સ્કન્દપુરાણ: રેવાખણ્ડ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 21

ઇતિ શ્રીસ્કન્દપુરાણે રેવાખણ્ડે બ્રહ્મહત્યાછેદનો નામ વિંશો ઽધ્યાયઃ ॥
ર્ક્સ્ અધ્યાય 21
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ:
ભૂયશ્ચેચ્છામ્ય્ અહં શ્રોતું નર્મદાતીર્થકીર્તનમ્ ।
તૃપ્તિં નૈવાધિગચ્છામિ શૃણ્વન્નપિ મહામુને

ઇદાનીં શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ રેવાકુબ્જાસમાગમમ્ ।
આખ્યાનસહિતં બ્રહ્મન્ કથયસ્વ પ્રસાદતઃ

કુબ્જિકા કર્મણા કેન ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતા ।
એતન્નસ્ત્વં પરં બ્રહ્મન્ સંશયં છેત્તુમર્હસિ

માર્કણ્ડેય ઉવાચ:
શૃણુ રાજન્ કથાં દિવ્યાં સર્વપાપપ્રણાશિનીમ્ ।
કથિતામીશ્વરેણૈવ પાર્વત્યાઃ ષણ્મુખસ્ય મે

ઋષીણાં બ્રહ્મમુખ્યાનાં ગણાનાં ચાનુચારિણામ્ ।
નાનાઋક્ષાણિ સૂર્યસ્ય જગદુદ્યોતકારિણઃ

શશિસૂર્યોપગમને તારા ભાન્તિ નભસ્તલે ।
નાન્યા પયસ્વિની શક્તા સંસારાર્ણવતારણે

પિતૃદેવમનુષ્યાણાં મુક્ત્વા ચૈવ તુ કલ્પગામ્ ।
તત્ર સ્નાતા દિવં યાન્તિ યે મૃતા ન પુનર્ભવાઃ

ચાન્દ્રાયણસહસ્રં ચ બ્રહ્મકૂર્ચાયુતં તથા ।
નર્મદાતોયપાનેન તુલ્યં ભવતિ વા ન વા

તિલોદકપ્રદાનેન પિતૄણાં પ્રીતિરક્ષયા ।
ગાયન્તિ પિતરો ગાથા તથૈવ ચ પિતામહાઃ

માતામહાદ્યાઃ સતતં સર્વ એવ પરસ્પરમ્ ।
અપિ સ્યાત્ સ્વકુલે ઽસ્માકં પુત્રઃ પરમધાર્મિકઃ

હવિસ્ તિલયુતં દદ્યાદ્ યો રેવાસલિલાર્ચિતમ્ ।
વર્ષલક્ષં તથા તેન તૃપ્તા યામઃ પરાં ગતિમ્

યજ્ઞક્રિયા કૃતા તેન સમગ્રા ભૂરિદક્ષિણા ।
એતત્ તે કથિતં રાજં શિવેનોક્ત યથા પુરા

સ્વારોચિષે ઽન્તરે પ્રાપ્તે આદિકલ્પે કૃતે યુગે ।
મા ગયાં ગચ્છ કૌન્તેય મા ગઙ્ગાં મા સરસ્વતીમ્

તત્ર ગચ્છ નૃપશ્રેષ્ઠ યત્ર કુબ્જા સનર્મદા ।
વારાણસીં પ્રયાગં ચ ગઙ્ગાસાગરસઙ્ગમમ્

કેદારં કનખલં ચ પ્રભાસં શશિભૂષણમ્ ।
હરિશ્ચન્દ્રપુરં ચાન્દ્રં શ્રીશૈલં ત્રિપુરાન્તકમ્

માહેન્દ્ર મલયં ચૈવ ગોકર્ણં ચ મહાબલમ્ ।
કાલઞ્જરં નીલકણ્ઠં ત્ર્યમ્બકં ધૂતકિલ્બિષમ્

રુદ્રકોટિં હિમસ્થાનં ભૈરવં ચ મહાપથમ્ ।
તીર્થાન્ય્ એતાનિ ચાન્યાનિ કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્

નાનાતીર્થસહસ્રાણિ પુરાણે કીર્તિતાનિ ચ ।
બ્રહ્મવિષ્ણુશિવોક્તં હિ તત્પ્રમાણં હિ સિદ્ધયે

સોમે પ્રસિદ્ધા ઽમાવાસ્યા રેવાકુબ્જાસમાગમે ।
એરણ્ડ્યાં ચણ્ડવેગાયાં રેવયા સહ સંગમે

રાજન્ દર્શે યદા સોમઃ સંવિશેદ્ રવિમણ્ડલે ।
વ્યતીપાતે ચ સંક્રાન્તૌ વૈધૃતૌ વિષુવે તથા

