સ્કન્દપુરાણ: રેવાખણ્ડ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 28

ઇતિ શ્રીસ્કન્દપુરાણે રેવાખણ્ડે કરમર્દેશ્વરીકીર્તનં નામ સપ્તવિંશો ઽધ્યાયઃ ॥
ર્ક્સ્ અધ્યાય 28
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ:
માન્ધાતા રાજશાર્દૂલસ્ ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતઃ ।
એતદ્ ઇચ્છામ્ય્ અહં શ્રોતું ચરિતં તસ્ય ધીમતઃ

માર્કણ્ડેય ઉવાચ:
શૃણુ રાજન્ મહાભાગ યન્ માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ ।
ઇક્ષ્વાકુવંશસમ્ભૂતો યુવનાશ્વો મહીપતિઃ

સો ઽયજત્ પૃથિવીપાલઃ ક્રતુભિર્ ભૂરિદક્ષિણૈઃ ।
અનપત્યસ્ તુ રાજર્ષિઃ સ મહાત્મા દૃઢવ્રતઃ

મન્ત્રિષ્વાધાય તદ્રાજ્યં વનનિષ્ઠો મહીપતિઃ ।
શાસ્ત્રદૃષ્ટેન વિધિના સંયમ્યાત્માનમ્ આત્મના

ફલમૂલાનુભક્ષશ્ ચ સ ચચાર મહત્તપઃ ।
શુષ્કકણ્ઠઃ પિપાસાર્તઃ પાનીયાર્થે ભૃશઃ નૃપઃ

સમ્પ્રવિશ્યાશ્રમસ્યાન્તઃ પાનીયં સો ઽભ્યયાચત ।
તસ્ય શુષ્કેણ કણ્ઠેન ક્રોશતસ્ તુ તદા ભૃશમ્

ના ઽશ્રૌષીદ્ વચનં તત્ર ચાતકસ્યૈવ વાસવઃ ।
ભગવાંસ્ તુ તદા કશ્ચિદ્ ઋષિસ્ તસ્ય મહીપતેઃ

પુત્રીયમગ્રતઃ કૃત્વા મન્ત્રૈશ્ચાપ્ય્ અભિમન્ત્રિતમ્ ।
રાત્રૌ ચ કલશં તત્ર જલપૂર્ણં પિપાસિતઃ

અભ્યદ્રવત્ સ વેગેન પીત્વાપસ્ તત્ર ચાસ્વપત્ ।
સ પીત્વા શીતલં તોયં પિપાસાર્તો મહીપતિઃ

અગ્નિર્ નિવર્તિતસ્ તસ્ય સુખી ચૈવા ઽભવત્ તદા ।
તતસ્ તે ઽચાપ્યબુધ્યન્ત મુનયઃ શંસિતવ્રતાઃ

કસ્યેદં કર્મ કુપિતાઃ પપ્રચ્છુસ્ તં નૃપં તદા ।
યુવનાશ્વો મમેત્યેવં સત્યં સમભિપદ્યતે

યુવનાશ્વમ્ ઇદં પ્રાહ ભગવાન્ ભાર્ગવસ્ તદા ।
સુતાર્થં સ્થાપિતં હ્ય્ એતત્ તપસા ચૈવ સમ્ભૃતમ્

મયા કર્મ કૃતં ચૈતત્ તપ આસ્થાય દારુણમ્ ।
પુત્રાર્થં તવ રાજેન્દ્ર યેન તે બલવાન્ ભવેત્

મહાબલો મહાવીર્યસ્ તપોબલસમન્વિતઃ ।
સુતઃ શક્રસમો ઽત્યર્થં સર્વધર્મપરાયણઃ

વિધિના મન્ત્રયુક્તેન મયૈતદ્ ઉપપાદિતમ્ ।
અભક્ષણં ત્વયા રાજન્ યુક્તં ન કૃતમ્ અત્ર વૈ

નૂનં દૈવકૃતં ત્વદ્ય યત્ તત્ ત્વં કૃતવાન્ અસિ ।
પિપાસુના ચ યત્પીતં વિધિમન્ત્રપુરસ્કૃતમ્

જલં ત્વયા મહારાજ તેન ત્વં વીર્યવાન્ અસિ ।
અન્વહં કર્મ કૃત્વા ઽપિ મહાન્તં સુખમાપ્સ્યસિ

