સ્કન્દપુરાણ: રેવાખણ્ડ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 25

ઇતિ શ્રીસ્કન્દપુરાણે રેવાખણ્ડે કુબ્જામાહાત્મ્યે ચિત્રાઙ્ગદશાપમોચનો નામ ચતુર્વિંશો ઽધ્યાયઃ ॥
ર્ક્સ્ અધ્યાય 25
માર્કણ્ડેય ઉવાચ:
અથાન્યત્ કથયિષ્યામિ તીર્થાનાં તીર્થમુત્તમમ્ ।
સર્વપાપહરં દિવ્યં સ્વર્ગસોપાનસન્નિભમ્

સપાદકોટિતીર્થાનિ પુરે માહેશ્વરે નૃપ ।
રૌદ્રં વારુણમ્ આસાદ્ય ક્રોશમાત્રપ્રમાણતઃ

અત્રાન્તરે મહારાજ શિવક્ષેત્રમુદાહૃતમ્ ।
પ્રાણત્યાગં ચ યઃ કુર્યાચ્ છિવલોકે ચ મોદતે

તિર્યગ્યોનિગતાઃ પાપાઃ કીટપક્ષિમૃગાદયઃ ।
તે ઽપિ યાન્તિ શિવસ્થાનં યત્ર દેવો મહેશ્વરઃ

તિલોદકપ્રદાનેન માતૃકાઃ પિતૃકાસ્ તથા ।
પિતરસ્ તસ્ય તૃપ્યન્તિ યાવદ્ આભૂતસમ્પ્લવમ્

તત્રેષ્ટા બ્રહ્મણા પૂર્વમસંખ્યેયાં મખોત્તમાઃ ।
શક્રશ્ચ દેવરાજ્રત્વં તત્રેષ્ટ્વા સમવાપ્તવાન્

કાર્તવીર્યેણ તત્રૈવ કૃતં યજ્ઞશતં પુરા ।
અયોધ્યાયાં પુરા રાજન્ યજ્ઞદાનપરાયણઃ

આદિત્યસ્ય સુતશ્ચાસીત્ સૂર્યવંશે મહીપતિઃ ।
જિત્વા ઽસુરાંસ્ તથા દૈત્યાન્ રક્ષોગણસમન્વિતાન્

મનુર્નામ્ના ચક્રવર્તી શક્રાદીશાદ્ ગુણોત્તમઃ ।
પુરોત્તમે ન સર્પન્તિ મૃત્યુરોગજરાસ્ તથા

શતાર્દ્ધસાપ્તભૌમૈશ્ ચ ગૃહૈર્ હેમમયૈઃ શુભૈઃ ।
વાપીકૂપતડાગાનાં દીર્ઘિકાનાં શતૈર્ યુતા

સુશોભિતા પ્રેક્ષણીયૈર્ નાનારૂપૈર્ વિલાસિભિઃ ।
વેણુવીણાધ્વનિયુતા નાનાવાદ્યૈઃ સહસ્રશઃ

અલકેવ કુબેરસ્ય શક્રસ્યેવામરાવતી ।
પુરી વિરાજતે તદ્વદ્ અયોધ્યા દેવનિર્મિતા

લક્ષાણિ દ્વે ચ સાર્ધાણિ પ્રજા જીવન્તિ તત્ર ચ ।
તત્રૈવ વંશે રાજર્ષીર્ અભૂત્ પરમધાર્મિકઃ

નાનામખસહસ્રૈર્ યો દદાહ પૃથિવીમ્ ઇમામ્ ।
ન તદ્ દેશો ન તત્ તીર્થં ન તદ્ રાષ્ટં ન ચાશ્રમઃ

નેષ્ટં યત્ર મહાયજ્ઞૈઃ સાલઙ્કાયનભૂભૃતા ।
સસ્યમાલાધૃતા પૃથ્વી ધનધાન્યસમન્વિતા

સ્વયં કામદુઘા ગાવઃ પટ્ટવસ્ત્રમહીરુહાઃ ।
યજ્ઞૈઃ સર્વૈર્ વિવાહૈશ્ ચ વેદૈર્ માઙ્ગલ્યમઙ્ગલૈઃ

