સ્કન્દપુરાણ: રેવાખણ્ડ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 10

ઇતિ શ્રીસ્કન્દપુરાણે રેવાખણ્ડે ઽર્કતીર્થમાહાત્મ્યે નવમો ઽધ્યાયઃ ॥
ર્ક્સ્ અધ્યાય 10
માર્કણ્ડેય ઉવાચ:
દક્ષિણે તસ્ય તીર્થસ્ય કલ્પગાતીરમાશ્રિતમ્ ।
સોમેનારાધિતં તીર્થં ભુક્તિમુક્તિફલપ્રદમ્

તત્ર સ્નાત્વા દિવં યાન્તિ મૃતાસ્ તે ન પુનર્ભવાઃ ।
દક્ષિણે તસ્ય દેવસ્ય સ્થિતઃ શક્રેશ્વરઃ શિવઃ

શક્રેણારાધિતઃ પૂર્વં સર્વકામસમૃદ્ધયે ।
અન્યત્ તીર્થં પ્રવક્ષ્યામિ બ્રહ્મકુણ્ડમ્ ઇતિ સ્મૃતમ્

યત્રાસ્તે ભગવાન્ વિષ્ણૂ રેવા ચોત્તરવાહિની ।
તત્ર સ્નાત્વા મહારાજ વૈષ્ણવં લોકમ્ આપ્નુયાત્

દર્શે ચૈવ વ્યતીપાતે તિલતોયપ્રદાનતઃ ।
શ્રાદ્ધસ્ય કરણાત્ તત્ર પિતૄણાં તૃપ્તિરક્ષયા

ઉદીચી નર્મદા યત્ર પ્રતીચી યત્ર જાહ્નવી ।
ક્ષેત્રં ગચ્છ નૃપશ્રેષ્ઠ પ્રાચી યત્ર સરસ્વતી

બ્રહ્મકુણ્ડોત્તરે ભાગે વિદ્ધિ દેવં સનાતનમ્ ।
અમ્બરીષમ્ ઇતિ ખ્યાતં માધવં મધુસૂદનમ્

એકાદશ્યાં સમભ્યર્ચ્ય સ્નાત્વા યસ્ તુ નરાધિપ ।
મુચ્યતે સર્વપાપેભ્યો વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ

તસ્યૈવ પશ્ચિમે ભાગે હંસતીર્થં નરાધિપ ।
તત્ર સ્નાત્વા પુરા રાજન્ હંસા વૈ ત્રિદિવઙ્ગતાઃ

તત્રાપિ કુરુતે શ્રાદ્ધં દાનં ચૈવ નરાધિપ ।
હંસતીર્થપ્રભાવેણ તિર્યગ્ યોનૌ ન જાયતે

પશ્ચિમે તસ્ય ભાગે તુ લિઙ્ગં પરમસિદ્ધિદમ્ ।
મહાકાલમ્ ઇતિ ખ્યાતં યન્ મયારાધિતં પુરા

તમ્ અભ્યર્ચ્ય વિધાનેન શિવલોકમ્ અવાપ્નુયાત્ ।
અથાન્યત્ સંપ્રવક્ષ્યામિ તીર્થરાજમ્ અનુત્તમમ્

માતૃતીર્થમ્ ઇતિ ખ્યાતં લિઙ્ગં ચ માતૃકેશ્વરમ્ ।
તત્ર સ્નાતસ્ય રાજેન્દ્ર હયમેધફલં ભવેત્

તત્ પ્રવાહમ્ અતિક્રમ્ય યદ્ વા રેવોત્તરં મહત્ ।
સપ્તવિંશોદ્ભવઃ શિવસ્ તત્ર લોકેષુ ગીયતે

તત્ર સ્નાત્વા પિતૃભ્યશ્ ચ તોયપિણ્ડપ્રદાનતઃ ।
સર્વકામસમૃદ્ધાત્મા શિવલોકે મહીયતે

તત્ર યદ્ દીયતે દાનં કિંચિદ્વાપિ યુધિષ્ઠિર ।
તસ્ય સંખ્યા ન વિદ્યતે ઇત્ય્ આહ ભગવાન્ છિવઃ