વિધાસ્યામો વયં ચાત્ર પુત્રેષ્ટિં પરમાં તદા ।
વીર્યેણ શક્રતુલ્યં ત્વં પુત્રં વૈ જનયિષ્યસિ

તતો વર્ષશતે પૂર્ણે તસ્ય રાજ્ઞો મહાત્મનઃ ।
વામપાર્શ્વં વિનિર્ભિદ્ય સુતઃ સૂર્ય ઇવાપરઃ

નિશ્ચક્રામ મહાતેજા ન ચ તં મૃત્યુર્ આવિશત્ ।
યુવનાશ્વસ્ય નૃપતેસ્ તદદ્ભુતમ્ ઇવાભવત્

તં દ્રષ્ટું સમુપાગતઃ શક્રં પૃચ્છન્તિ તં દેવાઃ ।
સુતઃ કિં ધાસ્યતીત્યયમ્ .... ....

એષ માં ધાસ્યતીત્યેવં શક્રઃ પ્રોવાચ તાન્ સુરાન્ ।
પ્રદેશિનીં ચ તસ્યાસ્યે તતઃ શક્રઃ સમાદધૌ

સ તાં બાલસ્ તતો હૃષ્ટઃ પપૌ તસ્ય પ્રદેશિનીમ્ ।
માન્ધાતેતિ ચ નામાસ્ય શક્રશ્ચક્રે યથાર્થવત્

અવાપ્ય સ શિશુસ્ તત્ર શક્રદત્તાં પ્રદેશિનીમ્ ।
અવર્ધત્ મહીપાલઃ કિંતુ ષોડશિકાઃ સમાઃ

આયુર્વેદાદિશાસ્ત્રાણિ દિવ્યશાસ્ત્રાણિ સર્વશઃ ।
ઉપતસ્થુર્ મહારાજં ધ્યાનમાત્રેણ તં તદા

ધનુરાજગવં નામ શરાશ્શૃઙ્ગોદ્ભવાશ્ ચ યે ।
અભેદ્યં કવચં ચૈવ સદ્યસ્તમ્ ઉપતસ્થિરે

સો ઽભિષિક્તો મઘવતા દેવૈઃ સાર્દ્ધં ચ ભારત ।
ધર્મેણ ચાક્રમલ્ લોકાન્ સર્વાન્ વિષ્ણુર્ ઇવ ક્રમૈઃ

તસ્યા ઽપ્રતિહતં ચક્રં પ્રચચાર મહાત્મનઃ ।
શતાનિ ચૈવ રાજાનઃ સ્વયમેવોપતસ્થિરે

તસ્યૈવમ્ અભવત્ પૂર્વં વસુધા વસુધાપતે ।
તેનેષ્ટં વિવિધૈર્ યજ્ઞૈર્ બહુભિશ્ ચાપ્તદક્ષિણૈઃ

હૃષ્ટમના મહાતેજાઃ સ્વધર્મં પ્રાપ્ય પુષ્કલમ્ ।
શક્રસ્યાર્ધાસનં ધીમાન્ લબ્ધવાન્ અમિતદ્યુતિઃ

આપાલિતા ચ પૃથિવી તેન ધર્મેણ ધીમતા ।
નિર્જિતા શાસનાદ્ એવ સરત્નાકરપત્તના

તત્કૃતાનાં મહારાજ ક્રતૂનાં દક્ષિણાવતામ્ ।
ચતુરન્તા મહી વ્યાપ્તા નાસીત્ કિંચિદ્ અનાવૃતમ્

દશલક્ષસહસ્રાણિ રાજ્યં તસ્ય મહાત્મનઃ ।
તેન દ્વાદશવાર્ષિક્યામ્ અનાવૃષ્ટ્યાં મહાત્મના

વૃષ્ટિં ચ સસ્યવૃદ્ધ્યર્થં મિષતા વજ્રપાણિના ।
તેન સોમકુલોત્પન્નો ગન્ધર્વાધિપતિર્મહાન્

ગત્વા સમાનયન્ મેઘં પ્રમથ્યાભિહિતઃ શરૈઃ ।
પ્રજાશ્ ચતુર્વિધાસ્ તેન ધૃતાસ્ તત્ર મહાત્મના