એવં તુ સતતં ધાત્રી કાલેન મહતા તતઃ ।
અનાવૃષ્ટિરભૂદ્ રાષ્ટ્રે પુરા દ્વાદશવાર્ષિકી

મૃતા જાનપદાઃ સર્વે દ્વિપદાશ્ ચ ચતુષ્પદાઃ ।
તૃણગુલ્મલતાવલ્યો ભૂતગ્રામં ચતુર્વિધમ્

હાહાકારોમહાનાસીદ્ દેવાસુરનૃણાં તથા ।
સાલઙ્કાયનરાજર્ષિઃ ચિન્તયામાસ ભારત

જન્મપ્રભૃતિ મે પાપં કિંચિદ્ એવ ન વિદ્યતે ।
પૂજયામિ હરિં દેવં સંસારાર્ણવતારણમ્

બ્રાહ્મણાંશ્ ચ મુનીંશ્ ચૈવ તર્પયામાસ ચેચ્છયા ।
બૃહસ્પતિસમં બુદ્ધ્યા વશિષ્ઠં બ્રહ્મવાદિનમ્

પપ્રચ્છ નૃપતિર્ ભક્ત્યા સાષ્ટાઙ્ગં પ્રણિપત્ય ચ ।
અનાવૃષ્ટિર્ અભૂદ્ વિપ્ર કથં દ્વાદશવાર્ષિકી

ના ઽપરાધો મયા કશ્ચિત્ કૃતો બ્રાહ્મણદેવયોઃ ।
સંશયો મે મહાસ્તત્ર વેદાનુગ્રહતત્પર

વશિષ્ઠ ઉવાચ:
શૃણુ રાજન્ મહાબાહો અનાવૃષ્ટેશ્ ચ કારણમ્ ।
પુરા સાંવત્સરે યજ્ઞે વૃદ્ધાશ્ ચ મુનયો ઽવદન્

તેષાં ચ વચનં શ્રુત્વા કર્તવ્યં જનસંસદિ ।
તાવદ્ એવ મુનિશ્ચાત્રિઃ પુલસ્ત્યઃ પુલહઃ ક્રતુઃ

ભૃગુરગ્નિર્ મરીચિશ્ ચ કશ્યપો ઽથ વિભાણ્ડકઃ ।
જમદગ્નિશ્ ચ માણ્ડવ્યો યમો વિષ્ણુસ્ તથાઙ્ગિરાઃ

બૃહસ્પતિસ્ તથા દક્ષઃ શાતાતપપરાશરૌ ।
ઉશના ગૌતમશ્ ચૈવ વ્યાસઃ કાત્યાયનસ્ તથા

વિશ્વામિત્રો ઽથ શાણ્ડિલ્યઃ કક્ષઃ કાત્યાયનિસ્ તથા ।
હારીતઃ શઙ્ખલિખિતૌ યાજ્ઞવલ્ક્યો ઽથ ગાલવઃ

આત્રેયઃ શૌનકો ગર્ગો જહ્નુર્ ઉદ્દાલકસ્ તથા ।
કૌશિકો ભાર્ગવો ઽગસ્ત્યો દુર્વાસાશ્ચ્યવનસ્ તથા

એતે ચાન્યે ઽપિ બહવો ઋષયઃ સૂર્યવર્ચસઃ

ધર્માણામુપદેષ્ટારો વેદશાસ્ત્રાનુયાયિનઃ ।
અનાવૃષ્ટિં તુ વૈ જ્ઞાત્વા પ્રત્યયોધ્યાં પ્રતસ્થિરે