તત પ્રતીચ્યાં લિઙ્ગન્ તુ બ્રહ્મેશ્વરમ્ ઇતિ શ્રુતમ્ ।
બ્રહ્મણા સાધિતં સદ્યઃ સર્વકામફલપ્રદમ્

દર્શનાત્ તસ્ય દેવસ્ય સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ।
અઙ્ગારે વા ચતુર્દશ્યાં તદ્ અભ્યર્ચ્ય વિધાનતઃ

શિવભક્તિપરો મર્ત્યઃ શિવલોકે મહીયતે ।
અન્યત્ તીર્થં પ્રવક્ષ્યામિ સ્વર્ગદ્વારમ્ અનુત્તમમ્

તત્ર સ્નાતો નરવ્યાઘ્ર સ્વર્ગલોકે મહીયતે ।
તત્ર પશ્ચિમભાગે તુ લિઙ્ગં સિદ્ધેશ્વરં પરમ્

તત્ર સિદ્ધેશ્વરં ચૈવ તીર્થં પાપપ્રણાશનમ્ ।
તત્ર સ્નાત્વા દિવં યાન્તિ યે મૃતા ન પુનર્ભવાઃ

પૌષે માસિ સિતાષ્ટમ્યાં તમભ્યર્ચ્ય વિધાનતઃ ।
દત્ત્વા તુ કપિલાં ધેનું સ્વર્ગલોકે મહીયતે

તસ્માદ્ ઉત્તરતો વિદ્ધિ સઙ્ગમં લોકવિશ્રુતમ્ ।
ગઙ્ગાયમુનયોર્ નિત્યં રેવાયાશ્ ચ નરાધિપ

તત્ર સ્નાતસ્ય રાજેન્દ્ર અશ્વમેધફલં ભવેત્ ।
શ્રાદ્ધં તત્ર પ્રકુર્વીત પિતૄણાં પ્રીતિવર્દ્ધનમ્

રાજોવાચ:
ગઙ્ગા ચ યમુના ચાત્ર સમાયાતે કથં મુને ।
એતદ્ વિસ્તરતઃ સર્વં પ્રબ્રૂહિ મુનિપુઙ્ગવ

માર્કણ્ડેય ઉવાચ:
શૃણુ રાજન્ મહાભાગ કથ્યમાનં નિબોધ મે ।
મતઙ્ગો નામ રાજર્ષિર્ આસીદ્ ધર્મપરાયણઃ

શિવભક્તો મહાયોગી ત્રિપુર્યાં વેદવિત્તમઃ ।
ષણ્માસભોજી ધર્માત્મા હત્વા કરિવરં સ્વયમ્

ષષ્ઠે માસે તુ સંપ્રાપ્તે યથાવદ્ વિધિપૂર્વકમ્ ।
પિતૃયજ્ઞં તુ નિર્વર્ત્ય શેષં ભુઙ્ક્તે નરાધિપ

એવં તપસિ તપ્તે તુ કાલેન મહતા તતઃ ।
સપ્તર્ષયઃ સમાયાતાસ્ તેન માર્ગેણ ભારત

સ તાન્ દૃષ્ટ્વા નમસ્કૃત્ય અર્ઘપાદ્યૈર્ અપૂજયત્ ।
કુશાસનોપવિષ્ટાંસ્ તુ પ્રોવાચ મુનિસત્તમઃ

ધન્યો ઽસ્મિ પિતૃમેધે યત્સંપ્રાપ્તા મે ભવાદૃશાઃ ।
તત્ તસ્ય વચનં શ્રુત્વા મતઙ્ગસ્ય મહામુને

ઋષયશ્ ચિન્તયામાસુરન્યો ઽન્યં વૈ તદા નૃપ ।
માંસેન પિતૃમેધો ઽસ્ય કથં ત્યાજ્યો ભવેદ્ ઇતિ