દક્ષોત્તરાયણે ચૈવ ષડશીતિમુખે તથા ।
દર્શે સ્યાદ્ વિંશતિગુણં વ્યતીપાતે સમાં શતઃ

સંક્રમે વૈધૃતૌ રાજં છતાર્ધં પરિકીર્તિતમ્ ।
અમાસોમસમાયોગે રાહુસોમસમાગમે

કુરુક્ષેત્રાચ્ છતગુણં પુણ્યમ્ આહ શિવઃ સ્વયમ્ ।
બિલ્વામ્રકં સિદ્ધલિઙ્ગં બ્રહ્મહત્યાવ્યપોહનમ્

દર્શનાત્ સ્પર્શનાત્ તસ્ય શિવલોકે મહીયતે ।
કુબ્જેશ્વરં તથૈવાન્યત્ ન તત્ પશ્યન્તિ માનવાઃ

નર્મદાકુબ્જિકામધ્યે નાગકન્યાભિર્ અર્ચ્યતે ।
સ્વારોચિષે ઽન્તરે પ્રાપ્તે આદિકલ્પે કૃતે યુગે

કાલાગ્નિરુદ્રસંકાશં ભિત્ત્વા પાતાલસઙ્ગમમ્ ।
સૂર્યકોટિસમપ્રખ્યં પ્રદીપ્તજ્વલનપ્રભમ્

ઉત્થિતં કલ્પગામધ્યે દેવા ઽવાહનકામ્યયા ।
ઓંકારસ્ય યવૈકેન હીનં લિઙ્ગં નૃપોત્તમ

પૃથિવ્યાં યાનિ તીર્થાનિ લોકે ઽસ્મિન્ સચરાચરે ।
હીનાન્ યસ્માદ્ યવાર્દ્ધેન સત્યમ્ એતચ્ છિવોદિતમ્

તત્ર યસ્ ત્યજતિ પ્રાણાનમાસોમસમાગમે ।
દિવ્યયાનસમારૂઢઃ સ્તૂયમાનો ઽપ્સરોગણૈઃ

ધૃતદિવ્યાતપત્રસ્ તુ સર્વાલઙ્કારભૂષિતઃ ।
ત્રિંશચ્છતસહસ્રાણિ વસેચ્ છિવપુરે શુભે

ત્યજેદ્ધિ તત્ર યઃ પ્રાણાન્ ન વશઃ સ્વવશો ઽપિ વા ।
દશવર્ષસહસ્રાણિ રાજા વિદ્યાધરે પુરે

રન્તિદેવશ્ ચક્રવર્તી શક્રતુલ્યો મહીપતિઃ ।
અયોધ્યાધિપતિઃ શ્રીમાન્ સર્વધર્મભૃતાં વરઃ

કણ્વાશ્રમપદે રમ્યે સુરાસુરનિષેવિતે ।
આખ્યાનસહિતં રાજં છૃણુ વેદ યથાક્રમમ્

તીર્થસંખ્યાપ્રમાણં ચ ઇતિહાસં પુરાતનમ્ ।
હરન્તિ કે ચ કાર્ત્તિક્યાં કૈલાસે પર્વતોત્તમે

બ્રહ્માદયો ગતાસ્ તત્ર વિષ્ણુશક્રપુરોગમાઃ ।
ઉમયા સહિતો રુદ્રો ગણકોટિસમન્વિતઃ

નન્દિસ્કન્દમહાકાલસુરાસુરનિષેવિતઃ ।
સરિતઃ સાગરાઃ શૈલાસ્ તીર્થાનાં કોટયસ્ તથા

તેષાં મધ્યે સમુત્થાય સ્કન્દો વચનમ્ અબ્રવીત્ ।
કસ્યૈતાનિ વિમાનાનિ દીવ્યન્તે દિવિ શઙ્કર

સાપ્તભૌમા ગૃહા રમ્યા હેમપ્રાકારતોરણાઃ ।
ગીતનૃત્યનિનાદેન કામિનીનાં મનોહરાઃ

ઈશ્વર ઉવાચ:
શૃણુ સ્કન્દ મહાભાગ કથ્યમાનં યથોદિતમ્ ।
તીર્થદાનપ્રભાવેણ તીર્થજ્યેષ્ઠક્રમેણ તુ

યે મૃતા નર્મદાતીરે પર્વતે ઽમરકણ્ટકે ।
માહેશ્વરાદિતીર્થેષુ ભૃગુકચ્છાવસાનતઃ

ઇમાનિ યાનિ તીર્થાનિ લિઙ્ગમૂર્તિધરાણિ ચ ।
સરિતશ્ચાપિ ગઙ્ગાદ્યાસ્ તાસુ દાનપ્રભાવતઃ

એતત્ તે કથિતં સ્કન્દ હર્મ્યાસ્ સન્તિ સમુદ્ધૃતાઃ ।
માર્કણ્ડેય ઉવાચ:
એવં પુરા મહારાજ કૈલાસે પર્વતોત્તમે