આગતાન્ સ મુનીન્ દૃષ્ટ્વા રાજા પરમધાર્મિકઃ ।
ઉદતિષ્ઠન્ મહાભાગ દિવિ શક્ર ઇવ ઽપરઃ

તાન્ અભ્યર્ચ્ય યથા ન્યાયમ્ અર્ઘપાદ્યાદિભિઃ સ્વયમ્ ।
ઉપવિષ્ટાન્ યથા ન્યાયમ્ આસને શુભદર્શને

સ કારણમ્ અનાવૃષ્ટેઃ તાન્ પપ્રચ્છ મહાત્મનઃ ।
અબ્રુવન્ મુનયો વાક્યં સાલઙ્કાયનભૂપતિમ્

ભવિષ્યભૂતતત્ત્વજ્ઞં સપ્તકલ્પાન્તવાસિનમ્ ।
માર્કણ્ડેયં મહાત્માનં સર્વેષાં ગુરુમ્ અર્ચય

તસ્યાશ્રમપદં ગત્વા બ્રાહ્મણૈઃ સહ ચિન્તય ।
યં યં ધર્મં સ વદતિ તં તં કર્તુમ્ ઇહાર્હસિ

એવમુક્તો દ્વિજૈઃ સર્વૈઃ સાલઙ્કાયનભૂપતિઃ ।
ઉવાચ વચનં સર્વાન્ મુનીન્દ્રાં છંસિતવ્રતાન્

અનુગ્રહમ્ ઇમં મન્યે પ્રસાદં મુનિસત્તમાઃ ।
આદિદેશ તતો રાજા ભ્રાતરૌ દ્વારપાલકૌ

સુધન્વવીરધન્વાનૌ પ્રતીહારૌ મહાબલૌ ।
રથે હયાનિ યુજ્યન્તાં બ્રાહ્મણારોહણં પ્રતિ

બ્રહ્મશર્મા દેવશર્મા મન્ત્રિણૌ તત્ત્વદર્શિનૌ ।
પપ્રચ્છ ગમનાર્થાય કર્તવ્યં ચ યથા ઽદિશત્

મન્ત્રિણાવૂચતુઃ:
સમયજ્ઞો મહાબાહો ત્વમ્ એવ વિહિતં કુરુ ।
રાજા તદ્વચનં શ્રુત્વા ધર્મશાસ્ત્રવિશારદઃ

ઉવાચ શ્લક્ષ્ણાયા વાચા હર્ષગદ્ગદમાનસઃ ।
ગન્તવ્યં બ્રાહ્મણૈઃ સાર્દ્ધં યત્ર કલ્પાન્તગો મુનિઃ

એવમુક્ત્વા યયૌ રાજા બ્રાહ્મણૈઃ સહ ભારત ।
દિવ્યયાનસમારૂઢઃ સમ્પ્રાપ્તઃ કલ્પગાતટમ્

ધર્મારણ્યં સમાસાદ્ય માર્કણ્ડં મુનિભિઃ સહ ।
સ સમીપે સમાસીનં પ્રણમ્ય પ્રણતિક્ષમમ્

આપૃષ્ટઃ કુશલં તેન તદા વૈ બ્રહ્મવાદિના ।
ઉવાચ વચનં રાજા માર્કણ્ડં જ્ઞાનચક્ષુષમ્

અદ્ય મે કુશલં બ્રહ્મંસ્ ત્વત્પાદામ્બુજદર્શનાત્ ।
કિંતુ માં બાધતે નિત્યં ભવિષ્યં ચૈવ તત્ત્વવિત્

માર્કણ્ડેય ઉવાચ:
અપમાર્ગેણ પ્રજાનાં દેવ બ્રાહ્મણહિંસયા ।
વર્ણાશ્રમવિલોપેન અધર્મો ધર્મબાધકઃ

શમ્ભુર્ ન પૂજ્યતે યત્ર રુદ્રભાગો ન દીયતે ।
દેશે તસ્મિન્ અનાવૃષ્ટિર્ દુર્ભિક્ષં મરણં ધ્રુવમ્

