સ્કન્દપુરાણ: રેવાખણ્ડ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 31

ઇતિ શ્રીસ્કન્દપુરાણે રેવાખણ્ડે રેવાચરુસઙ્ગમવર્ણનો નામ ત્રિંશો ઽધ્યાયઃ ॥
ર્ક્સ્ અધ્યાય 31
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ:
હિરણ્યબાહુઃ શાપાન્તે નગરીં પ્રાપ્ય નિર્વૃતઃ ।
દક્ષાદયઃ કથં મુક્તાસ્ તસ્માચ્ છાપાચ્ ચ કથ્યતામ્

માર્કણ્ડેય ઉવાચ:
શૃણુ રાજન્ મહાબાહો કથ્યમાનં નિબોધ મે ।
હિરણ્યબાહુના શપ્તા યાવન્ મુક્તા દ્વિજોત્તમાઃ

બભ્રમુઃ સર્વતીર્થાનિ આસમુદ્રાન્ત ગોચરે ।
તેષાં બ્રહ્માદયઃ શાપં ન નિવર્તયિતું ક્ષમાઃ

વારાણસીં મહાપુણ્યાં ગઙ્ગાસાગરસઙ્ગમમ્ ।
હિમવન્તં ચ કેદારમૌર્વતીર્થં ચ ભારત

ગઙ્ગા ચ નૈમિષારણ્યં ભૈરવં પુષ્કરં તથા ।
માયાપુરીં તથા રમ્યામ્ ઉગ્રં કનખલં તથા

રૌદ્રં ચૈવ તથેશાનં સુરાસુરનમસ્કૃતમ્ ।
ગઙ્ગાદ્વારં હિમસ્થાનં પ્રભાસં શશિભૂષણમ્

રુદ્રકોટિસમાયોગં ગઙ્ગાભેદં સરસ્વતીમ્ ।
સ્થાનેશ્વરં તથા પુણ્યં કુરુક્ષેત્રં તથૈવ ચ

કુરુક્ષેત્રં ગમિષ્યામિ કુરુક્ષેત્રે વસામ્યહમ્ ।
કુરુક્ષેત્રસ્ય નામ્નાપિ નરઃ પાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

ભ્રમેણૈવં વિષણ્ણાસ્તે શાપસ્યાન્ત ન લેભિરે ।
નિન્દિતાનિ ચ તીર્થાનિ પાપકર્મરતૈસ્ તતઃ

આકાશવચનં શ્રુત્વા મહાતીર્થાનિ નિન્દત ।
હરં હરિં ચ યો દ્વેષ્ટિ નાભિનન્દતિ યઃ સુરાન્

સ યાતિ યત્ર યત્રૈવ દુઃખં પ્રાપ્નોત્ય્ અસંશયઃ ।
એતસ્મિન્ન્ અન્તરે પ્રાપ્તો નારદો દેવપૂજિતઃ

દક્ષશૌનકગર્ગાદીન્ સર્વાંસ્તાન્ મુનિસત્તમાન્ ।
બ્રહ્મરક્ષસ્તનૂન્ દૃષ્ટ્વા નારદો વાક્યમ્ અબ્રવીત્

ભવન્તઃ કર્મણા કેન સઞ્જાતા બ્રહ્મરાક્ષસાઃ ।
તસ્યાથ વચનં શ્રુત્વા નારદસ્ય મહામુનેઃ

સો ઽભિવાદ્ય નમસ્કૃત્ય દક્ષો વચનમ્ અબ્રવીત્ ।
યથોત્સવં કૃતં કર્મ બ્રહ્મલોકહિતાય યત્

તદ્વિપર્યાસમાપન્નં ગહના કર્મણો ગતિઃ ।
કર્મોપદિશ મે કિંચિદ્ યેન મુઞ્ચાપિ દુષ્કૃતમ્

યત્ર યત્ર ચ ગચ્છામો જલમન્નં ન વિદ્યતે ।
અનાવૃષ્ટિરભૂદ્ ઘોરા તત્ર તત્રૈવ નારદ

નારદ ઉવાચ:
પ્રસાદ્યતાં મુનિશ્રેષ્ઠાઃ શાપસ્યાન્તં કરિષ્યતિ ।
હિરણ્યબાહુર્ ધર્માત્મા હિરણ્યપુરમાસ્થિતઃ

યજ્ઞં કર્તું સમાયાતો રેવાચરુકસઙ્ગમે ।
પઞ્ચલિઙ્ગાનિ ચાભ્યર્ચ્ય શાપાન્તં ચ કરિષ્યતિ

એવમુક્ત્વા સ દેવર્ષિર્ બ્રાહ્મણૈઃ શાપકર્ષિતૈઃ ।
આજગામ તતો દિવ્યાં હિરણ્યનગરીં શુભામ્