તેનાપ્તાસ્ તપસા લોકાઃ સ્થાપિતાઃ સ્વેન તેજસા ।
તસ્યૈવ દેવવસતિસ્થાનમ્ આદિત્યતેજસઃ

યસ્ય પુણ્યતમે દેશે દૃશ્યતે ઽમરકણ્ટકઃ ।
ઇષ્ટ્વા તત્ર ક્રતુશતમ્ ઓઙ્કારસ્યૈવ ચાગ્રતઃ

રાજ્ઞા ચ પર્વતે તસ્મિન્ સ્તોત્રમ્ એતદ્ ઉદાહૃતમ્ ।
નમસ્તે કાલમેઘાય કાલાત્મક નમો ઽસ્તુ તે

કાલાધિપં નમસ્તે ઽસ્તુ કાલરૂપઃ પ્રવર્તસે ।
કાલાત્મા કાલરૂપેણ વિશ્વાત્મા વિશ્વરૂપધૃક્

વિશ્વેશ્વર નમસ્તે ઽસ્તુ કાલત્યાગે પ્રવર્તકઃ ।
ભવાય ભવનાશાય ભવોદ્ભવ નમો ઽસ્તુ તે

ઓં નમો મહાદેવાય શમ્ભવાય ભવાય ચ ।
અજપાય અજાતાય અજાયતનમીઢુષે

પ્રભવાય શિવતરાય અક્ષમાય નમો નમઃ ।
ત્ર્યમ્બકાય ત્રિમૂર્તાય ત્રિલોકેશાય તે નમઃ

અકાલાય અજરાય અમરાય નમો નમઃ ।
ઓંકારમાદિદેવં ચ યે વૈ ધ્યાયન્તિ નિત્યશઃ

ન તેષાં પુનરાવૃત્તિર્ ઘોરે સંસારસાગરે ।
શ્રુત્વા સ્તોત્રમ્ ઇદં દેવઃ ઓંકારઃ કાલરૂપધૃક્

પ્રત્યુવાચ મહીપાલં દેવદેવ ઉમાપતિઃ ।
વરં વૃણીષ્વ ભદ્રં તે સ્તોત્રેણાનેન સુવ્રત

તુષ્ટો ઽસ્મીતિ ન સન્દેહો યથેષ્ટં તદ્ દદામ્યહમ્ ।
માન્ધાતોવાચ:
યદિ તુષ્ટો ઽસિ દેવેશ વરં દાતું ત્વમિચ્છસિ

વૈદૂર્યો નામ શૈલેન્દ્રો માન્ધાતાખ્યાનમર્હતિ ।
દેવસ્થાનમ્ ઇદં દેવ ત્વત્ પ્રસાદાદ્ ભવિષ્યતિ

અત્ર દાનં તપઃ પૂજા તથા પ્રાણવિસર્જનમ્ ।
યે કુર્વન્તિ નરાસ્ તેષાં શિવલોકે નિવાસિતા

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા માન્ધાતુઃ પરમેશ્વરઃ ।
ઉવાચ વચનં દેવો માન્ધાતારં મહીપતિમ્

સર્વમેતત્ નૃપશ્રેષ્ઠ મત્પ્રસાદાદ્ ભવિષ્યતિ ।
એવમ્ અસ્ત્વ્ ઇતિ તં ચોક્ત્વા વરં લબ્ધ્વા મહીપતિ

જગામ સ્વાં પુરીં શીઘ્રં યથા શક્રો ઽમરાવતીમ્ ।
એતત્ તે સર્વમાખ્યાતં માન્ધાતુશ્ ચરિતં મહત્

યો મમાગ્રે મહીપાલ દૃષ્ટો ઽદ્રિર્ વૈ ત્વયાનઘ ।
તદા પ્રભૃતિ માન્ધાતા વૈદૂર્યો ગીયતે ગિરિઃ

અસ્ય તીર્થસ્ય માહાત્મ્યાત્ માન્ધાતૃપ્રમુખા નૃપાઃ ।
સર્વકામસમુદ્યુક્તા લોકે ક્રીડન્તિ વૈષ્ણવે

શ્રવણાત્ કીર્તનાદ્ વા ઽપિ હયમેધફલં લભેત્