વિનશ્યન્તિ પ્રજા રાષ્ટ્રે અલ્પાયુર્ નૃપતિર્ ભવેત્ ।
અબ્રહ્મણ્યા બ્રાહ્મણાશ્ ચ શૂદ્રા વૈ બ્રહ્મવાદિનઃ

શિવજપં યજ્ઞસૂત્રં શૂદ્રો ધારયતે યદા ।
અલિઙ્ગિનો લિઙ્ગિનશ્ ચ અવ્રતા વ્રતધારિણઃ

સ્વપાપં કૃતવન્તશ્ ચ તાન્ સ્વરાષ્ટ્રે પ્રવાસિનઃ ।
સવ્યાઙ્ગે બ્રહ્મસૂત્રં ચ વહ્ણિસૂત્રં ચ કારયેત્

ગર્દભારોહણં તસ્ય કારયેલ્ લોકગાર્હિતમ્ ।
એતત્ તે કથિતં રાજન્ન્ અનાવૃષ્ટેશ્ ચ કારણમ્

અનાવૃષ્ટ્યા સસ્યહાનિસ્ તત્ક્ષયાન્ મ્રિયતે પ્રજા ।
પ્રજાક્ષયાદ્ વેદહાનિસ્ તદ્ધાનૌ યજ્ઞસંક્ષયઃ

તત્ક્ષયાદ્ ધર્મહાનિશ્ ચ તદ્ધાનૌ વર્ણસઙ્કરઃ ।
તત્સઙ્કરાત્ કર્મલોપઃ પતનં નરકે ધ્રુવમ્

ગઙ્ગાસાગરસમ્ભેદે ચાણ્ડાલાઃ સપ્તસામ્પ્રતમ્ ।
કણધૂમં પિબન્ત્યાશુ ઊર્ધ્વપાદા હ્યધઃ શિરાઃ

ચકમ્પિરે સુરાઃ સર્વે સિદ્ધગન્ધર્વકિન્નરાઃ ।
દેવરાજઃ સુરૈઃ સાર્ધમાસનાચ્ ચલિતો નૃપ

તપસસ્ તુ પ્રભાવો ઽયમ્ અપિ દૃષ્ટો નરાધિપ ।
નૈમિષે ચ મહારણ્યે સુરાસુરનમસ્કૃતે

શતમષ્ટોત્તરં સર્વે તાપસાઃ શૂદ્રજન્મનઃ ।
બ્રહ્મકર્મ સમાસાદ્ય સ્થિતા ધર્મપરાયણાઃ

અધર્મચારિણાં પુંસાં રાજા પાપેન લિપ્યતે ।
અયજ્ઞયાજકસ્થાને અનાવૃષ્ટિર્ ભવેત્ સદા

અપૂજનાત્ તથા નિત્યં દેવેદેવસ્ય શૂલિનઃ ।
ન સ્વર્ગો નાપવર્ગશ્ ચ ન ભોગાશ્ ચાપિ પુષ્કલાઃ

બ્રહ્મવિષ્ણુસુરેન્દ્રાદ્ યા અર્ચયન્તિ મહેશ્વરમ્ ।
કિં પુનર્ માનુષાઃ પાપા રાજાનઃ પાપજીવિનઃ

નાર્ચયન્તિ મહેશં યે તે નરાઃ પાપભાગિનઃ ।
ન ચ સ્વર્ગસ્ય મોક્ષસ્ય ફલં ભોગમ્ અવાપ્નુયુઃ

તસ્માન્ નૃપ ત્વં શ્રેયાંસિ બ્રાહ્મણૈઃ સહ ચિન્તય ।
નર્મદાતીરમાસાદ્ય રુદ્રયજ્ઞં સમારભ

તેષાં શિરાંસિ હોમે ઽસ્મિન્ પાતય ત્વં યથાવિધિ ।
સમર્ચય સુરેશાનં તતઃ શાન્તિર્ ભવિષ્યતિ

કામવર્ષી ચ પર્જન્યઃ પુનઃ સૃષ્ટિઃ પ્રવર્તતે ।
મુચ્યતાં પાપદોષેણ રાજ્યં સ્વર્ગમવાપ્સ્યસિ