હિરણ્યબાહુર્ નૃપતિર્ વશિષ્ઠશ્ ચ મહામુનિઃ ।
વિલોક્ય તાન્ મુનીન્ સર્વાન્ સ દેવર્ષિપુરોગમાન્

અભિવાદ્ય યથા ન્યાયમ્ અર્ઘપાદ્યૈર્ અપૂજયત્ ।
નારદસ્ તુ તતો વાક્યં રાજાનમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્

કુશલં તે નૃપશ્રેષ્ઠ સુખં તિષ્ઠસિ સુવ્રત ।
નારદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સર્વધર્મપરાયણઃ

ઉવાચ વચનં રાજા નારદં શ્લક્ષ્ણયા ગિરા ।
અદ્ય મે કુશલં બ્રહ્મંસ્તવપાદાબ્જદર્શનાત્

કિં કર્તવ્યં મયા તે ઽદ્ય બ્રહ્મન્ મે ઽનુગ્રહં કુરુ ।
નારદ ઉવાચ:
કુરુ બ્રહ્મમુનીનાં ત્વં શાપાન્તં રાજદર્શનાત્

નિપાતય મહાદુષ્ટાન્ દૈત્યાન્ દુષ્કૃતકારિણઃ ।
બન્ધનસ્થા હિ મોક્તવ્યા બ્રાહ્મણાસ્ તુ વિશેષતઃ

રાજોવાચ:
વેદં પઠન્તિ યે ઽજ્ઞાનાદ્ વદન્ત્યર્થં ન તસ્ય ચ ।
પ્રમાણં ભૂતલોકસ્ય તદ્વત્ કર્મ ચ કુર્વતઃ

બ્રહ્મન્ વેદેન વિધિવત્ તે તુ સ્વર્ગં પ્રયાન્તિ વૈ ।
અહંકરવિમૂઢાશ્ ચ મિથ્યદાનેન યાજકાઃ

પતન્તિ નરકે વિષ્ણુશઙ્કરદ્વેષણે રતાઃ ।
અગસ્ત્યં ચ વશિષ્ઠં ચ કૃત્વા તૌ યાજકૌ મુને

ક્રતુમિષ્ટ્વા વિધાનેન રેવાચરુકસઙ્ગમે ।
મોચયિષ્યામ્યહં શાપાત્ પઞ્ચલિઙ્ગાર્ચનાદ્ દ્વિજ

વેદમન્ત્રહુતં તત્ર સ્વયં વિષ્ણુર્ ગ્રહીષ્યતિ ।
રુદ્રઃ કાલાગ્નિરૂપેણ ગ્રાહકશ્ ચ ભવિષ્યતિ

એવં યજ્ઞે તુ સમ્પૂર્ણે તુષ્ટે નારાયણે શિવે ।
દ્વિજાનાં મોક્ષણં તત્ર ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

ન મુને દેવતા યત્ર શઙ્ખચક્રગદાધરઃ ।
ઇહલોકે પરે ચૈવ ગતિસ્ તસ્ય ન વિદ્યતે

એવમ્ ઉક્ત્વા યયૌ રાજા સર્વસંભારસંભૃતઃ ।
યજ્ઞોપસ્કરમ્ આદાય બ્રાહ્મણૈર્ વેદપારગૈઃ

રેવાચરુકસંભેદે યજ્ઞમિષ્ટ્વા વિધાનતઃ ।
વિહાય પાપં શપ્તાંસ્ તાન્ મોચયામાસ સ દ્વિજાન્

પઞ્ચલિઙ્ગસમાયોગે તીર્થસ્યાસ્ય પ્રભાવતઃ ।
બ્રહ્મયાનસમારૂઢો વીજ્યમાનો ઽપ્સરોગણૈઃ

ધ્રિયમાણાતપત્રસ્તુ સ્તૂયમાનશ્ ચ વન્દિભિઃ ।
પ્રાયાચ્છિવપુરં દિવ્યમુમામાહેશ્વરં નૃપ

એતત્ તે કથિતં રાજન્ પુરાણાખ્યાનમ્ ઉત્તમમ્ ।
શ્રુત્વાખ્યાનામ્ ઇદં પુણ્યં પઞ્ચલિઙ્ગસમાગમમ્

યમલોકં ન પશ્યેદ્ વૈ પાપયોનિં ન ગચ્છતિ ।
હયમેધફલં પ્રાપ્ય શિવલોકે મહીયતે

પાપગ્રસ્તો વિમૂઢાત્મા વિષ્ણુમાયાવિમોહિતઃ ।
કથં પ્રયાતિ તત્ તીર્થં કાલગ્રહવશીકૃતઃ

શ્રવણાત્ કીર્તનાદ્ અસ્ય મુચ્યતે ભવબન્ધનાત્