સ્કન્દપુરાણ: રેવાખણ્ડ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 18

ઇતિ શ્રીસ્કન્દપુરાણે રેવાખણ્ડે નાગેશ્વરાખ્યાનં નામ સપ્તદશો ઽધ્યાયઃ ॥
ર્ક્સ્ અધ્યાય 18
માર્કણ્ડેય ઉવાચ:
અથાન્યત્ કથયિષ્યામિ તીર્થં ચ જનકોત્તમમ્ ।
રેવાયા ઉત્તરે કૂલે સર્વસિદ્ધિપ્રદાયકમ્

અશ્વમેધં તુ તત્રૈવ શતમેધં તથાપરમ્ ।
સહસ્રમેધં વિજ્ઞેયં સુરાસુરનમસ્કૃતમ્

લક્ષમેધં તથા ચાન્યં શિવેન પરિકીર્તિતમ્ ।
જનકો નામ રાજર્ષિર્ યત્રેષ્ટ્વા ત્રિદિવં યયૌ

સ્વારોચિષે ઽન્તરે પ્રાપ્તે ત્રેતાયાં ચ નરાધિપ ।
પુરોધસં યાજ્ઞવલ્ક્યં બ્રહ્મર્ષિં બ્રહ્મવિત્તમમ્

કશ્યપસ્યાશ્રમં પુણ્યં બ્રહ્મર્ષિગણસેવિતમ્ ।
સિદ્ધગન્ધર્વગીતાઢ્યં વેદધ્વનિનિનાદિતમ્

યુક્તં કામફલૈર્ વૃક્ષૈઃ પુષ્પિતૈઃ ફલિતૈઃ શુભમ્ ।
ધનદસ્ય પુરી યદ્વદ્ અલકા દેવનિર્મિતા

તદ્વચ્ ચ શોભિતં નાનામુનિ વૃન્દ નિષેવિતમ્ ।
કામધેનૂસ્ તથા દિવ્યાઃ શતસંખ્યાઃ પયસ્વિનીઃ

યાજ્ઞિકાનૃત્વિજશ્ ચૈવ ક્રતું કર્તું યથાવિધિ ।
યજ્ઞોપસ્કરસંભારં સર્વમાદાય ગચ્છતિ

આદિદેશ તતો મર્ત્યાન્ ભૃત્યાંશ્ ચૈવ સહસ્રશઃ ।
ભક્ષભોજ્યાદિ સંભારસંખ્યાં કર્તું ન શક્યતે

એવં પ્રવર્તિતસ્ તત્ર લક્ષમેધઃ ક્રતૂત્તમઃ ।
જગૃહુર્ યજ્ઞભાગં ચ શક્રાદ્યાઃ સુરસત્તમાઃ

નિવર્તિતસ્ તતો યજ્ઞો હરિર્ બ્રહ્મા શતક્રતુઃ ।
નાનવિધૈસ્ તથા રત્નૈર્ વાસોયુગ્મૈશ્ ચ તાર્પિતાઃ

સ્વં સ્વં યાનં સમારૂઢા જગ્મુર્દેવાસ્ત્રિવિષ્ટપમ્ ।
નર્મદાવભૃથં સ્નાત્વા પુત્રદારોપશોભિતઃ

હરં હરિં ચાઽર્ચયિત્વા વરદાનપ્રભાવતઃ ।
દિવ્યં યાનં સમારૂઢો યથા શક્રો ઽમરૈઃ સહ

ધૃતસ્વર્ણાતપત્રસ્ તુ બીજ્યમાનો ઽપ્સરોગણૈઃ ।
ગીયમાનો ઽપ્સરોભિશ્ ચ નાનાલઙ્કારભૂષિતઃ

દૃષ્ટો જનકરાજા ઽતઃ ધર્મરાજઃ સમુત્થિતઃ ।
યાનસ્યા ઽગ્રે પાદચારી અર્ઘપાદ્યાદિસંયુતઃ

કૃતાઞ્જલિપુટો ભૂત્વા વચનં ચેદમબ્રવીત્ ।
તપસા ધ્યાનયોગેન દાનદેવાર્ચનૈર્ અપિ

શિવરેવાપ્રસાદેન જિતા લોકાસ્ત્વયાખિલાઃ ।
ઉવાચ જનકો રાજા ધર્મરાજં યશસ્વિનમ્

તથૈવ તવ મૂર્તિશ્ ચ યથા ભાનુઃ પ્રભાકરઃ ।
બ્રહ્માવિષ્ણુસ્ તથા શમ્ભુઃ સાક્ષી સકલકર્મણામ્

એવં જનકસંવાદે ધર્માધર્મવિચારણાત્ ।
એતસ્મિન્ન્ અન્તરે પ્રાપ્તઃ કિઙ્કિણીજાલમણ્ડિતમ્