તવૈતત્ કથિતં રાજન્ યથાદૃષ્ટં મયા ઽનઘ ।
તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા રાજા પરમધાર્મિકઃ

નમસ્કૃત્ય મુનિશ્રેષ્ઠમ્ ઋષિભિઃ સહ ભારત ।
અનુગ્રહમ્ ઇમં મન્યે ત્વત્પ્રસાદાદ્ યથોદિતમ્

આદિદેશ પ્રતીહારાન્ યજ્ઞસમ્ભારસિદ્ધયે ।
ગત્વા ઽયોધ્યાં પુરીં રમ્યામાદેશં મખસમ્ભવમ્

યજ્ઞોપસ્કરમાદાય સર્વૈર્ આગમ્ય તામ્ ઇતિ ।
રાજ્ઞીનાં ચ કુમારાણાં સહસ્રં સાષ્ટકં તથા

સર્વાંશ્ ચૈવ મહીપાલાન્ નાનાદેશસમુદ્ભવાન્ ।
સપ્તરાત્રાભ્યન્તરતો યથા યજ્ઞઃ પ્રવર્તતે

નમસ્કૃત્ય ગતૌ તૌ તુ પ્રતીહારૌ પુરં પ્રતિ ।
કથયામાસતુસ્તત્ર યથોદ્દિષ્ટં નૃપેણ તુ

અષ્ટોત્તરસહસ્રં તુ રાજ્ઞીનાં દિવ્યવાસસામ્ ।
કુમારા યે ચ રાજાનો યે ચાન્યે ગૃહકર્મિણઃ

અસૂતાક્ષતયોનીનાં લક્ષમ્ એકં તુ યોષિતામ્ ।
રમ્ભોર્વશીસમાનાનાં રૂપેણાપ્રતિમત્વિષામ્

મહોરસ્કન્ધગાત્રાણાં વાહાનામયુતાનિ ષટ્ ।
સુવર્ણારત્નપૂર્ણાનાં મુદ્રાણામયુતં તથા

સવસાનાં ચ ધેનૂનાં ત્રિંશલ્ લક્ષાણિ યન્ત્રિતઃ ।
પાણ્ડુરાણાં હયાનાં તુ અયુતાનિ દશૈવ તુ

ઘણ્ટાભરણશોભાનાં દન્તિનામયુતં તથા ।
યજ્ઞોપસ્કરમાદાય સર્વસમ્ભારસમ્ભૃતમ્

પ્રસ્થિતૌ નર્મદાં રાજ્ઞે સન્નિવેશયતાં પુરઃ ।
પ્રણમ્ય ચાબ્રવીદ્ રાજા સપ્તકલ્પાન્તવાસિનમ્

આદેશો દીયતાં મહ્યં મખં યત્ર પ્રવર્તતે ।
માર્કણ્ડેય ઉવાચ:
વૈદૂર્યસ્ય ચ વારુણ્યાં યજ્ઞયૂપાંશ્ ચ મણ્ડપાન્

અન્યાંશ્ ચ યજ્ઞસમ્ભારાન્ સર્વાંસ્ તત્રૈવ કારય ।
વશિષ્ઠં વામદેવં ચ ભૃગુમઙ્ગિરસં તથા

પુલસ્ત્યં પુલહં ચૈવ ભારદ્વાજં ચ કશ્યપમ્ ।
યાજ્ઞવલ્ક્યં મુનિં ચૈવ મુનિં દુર્વાસસં તથા