ચિન્તાવિષ્ટાન્ મુનીન્ દૃષ્ટ્વા વશિષ્ઠઃ પ્રાહ તં મુનિમ્ ।
ગઙ્ગાયમુનયોર્ યોગે સ્નાનં કૃત્વા મહામુને

ભોક્ષામહે વયં સર્વે નાત્ર કાર્યા વિચારણા ।
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા મતઙ્ગઃ પ્રાહ તાન્ હસન્

ગઙ્ગાયમુનયોર્ યોગે સ્નાનં ચાત્ર ભવિષ્યતિ ।
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ધ્યાનમાસ્થાય સ ગઙ્ગાં યમુનાં તથા

સમાહ્વયત્ મુનિશ્રેષ્ઠઃ સમાયાતે તુ તત્ક્ષણાત્ ।
સ્નાનં કુરુધ્વં મુનયો ગઙ્ગાયમુનસઙ્ગમે

તે દૃષ્ટ્વા તાદૃશં કર્મ્મ મુનેસ્ તસ્ય મહાત્મનઃ ।
વિસ્મયાવિષ્ટહૃદયાઃ પ્રશશંસુશ્ ચ તં મુનિમ્

તતસ્ તુ મુનયઃ સર્વે સ્નાનં કૃત્વા યથાવિધિ ।
પિતૃયજ્ઞં તુ નિર્વર્ત્ય મતઙ્ગસ્ય યયુર્દિવમ્

ગઙ્ગા ચ યમુના ચૈવ પ્રવિષ્ટે સપ્ત કલ્પગાં ।
ઇત્થં સ સઙ્ગમો જાતઃ સર્વપાપહરઃ પરઃ

અમાસોમસમાયોગે સ્નાનં યઃ કુરુતે નરઃ ।
સર્વધર્મસુસમ્પન્નઃ શિવભક્તિપરાયણઃ

ઉદ્ધૃત્ય પૂર્વજાન્ સપ્તચૈવાપરાંસ્ તથા ।
દિવ્યદેહસમાપન્નો દિવ્યાભરણભૂષિતઃ

દિવ્યયાન સમારૂઢઃ સ્તૂયમાનો ઽપ્સરોગણૈઃ ।
તત્ક્ષણાદ્ વિરજો ભૂત્વા સ્વર્ગલોકે મહીયતે

અસ્ય તીર્થસ્ય માહાત્મ્યાન્ મુચ્યતે સર્વપાતકૈઃ ।
નૈરન્તર્યેણ ષણ્માસાજ્ જિતક્રોધો જિતેન્દ્રિયઃ

સ્નાનં યઃ કુરુતે તત્ર પૂજયેચ્ ચ મહેશ્વરમ્ ।
પથિકઃ કારણાદ્ વાપિ મ્લેચ્છદેશે ઽપિ વા ક્વચિત્

યત્ર તત્ર મૃતઃ સો ઽપિ પ્રાપ્નુયાચ્ છિવસન્નિધિમ્ ।
સ્નાનં દાન તપો હોમઃ સંયોગે ચૈવ પર્વણિ

યદ્ અત્ર ક્રિયતે તસ્ય પુણ્યસંખ્યા ન વિદ્યતે ।
એતત્ તે મે કૃતં રાજંસ્ ત્રિપુરીક્ષેત્રવર્ણનમ્

શ્રવણં યસ્ય રાજેન્દ્ર દૈવતૈર્ અપિ દુર્લભમ્ ।
એતચ્ છ્રુત્વા મહારાજ નર્મદાકીર્તનં શુભમ્

નમસ્કૃત્ય વરારોહાં કામિકં યાનમાસ્થિતઃ ।
વિવેશ નગરીં પુણ્યામ્ અયોધ્યાં દેવનિર્મિતામ્

મુદા પરમયા યુક્તો યથા પૂર્વં તથૈવ સઃ ।
એતત્ તે કીર્તિતં રાજન્ યથાવદ્ અનુપૂર્વશઃ

શિવેન કથિતં પૂર્વં સ્કન્દસ્ય તુ મહાત્મનઃ ।
શ્રવણાત્ કીર્તનાત્ ચૈવ શિવલોકે મહીયતે