વેણુવીણાનિનાદાઢ્યમ્ અપ્સરોગણસેવિતમ્ ।
વિમાનં દિવ્યમ્ આરૂઢો દેવરાજઃ શતક્રતુઃ

નારદઃ પર્વતશ્ ચૈવ તથાન્યે મુનિસત્તમાઃ ।
ધર્મરાજપુરં પ્રાપ્તાઃ શ્રુત્વા જનકમાગતમ્

અધ્યાસુસ્ તમ્ અક્રુધ્યન્તમ્ આસનાનિ મહાન્તિ ચ ।
પ્રસમીક્ષ્ય યથાર્હન્તુ પૂજિતાશ્ ચ પૃથક્ પૃથક્

તેષાં મધ્યે મહારાજ નારદો ધર્મમ્ અબ્રવીત્ ।
કે દેશાઃ પર્વતાઃ પુણ્યાઃ કા નદ્યશ્ ચાશ્રમાશ્ ચ કે

કાનિ તીર્થાનિ લોકે ઽસ્મિન્ યત્ર દત્તં હુતં તપઃ ।
ન ક્ષીયતે મનુષ્યાણાં તન્મે કથય તત્ત્વતઃ

જાનામિ ત્વાં મહારાજ સૂર્યપુત્રો બ્રવીહિ મે ।
સ્વરૂપમદ્ય સર્વેષાં યથા વદનુપૂર્વશઃ

ધર્મ ઉવાચ:
શ્રૂયતાં મુનિશાર્દૂલશિવલોકે યથા શ્રુતમ્ ।
કલ્માષપાદો વિખ્યાતો મથુરાયાં નરાધિપઃ

નાભાગો નામ રાજર્ષિર્ અયોધ્યાધિપતિસ્ તથા ।
યાનં ચોપરિ રાજર્ષેર્ નાભાગસ્ય મહાત્મનઃ

અધઃ કલ્માષપાદસ્ય દૃશ્યતે સર્વદૈવતૈઃ ।
શિવલોકે વિવાદો ઽભૂત્ તયોસ્ તત્ર મહાત્મનોઃ

કલ્માષપાદ ઉવાચ:
પુષ્કરે દશયજ્ઞાશ્ ચ મયા ચેષ્ટા વિધાનતઃ ।
ગઙ્ગાયાં નૈમિષારણ્યે પ્રભાસે શશિભૂષણે

ગઙ્ગાયમુનયોર્ યોગે વારાણસ્યાં તથૈવ ચ ।
ઇષ્ટં યજ્ઞશતં સાગ્રં મયા તત્ર મહેશ્વર

અધોભાગે વિમાનો મે નાભાગસ્ય મમોપરિ ।
કલ્પગાં વર્જયિત્વા તુ તીર્થે તીર્થે મખોત્તમાઃ

કૃતા મયા મહાદેવ વિમાનં મે તથા ઽપ્યધઃ ।
ઈશ્વર ઉવાચ:
શૃણુ રાજન્ મહાભાગ કથ્યમાનં નિબોધ મે

લક્ષમેધં નામ તીર્થં રેવાયા ઉત્તરે તટે ।
લક્ષમેધેશ્વરં નામ્ના લિઙ્ગં તત્ર પરં સ્મૃતમ્

ચકાર તત્ર નાભાગો યજ્ઞમેકં યથોદિતમ્ ।
તત્તીર્થયજ્ઞમાહાત્મ્યાદ્ યાનમસ્યોપરિ સ્થિતમ્

અસંખ્યેષ્વ્ અપિ તીર્થેષુ ત્વયેષ્ટં રાજસત્તમ ।
વિહાય કલ્પગાં તેન તવ યાનમધઃ સ્થિતમ્

ધર્મ ઉવાચ:
ન શઙ્કરાત્ પરો દેવો ન રેવાયાઃ પરા નદી ।
ન સત્યાત્ પરો ધર્મો કારુણ્યં સર્વજન્તુષુ

મયા શ્રુતં સૂર્યેલોકે સૂર્યેણાપિ મહેશ્વરાત્ ।
એતત્ તે સર્વમાખ્યાતં યથાદૃષ્ટં પુરાતનમ્

વાસીયો નર્મદાતીરે શિવધ્યાનપરાયણઃ ।
ન તસ્ય વૈ યમઃ શાસ્તા યમલોકં ન પશ્યતિ

બ્રહ્મા વિષ્ણુઃ શિવઃ શાસ્તા સત્યમેવ યથોદિતમ્ ।
ધર્મરાજ્ઞા સમગ્રં તુ નારદાદ્યામહર્ષયઃ

ધર્માખ્યાનમ્ ઇદં શ્રુત્વા મુદાપરમયાયુતાઃ ।
સ્વં સ્વં યાનં સમારુહ્ય શક્રાદ્યાસ્ ત્રિદિવં યયુઃ

ધર્માખ્યાનમ્ ઇદં પુણ્યમ્ ઇતિહાસં પુરાતનમ્ ।
કથિતં તવ યત્નેન વિદેહાદ્યા નરાધિપાઃ

દાનયજ્ઞપ્રભાવેણ ત્રિદિવં વરમાયયુઃ