વિભાણ્ડકં પર્વતં ચ વિશ્વામિત્રં ચ નારદમ્ ।
શૌનકં ચૈવ ગર્ગં ચ સંવર્તં ચ પરાશરમ્

આપસ્તમ્બોશનો વ્યાસાન્ સકાત્યાયનગૌતમમ્ ।
હારીતં શઙ્ખલિખિતૌ ઋષ્યશૃઙ્ગં ચ સોમપમ્

અષ્ટાશીતિસહસ્રાણિ વાલખિલ્યાન્ મુનીંસ્ તથા ।
સર્વદેવનમસ્કાર્યો યજ્ઞપર્વતસંજ્ઞિતઃ

હિરણ્મયા મહાસ્તમ્ભા યાદૃશૈર્ ઉપશોભિતાઃ ।
બહુધા યત્ર શોભન્તે તથોક્તે યજ્ઞમણ્ડપે

કુણ્ડસ્થલીઃ સ્રુવાસ્ સર્વાઃ કૃત્વા હેમમયા નૃપઃ ।
નાનાવિધૈર્ ભક્ષ્યભોજ્યૈ રસૈશ્ ચ વિવિધૈસ્ તથા

સરિતઃ સાગરાં શૈલાંસ્ તીર્થરાજં ચ સર્વશઃ ।
લોકપાલાન્ મહાબાહુરસુરાન્ દૈત્યદાનવાન્

ચન્દ્રાદિત્યૌ ગ્રહૈઃ સાર્ધં નક્ષત્રધ્રુવમણ્ડલમ્ ।
બ્રહ્માદ્યાંશ્ ચ સુરાંસ્ તત્ર મરુતો દેવતાસ્ તથા

વિષ્ણું ચૈવ સુરેશાનં યજ્ઞે તત્પુરુષં સ્વયમ્ ।
આવાહયન્ મહાદેવં ગણકોટિસમન્વિતમ્

આવાહિતસ્ તતશ્ ચાગ્નિર્ બ્રાહ્મણૈર્ વેદપારગૈઃ ।
નિર્ધૂમઃ પ્રજ્વલંશ્ ચૈવ સૂર્યકોટિસમપ્રભઃ

વેદધ્વનિતનિર્ઘોષૈર્ દિવં ભૂમિં ચ નાદયન્ ।
કણધૂમકૃતાહારાંશ્ ચાણ્ડાલાન્ સપ્તવાનય

તાન્ આનય તથા શૂદ્રાન્ નૈમિષારણ્યવાસિનઃ ।
વશિષ્ઠ ઉવાચ:
અનુગ્રહમ્ ઇમં મન્યે યન્માં વદસિ પાર્થિવ

કુશાગ્રેણ તતો રાજા તેષાં મૂર્ધ્નો ન્યપાતયત્ ।
તં દૃષ્ટ્વા માનુષં હોમં સામિષં પ્રેતરૂપિણમ્

પ્રણષ્ટતોયા રેવા તુ વિહાય ત્રિદિવં ગતા ।
હોમાવસાને સમ્પ્રાપ્તે સ્નાનાર્થં નર્મદાં યયુઃ

શુષ્કતોયાં તતો ઽપશ્યન્ નર્મદાં શંસિતવ્રતાઃ ।
વિસ્મયં પરમં પ્રાપ્તઃ પ્રાહ દુર્વાસસં નૃપઃ

ચુકોપ રાજા વિપ્રેષુ પાપકર્મા દુરાસદઃ ।
પર્જન્યાર્થં વૃષ્ટિકામૈઃ કૃતો યજ્ઞો નિરર્થકઃ

પયઃ પુરાતનં નષ્ટં ન જાતં વર્ષણં ક્વચિત્ ।
રાજ્ઞસ્ તુ વચનં શ્રુત્વા દુર્વાસાશ્ચા ઽબ્રવીત્ નૃપમ્

મુનીંશ્ ચ સર્વાંસ્ તત્રસ્થાન્ ધર્મતત્ત્વવિશારદાન્ ।
ઉદકં સર્વલોકાનામ્ ઈપ્સિતં ચ ન સંશયઃ