બ્રહ્મા પપ્રચ્છ તીર્થાનાં શઙ્કરં વિધિપૂર્વકમ્ ।
દેવખાતાનિ સર્વાણિ સરિતઃ સાગરાસ્ તથા

નદ્યઃ સર્વાશ્ ચ ભૂપૃષ્ઠે ગઙ્ગાદ્યા ગિરિસમ્ભવાઃ ।
ઉત્તમાઃ કતિચિદ્ દેવ કથયસ્વ પ્રસાદતઃ

હર ઉવાચ:
કથયામિ પરં તીર્થં પવિત્રં પાપનાશનમ્ ।
કૌતુકેન ત્વયા પૃષ્ટા નદીનામુત્તમા નદી

સર્વાસાં સરિતાં મધ્ય ઉત્તમા સપ્તકલ્પગા ।
સર્વેષાં જનની ચેહ નદી ત્રૈલોક્યસુન્દરી

બ્રહ્મોવાચ:
સુરસિન્ધું પરિત્યજ્ય નર્મદા વર્ણ્યતે કથમ્ ।
વિરુદ્ધં સર્વલોકાનાં દેવાનાં ચ વિશેષતઃ

બ્રહ્મણસ્ તુ વચઃ શ્રુત્વા અગસ્ત્યો વાક્યમ્ અબ્રવીત્ ।
મધ્યે પદે નિયુક્તશ્ ચ વક્તુમ્ એવ ન યુજ્યતે

ધર્માઃ સર્વે વેદમૂલા બ્રાહ્મણા વેદસમ્ભવાઃ ।
વેદહીના ન સિધ્યન્તિ યજ્ઞદાનવિધિક્રિયાઃ

સ્વયમ્ભૂર્ ભગવાં છમ્ભુઃ શમ્ભુશ્ ચ ભગવાન્ હરિઃ ।
વેદાશ્ ચ ભગવાં છમ્ભુઃ કલ્પગા શમ્ભુસમ્ભવા

અવ્યક્તાવ્યક્તરૂપેણ જગતઃ કારણેચ્છયા ।
સંહારસૃષ્ટિરૂપેણ પ્રલયોત્પત્તિકારિણી

ભગીરથનેમિનીતા હરિણા ઽત્રાવતારિતા ।
ગઙ્ગા સા જહ્નુના પીતા મુનિના ચુલુકેન ચ

ક્રુદ્ધઃ પીત્વા મુનિસ્તાં તુ સ્થિતો ધ્યાનપરાયણઃ ।
દિવ્યં વર્ષસહસ્રં તુ સા તુ તસ્યોદરે સ્થિતા

વિસ્મયો દેવતાનાં હિ સમાપેદે કુતૂહલમ્ ।
બ્રહ્માદ્યા દેવતાઃ સર્વા ગત્વા તસ્યાશ્રમં પ્રતિ

શાપશઙ્કાકુલાત્માનો મુનિં વિજ્ઞાપયન્તિ તે ।
મહાનદીં મુને મુઞ્ચ પવિત્રાં પાપનાશિનીમ્

મર્ત્યે વહતુ સા નિત્યં લોકસન્તાપહારિણી ।
દેવતા ઋષિપ્રોક્તેન મુક્તા તેન મહાનદી

મુક્તા તુ જહ્નુના તત્ર તેન સા જાહ્નવી સ્મૃતા ।
સા તુ કિં વર્ણ્યતે બ્રહ્મન્ પીતાયા જહ્નુના પુરા

મયા ચુલુકમાત્રેણ શોષિતાઃ સપ્તસાગરાઃ ।
હરિશ્ ચ ભગવાન્ શમ્ભુશ્ શમ્ભુશ્ ચ ભગવાન્ ઇતિ

વિન્ધ્યઃ સપ્તશૈલરાજો નર્મદાયાઃ પ્રભાવતઃ ।
તેનોદ્ધતા દેવમાર્ગા વર્તમાનાનિ વારિતાઃ

યજ્ઞપર્વતપર્યઙ્કાવુભૌ વિન્ધ્યસ્તૌ પુરા ।
મયા નિવારિતૌ બુદ્ધ્યા દેવમાર્ગ પ્રવૃત્તયે

એવં વિગર્હિતો બ્રહ્મા સંવાદેન પરસ્પરમ્ ।
તતસ્ તુષ્ટાઃ સુરાઃ સર્વે હ્ય્ અગસ્ત્યં પ્રતિ ભારત

દેવદુન્દુભયો નેદુઃ પુષ્પવૃષ્ટિઃ પપાત ચ ।
ઇતિ તે કથિતો રાજન્ન્ ઇતિહાસઃ પુરાતનઃ