ચ્ય તત્રૈવ ગાણપત્યમ્ અવાપ્નુયાત્ ।
વિમલેશ્વરં તત્ર લિઙ્ગં સ્વયં વિદ્ધિ મહેશ્વરમ્

વ્યાઘ્રેશ્વરં યત્ર લિઙ્ગં વ્યાઘ્રી યત્ર દિવં ગતા ।
તિલોદકપ્રદાનેન હવિષા પિણ્ડદાનતઃ

પિતૄન્ ઉદ્ધરતે પુત્રઃ શતપૂર્વાંસ્ તથા પરાન્ ।
વસેત્ સ વારુણે લોકે યાવદ્ ઇન્દ્રાશ્ ચતુર્દશ

અર્ચનાત્ તસ્ય દેવસ્ય કીર્તનાચ્ છ્રવણાદ્ અપિ ।
ઇન્દ્રલોકમ્ અવાપ્નોતિ સત્યમ્ એતન્ મયોદિતમ્