બ્રાહ્મણાનાં તપો હોમો વેદમન્ત્રા વશે સ્થિતાઃ ।
દક્ષિણા યજ્ઞરક્ષા ચ યજમાનવશે નૃપ

યજ્ઞોપસ્કરણં કિંચિદ્ યચ્ચાન્યદ્ વેદસમ્મિતમ્ ।
તત્સર્વં યજમાનેન વેદમૂલં દ્વિજોત્તમાઃ

વિતોયા નર્મદા જાતા પર્જન્યો નૈવ વર્ષતિ ।
તત્સર્વં કૃતમ્ એવં તુ શ્રુતિર્ એષા સનાતની

યા યયૌ તાં પ્રતીક્ષસ્વ નર્મદામાપગોત્તમામ્ ।
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા ક્ષમસ્વેત્ય્ અબ્રવીત્ નૃપઃ

વશિષ્ઠો વામદેવશ્ચ વદત્યેવં યુધિષ્ઠિર ।
કાશીપુર્યાં પ્રયાગે વા ગઙ્ગાયમુનસઙ્ગમે

તત્રૈવ વર્તતે યજ્ઞઃ સત્યમેવ તપોધનાઃ ।
કેચિદ્ આહુઃ કુરુક્ષેત્રં સ્થાને યત્ર સરસ્વતી

સમુદ્દિષ્ટાનિ તીર્થાનિ મુનિભિસ્ તુ પૃથક્પૃથક્ ।
અબ્રવીત્ સહસા રાજન્ દુર્વાસા રૌદ્રતાપસઃ

નારદો ઽપિ મુનિશ્રેષ્ઠઃ તાપસો ગતકિલ્બિષઃ ।
સરસ્વત્યાં મહારાજ તત્ર તોયં ન વિદ્યતે

તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા સાલઙ્કાયનભૂપતિઃ ।
અબ્રવીચ્ ચ તતો વાક્યં સર્વાન્ ઋષિગણાન્ પ્રતિ

ક્ષણમેકં પ્રતીક્ષધ્વં યાવદ્ વહતિ કલ્પગા ।
ઇત્યુક્ત્વા સ નૃપશ્રેષ્ઠઃ તતસ્તુષ્ટાવ કલ્પગામ્

નમસ્તે ઽસ્તુ સુરેશાનિ નમસ્તે શઙ્કરાત્મજે ।
ઇડા ચ પિઙ્ગલા ચૈવ ઉમા ગઙ્ગા સરસ્વતી

ગાયત્રી વેદમાતા ચ સાવિત્રી ચ સરસ્વતી ।
બ્રાહ્મી ચ વૈષ્ણવી ગૌરી લોકમાતા યશસ્વિની

સમુદ્દિષ્ટાનિ તીર્થાનિ પૃથિવ્યાં યાનિ કાનિ ચ ।
ત્વયા ઽવૃતાનિ સર્વાણિ જગચ્ ચ સચરાચરમ્

ન તત્ પશ્યામિ ત્વદ્વારા ઽવૃતં યન્ન પ્રદૃશ્યતે ।
ત્વત્તોયસ્નાનમાત્રેણ તૃપ્તા યાન્તિ પરાં ગતિમ્

શ્રુત્વા સ્તોત્રમ્ ઇદં દેવી રાજ્ઞશ્ ચામિતતેજસઃ ।
મકરાસનમારૂઢા પ્રત્યક્ષા સપ્તકલ્પગા

પ્રાહ બ્રૂહિ વરં રાજન્ યત્ તે મનસિ વર્તતે ।
રાજોવાચ:
પૂર્વાન્ સપ્ત પરાન્ સપ્ત પ્રવાહાન્ અક્ષયાન્ કુરુ

વરમ્ એતમ્ અહં મન્યે સપ્તકલ્પાન્તવાસિનિ ।
નર્મદોવાચ:
દત્તો વરો મયા હ્યેષ સત્યં તવ નરાધિપ

એવમુક્ત્વા સરિચ્ છ્રેષ્ઠા જલૌઘેન પરિપ્લુતા ।
પ્રવાહૈર્ વિસ્તૃતૈસ્ તત્ર વહન્તી સા વ્યવસ્થિતા

તં દૃષ્ટ્વા તાદૃશં કર્મ સાલઙ્કાયનભૂપતેઃ ।
તુષ્ટુવુર્ મુનયઃ સર્વે સત્યધર્મપરાયણાઃ

સ્નાનાવગાહનં પાનં ચક્રુસ્ તે પિતૃતર્પણમ્ ।
તતો નિર્વતિતો યજ્ઞો વિપ્રૈઃ સર્વસ્વદક્ષિણૈઃ

યો યત્કામયતે કામં તત્તસ્મૈ પ્રતિપાદિતમ્ ।
વસ્ત્રાલઙ્કારદાનૈશ્ ચ દિવ્યયાનૈઃ સુશોભનૈઃ

ઋત્વિજઃ પૂજિતાઃ સર્વે સાલઙ્કાયનભૂભૃતા ।
યુગપત્ પૂજિતાઃ સર્વે બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાઃ

તતઃ શિવાલયં ગત્વા લિઙ્ગં ત્રિદશપૂજિતમ્ ।
નામ્ના માહેશ્વરાખ્યાતં સર્વકામફલપ્રદમ્

ઉમયા સહિતં શમ્ભું ભુક્તિમુક્તિપ્રદાયકમ્ ।
ઓં મહેશ્વરાય દેવાય શમ્ભવાય નમો નમઃ

ઇત્યાદિના તુ મન્ત્રેણ સમભ્યર્ચ્ય વિધાનતઃ ।
કૃતાઞ્જલિપુટો ભૂત્વા સ્થિતસ્ તત્રૈવ પાર્થિવઃ

તતો વિનિર્ગતા દેવી પદમૂલેન શૂલિનઃ ।
પ્રવાહો નર્મદા ભેદે નાર્મદઃ સુરપૂજિતઃ

ઈશ્વરાદ્યાસ્ તથા દેવાઃ સર્વે તુષ્ટાસ્ તુ ભારત ।
વરં યાચસ્વ ભૂપાલ યથેષ્ટં મનસેપ્સિતમ્

ઉવાચ વચનં દેવાન્ રાજા પરમધાર્મિકઃ ।
યદિ મે વરદા યૂયં કામદાશ્ ચ પ્રસાદતઃ

ઇદં સ્થાનં તુ ન ત્યાજ્યમ્ ઈશ્વરાદ્ યૈઃ સુરૈર્ અપિ ।
યાન્તુ રાષ્ટ્રે પ્રજાવૃદ્ધિમ્ અનાવૃષ્ટ્યા પ્રપીડિતાઃ

ઇદં વરમ્ અહં મન્યે પાપા યાન્તુ ત્રિવિષ્ટપમ્ ।
અગ્નિશ્ ચાહવનીયો ઽત્ર સ્વયં તિષ્ઠતિ સર્વદા

દેવા ઊચુઃ:
યત્ ત્વયા ભાષિતં રાજંસ્ તત્ સર્વં તુ ભવેદ્ ઇતિ ।
એવમ્ ઉક્ત્વા યયુઃ સર્વે હ્ય્ અન્તર્ધાનં ચ ખેચરાઃ

પુનઃ પ્રવર્ધિતં રાષ્ટ્રં કામવર્ષી ચ વાસવઃ ।
યજ્ઞં નિવર્તયિત્વા તુ દિવ્યામાત્યૈઃ સમાવૃતઃ

મહીપાલસહસ્રૈસ્ તુ સાન્તઃપુરપરિચ્છદઃ ।
વિવેશ નગરીં રમ્યામ્ અયોધ્યાં દેવનિર્મિતામ્

એતત્ તે કથિતં રાજન્ન્ ઉમામાહેશ્વરં પ્રતિ ।
તિર્યગ્ યોનિગતાઃ પાપા મૃગપક્ષિસરીસૃપાઃ

અવશઃ સ્વવશો વા ઽપિ શિવલોકમવાપ્નુયાત્